«Aπάτες» με περικεφαλαία

H ψηφιακή τεχνολογία έντυσε τους επιστήμονες με περικεφαλαίες κορινθιακού τύπου στο εργαστήριο του Ράδερφορντ – ανάμεσά τους και ο φυσικός Μανώλης Πάντος (δεύτερος από αριστερά). Την αυθεντική περικεφαλαία κρατά ο Ρόι Γκάρνερ (φωτογραφία από το Συμβούλιο για το Κεντρικό Εργαστήριο των Ερευνητικών Εργαστηρίων CCLRC)

Κάτι δεν πήγαινε καλά με την περικεφαλαία κορινθιακού τύπου που βρισκόταν σε
μία βιτρίνα του Μουσείου του Μάντσεστερ. Όμως μόνο ένα μάτι εκπαιδευμένο θα
μπορούσε να το υποψιαστεί. Ο Άλαστερ Τζάκσον, ειδικός στα αρχαία ελληνικά όπλα
από το Πανεπιστήμιο του Μάντσεστερ, παρατήρησε ότι το κομμάτι που προστατεύει
τη μύτη έμοιαζε παράταιρο με το σύνολο, σαν να ήταν από διαφορετικό τεχνίτη
και υλικό.

Κι έτσι, η υπόθεση ανατέθηκε στην επιστήμη. Και μάλιστα στην πιο εξελιγμένη
μορφή τής φυσικής και της επιστήμης των υλικών. Τον ρόλο των ντετέκτιβ
ανέλαβαν ο δόκτωρ Μανώλης Πάντος, φυσικός και υπεύθυνος της μονάδας
Αρχαιομετρίας στο Εργαστήριο Ντάρσμπερι της Αγγλίας, και οι συνεργάτες του,
Γουίνφριντ Κόκελμαν στο Εργαστήριο Ράδερφορντ-Άπλετον και Νάτι Σαλβάντο στο
Πολυτεχνείο της Βαρκελώνης.

«Το να βρούμε αν η μύτη είναι αυθεντική ή όχι ήταν εύκολη δουλειά για
μας και γίνεται με απλούστερες μεθόδους», εξηγεί ο Έλληνας καθηγητής στα
«NEA». «Εμείς όμως αρπάξαμε την ευκαιρία για να μελετήσουμε εξονυχιστικά την
περικεφαλαία και να μάθουμε όσα μπορούσαμε περισσότερα». Έτσι, αντί για
ακόντια και ξίφη, η περικεφαλαία «βομβαρδίστηκε» με νετρόνια και ακτίνες X.

Οι επιστήμονες άρχισαν την ανάλυση, που συνεχίζεται ακόμα, σε μερικά από τα
πιο υπερσύγχρονα μηχανήματα στον κόσμο για να βρουν την τεχνική τού δημιουργού
της περικεφαλαίας, το κράμα των υλικών από το οποίο κατασκευάστηκε, την
περιεκτικότητα σε μολύβι και σίδηρο και τον τόπο προέλευσής της. Ένα άλλο
σημαντικό στοιχείο που τους ενδιέφερε ήταν αν η περικεφαλαία κινδυνεύει να
γίνει σκόνη 27 αιώνες μετά την κατασκευή της, λόγω διάβρωσης από επικίνδυνα
οξείδια.

Οι έρευνες άρχισαν από τη μύτη και οι υποψίες αποδείχθηκαν αληθινές. «H
μύτη ήταν παχιά στην άκρη, φαινόταν σαν ψεύτικη στο μάτι του ειδικού.
Πράγματι, βρήκαμε ότι αποτελείται από χαλκό και τσίγκο, ενώ το υπόλοιπο
κομμάτι είναι κράμα χαλκού και κασσίτερου, δηλαδή του υλικού που
χρησιμοποιούσαν τον 7ο αιώνα π.X. Υποθέτουμε λοιπόν ότι η μύτη κολλήθηκε πάνω
στο υπόλοιπο σώμα τον 19ο αιώνα στην Αγγλία. Αν την είχαμε ξεθάψει σήμερα, θα
μπορούσαμε να τη χρονολογήσουμε κιόλας από το χώμα που ήταν πάνω της».

Υπήρχαν όμως και καλά νέα: η περικεφαλαία θα αντέξει πολλά χρόνια
ακόμα. Οι επιστήμονες πήραν μικροσκοπικά κομμάτια από το εσωτερικό της και
είδαν με ακτίνες X ότι δεν κινδυνεύει από οξείδια που έχουν χλώριο και
κατατρώγουν τον χαλκό. Τα πειράματα έριξαν φως και στην περίφημη τεχνική της
κατασκευής της. Τα νετρόνια, που διεισδύουν βαθιά στο υλικό χωρίς να
προκαλέσουν ζημιά, έδειξαν πως δημιουργήθηκε από ένα κομμάτι μετάλλου που
χύθηκε σε καλούπι. Έπειτα, διορθώθηκαν οι ατέλειες από τον τεχνίτη χτυπώντας
και θερμαίνοντας το μέταλλο μέχρι να πετύχει το μέγεθος του πελάτη. H
περικεφαλαία κορινθιακού τύπου θεωρείται από τα μεγάλα τεχνολογικά επιτεύγματα
των αρχαίων και η υψηλή της τεχνική έμεινε ίδια μέχρι την Αναγέννηση. Μετά
όμως χάθηκε και κανείς δεν ξέρει σήμερα τα μυστικά της κατασκευής της.

«Βομβαρδισμός» με νετρόνια

Υπερσύγχρονα μηχανήματα αποκάλυψαν τη μεταγενέστερη προσθήκη της «μύτης» στην
περικεφαλαία (φωτογραφία από το CCLRC)Για χάρη της έρευνας, η αρχαία
περικεφαλαία τοποθετήθηκε σε μηχανήματα που κοστίζουν εκατοντάδες εκατομμύρια
ευρώ, καταλαμβάνουν ολόκληρα αστικά τετράγωνα και προορίζονται για πειράματα
εξελιγμένης φυσικής. Στο κρατικό ερευνητικό εργαστήριο στο Ντάρσμπερι
βρίσκεται μία από τις ισχυρότερες πηγές εκπομπής σωματίων υψηλής ενέργειας.
Στο Ράδερφορντ βρίσκεται η καλύτερη πηγή νετρονίων στον κόσμο. Τα πειράματα
συμπεριέλαβαν εξέταση με διάθλαση νετρονίων, διάθλαση ακτίνων X και
φασματοσκοπία του υπερύθρου.

«Πέρα από τα αποτελέσματα για την περικεφαλαία, το σημαντικότερο είναι το
πάντρεμα της επιστήμης των υλικών με την αρχαιολογία. Τα μουσεία παίρνουν πια
το θάρρος να χρησιμοποιούν τους επιστήμονες και τις μεθόδους τους για πολύτιμα
κομμάτια των συλλογών τους. Αποστολή μου είναι να φέρω κοντά τις δύο πλευρές»,
λέει ο κ. Πάντος.

Ο Έλληνας φυσικός δεν κρύβει την επιθυμία του να εξετάσει τις περικεφαλαίες
κορινθιακού τύπου που βρίσκονται στα Μουσεία της Κορίνθου και της Ολυμπίας,
«οι οποίες ουδέποτε έχουν περάσει από κανενός είδους τεστ».

Από την Ολυμπία στην Αγγλία

H διαδρομή της περικεφαλαίας στην Ιστορία δεν είναι γνωστή. Πιθανώς ανήκε σε
ιδιώτη οπλίτη κάποιας πόλης-κράτους. Όταν ο ιδιοκτήτης της έπεσε στη μάχη,
μάλλον από χτύπημα κάτω από τον δεξιό κρόταφο, η περικεφαλαία κατέληξε ως
λάφυρο στην Ολυμπία. Εικάζεται ότι βρέθηκε εκεί σε ανασκαφές τον 19ο αιώνα και
από εκεί έφθασε στην Αγγλία. Πριν από δύο χρόνια, αγοράστηκε από το Μουσείο
του Μάντσεστερ σε πλειστηριασμό.

LINK

http: //srs.dl.ac.uk/arch

http: //museum.man.ac.uk