Διαστάσεις Σ’ ένα έρημο νησί

Κανένα βιβλίο δεν θα ήταν αρκετό σ’ ένα έρημο νησί

Κάθε φορά που πλησιάζει το καλοκαίρι, με ρωτάτε πάντα το ίδιο πράγμα: αν
μπορούσες να πάρεις ένα και μόνο βιβλίο σ’ ένα έρημο νησί, ποιο βιβλίο θα ήταν
αυτό; Ξέρετε, με εκνευρίζει λίγο η άγνοια που δείχνει αυτή η ερώτηση. Σε τι θα
με βοηθούσε ένα και μοναδικό βιβλίο; Ακόμα κι αν ήταν το αγαπημένο μου, ακόμα
κι αν ήταν ο Δον Κιχώτης, θα έφτανα τελικά να το μισήσω. Ο καλός αναγνώστης
δεν σκέφτεται ποτέ ένα βιβλίο. Σκέφτεται μια βιβλιοθήκη. Γιατί η ανάγνωση
αρχίζει να αξίζει τον κόπο, ως τροφή και παρηγοριά για τις μέρες και νύχτες
του ναυαγίου της ζωής μας, όταν αποτελεί ένα σύστημα, όταν δηλαδή η υπόσχεση
ενός βιβλίου εκπληρώνεται σε ένα άλλο, και η υπόσχεση του άλλου σε ένα άλλο. H
βιβλιοθήκη είναι το σύστημα του αναγνώστη. Πώς να σώσεις όμως μια ολόκληρη
βιβλιοθήκη σε ένα ναυάγιο;

Μεταξύ μας, ούτε μια βιβλιοθήκη θα ήταν αρκετή, κι ας είχε πολύ περισσότερα
βιβλία απ’ όσα προλαβαίνει να διαβάσει κανείς στη σύντομη ζωή του. Γιατί από
αυτή την υπέροχη συλλογή κλασικών και συγχρόνων, όσο καλά διαλεγμένη κι αν
ήταν, θα έλειπε κάτι ουσιώδες: εκείνο το άλλο βιβλίο, ίσως κακό, ίσως
ασήμαντο, που είναι απαραίτητο όμως για την ισορροπία μας. Επιθυμούμε, εξ
ορισμού, αυτό που δεν έχουμε. Επιπλέον, στα έρημα νησιά δεν έρχεται ο
ταχυδρόμος με τα περιοδικά στα οποία έχουμε γραφτεί συνδρομητές, και χάρις στα
οποία ανακαλύπτουμε αυτά που θα θέλαμε να διαβάσουμε, αλλά δεν το ξέραμε. Ούτε
υπάρχουν άλλες βιβλιοθήκες για να τις συγκρίνουμε με τη δική μας ή άλλοι
αναγνώστες για να ανταλλάξουμε μαζί τους απόψεις και εντυπώσεις.

Όσο το σκέφτομαι, ακόμη κι αν στο νησί υπήρχαν πολλές βιβλιοθήκες, και
βιβλιοπωλεία, και ταχυδρόμοι, πάλι δεν θα ήταν αρκετό. Γιατί η ανάγνωση μας
διδάσκει να παρατηρούμε τον κόσμο, να τον κατανοούμε και να προσανατολιζόμαστε
μέσα σ’ αυτόν. Χωρίς τον κόσμο, η ανάγνωση θα έκανε κύκλους γύρω από τον εαυτό
της και θα γινόταν στο τέλος ένα φάντασμα. Χρειάζονται πόλεις, τρένα και
αεροπλάνα, ζούγκλες, ελέφαντες, πλούσιες κυρίες και φτωχά παιδιά, μια γάτα που
κοιμάται στο περβάζι ενός παραθύρου, ένα ηφαίστειο που βρυχάται, αστροναύτες,
φιλοτελιστές, σούπερ μάρκετ. Αλλά το χειρότερο απ’ όλα είναι ότι στο έρημο
νησί θα έλειπε η Ιστορία. Ακόμα κι αν υπήρχαν όλα τα βιβλία που έχουν γράψει
όλοι οι ιστορικοί, θα έλειπε η διαδικασία της συμμετοχής στον ανθρώπινο χρόνο
που διαμορφώνει τους πολιτισμούς από τους οποίους γεννιούνται τα βιβλία. H
συμμετοχή αυτή προϋποθέτει την ύπαρξη εφημερίδων, όπως και τηλεόρασης. Αλλά
έρημο νησί με τηλεόραση δεν νοείται.

(Από άρθρο του Αργεντινού συγγραφέα Σέσαρ Αΐρα στην Ελ Παΐς)