BENΣAN NTIKΛEP «Aς ξαναδώσουμε νόημα στη στράτευση»

«Να κάνουμε να ακουστεί η φωνή μας ως πολιτών και ανθρώπων», επιμένει ο Γάλλος ιστορικός Βενσάν Ντικλέρ, που μας θυμίζει ότι το θρυλικό «Κατηγορώ» του Εμίλ Ζολά στην πολύκροτη υπόθεση Ντρέιφους (εδώ, έκδοση σε γραμματόσημο του Ισραήλ) συμβολίζει και σήμερα την υπεράσπιση των θυμάτων του ρατσισμού και του μίσους

«H ευρωπαϊκή συνείδηση είναι αναγκαία για το κοινό μας μέλλον και θεμελιώνεται
πάνω στη γνώση του παρελθόντος και την ευθύνη για την Ιστορία», λέει στα «NEA»
ο Γάλλος ιστορικός Βενσάν Ντικλέρ. Ο καθηγητής σύγχρονης Ιστορίας στην Ανώτατη
Σχολή Κοινωνικών Επιστημών του Παρισιού αλλά και στο Πανεπιστήμιο Κολούμπια θα
βρίσκεται απόψε στο Γαλλικό Ινστιτούτο, για να δώσει διάλεξη με θέμα «H
υπόθεση Ντρέιφους και οι “πολιτικές χρήσεις” της», στο πλαίσιο κύκλου
σεμιναρίων που οργανώνει το Ιστορικό Αρχείο του Πανεπιστημίου Αθηνών.

H υπόθεση Ντρέιφους αποτελεί για τον Βενσάν Ντικλέρ ένα παράδειγμα ποικίλων
ιδεολογικών χρήσεων της Ιστορίας, αλλά και σημείο στο οποίο συναντήθηκαν οι
βουλήσεις των ευρωπαϊκών λαών. «H κοινή γνώμη διεθνώς (και πολύ λιγότερο τα
κράτη) παθιάστηκε την εποχή εκείνη με το γεγονός. Μιλούσε στην ψυχή των
ανθρώπων, γιατί διηγούνταν την ίδια τους την ιστορία και γιατί εξέφραζε τη νέα
βεβαιότητα ότι η μάχη για τα δικαιώματα του ανθρώπου και του πολίτη είχε γίνει
ένας νέος κοινός ορίζοντας».

Πώς όμως μπορεί να συμβάλει η Ιστορία στην οικοδόμηση ενιαίας ευρωπαϊκής
ταυτότητας σε μία Ευρώπη μέχρι πρότινος εμπόλεμη; «H Ιστορία δεν έχει ώς τώρα
αντιμετωπίσει σοβαρά το θέμα», απαντά ο Βενσάν Ντικλέρ. «Πράγματι, νομίζω ότι
ο μοναδικός ενδιαφέρων τρόπος να μιλήσουμε για την Ευρώπη είναι να την
επανατοποθετήσουμε ακριβώς στη μοίρα μιας διαρκώς εμπόλεμης ηπείρου. H
Ευρωπαϊκή Ένωση εμφανίζεται τότε ως το εργαλείο για να μπει τέλος σ’ αυτή την
κατάσταση διαδίδοντας τη δημοκρατία, τις αξίες της ελευθερίας, της αλήθειας,
της κριτικής. H Ιστορία έχει έναν ρόλο να παίξει δουλεύοντας ακριβώς πάνω στο
παρελθόν, για να μην ξαναπέσουμε στις ίδιες φρικαλεότητες. Ετούτη είναι
άλλωστε η πολιτική και ηθική δύναμη των αληθινών δημοκρατιών, να ρίχνουν φως
στην ίδια τους την Ιστορία και να υπερασπίζονται το δικαίωμα στην αλήθεια».

Κατά τον Γάλλο ιστορικό, η σχετική συζήτηση έχει ήδη ξεκινήσει «εκτός κρατικών
θεσμών και επίσημων οργανώσεων, σε έναν χώρο διανόησης που συντίθεται σιγά
σιγά». H ύπαρξη του χώρου αυτού, συμπληρώνει, «είναι η καλύτερη απόδειξη ότι η
Ευρώπη αρχίζει να ζει».

Τούρκοι και Ιστορία

Σύμφωνα με τον Βενσάν Ντικλέρ, η σχέση του έθνους-κράτους με την Ιστορία είναι
στο επίκεντρο του προβλήματος της τουρκικής υποψηφιότητας ένταξης στην
Ευρωπαϊκή Ένωση. «Είναι μία σχέση που οικοδομήθηκε από τον Ατατούρκ σε ένα
σχήμα που αποκλείει κάθε κριτική σκέψη. Μερικοί Τούρκοι διανοούμενοι είναι απ’
αυτή την άποψη πολύ θαρραλέοι. Αλλά η Ιστορία της εξόντωσης των Αρμενίων της
Ανατολής στη διάρκεια του A’ Παγκόσμιου Πολέμου θα τους είναι πάντα
απαγορευμένη, όσο η Τουρκία δεν φτάνει στο επίπεδο δημοκρατικού πολιτισμού της
Ευρώπης».

Το Ερευνητικό Σεμινάριο Κοινωνικών Επιστημών, όπου φιλοξενούνται διαλέξεις
καθηγητών τής Ecole des hautes etudes en sciences sociales, συμπληρώνει τον
δεύτερο ακαδημαϊκό χρόνο λειτουργίας. Ο Βενσάν Ντικλέρ μελετά ιδιαίτερα την
Ιστορία του Κράτους, καθώς και της στρατευμένης διανόησης. Τον ρωτούμε όχι
μόνο αν μπορεί να υπάρξει στράτευση σήμερα, αλλά αν προλαβαίνει καν η Ιστορία
να επηρεάσει συνειδήσεις σε μια εποχή συνεχούς διαδοχής παραστάσεων. «Έχουμε
υποβληθεί σε έναν επιταχυνόμενο ρυθμό γεγονότων και πληροφόρησης γι’ αυτά»,
συμφωνεί. «Ταυτόχρονα, νιώθουμε όλο και περισσότερες δυσκολίες να τα σκεφτούμε
και να τα καταλάβουμε. Διαφεύγουν ακόμη και γεγονότα πολύ θετικά, που μπορούν
να βοηθήσουν να χτιστεί η ανθρώπινη ταυτότητα, η θέαση του κόσμου, η ιστορική
συνείδηση – ιδίως στις νεώτερες ηλικίες. Αυτή η αδυναμία είναι αποτέλεσμα
αυτού που ο Γάλλος ιστορικός Φρανσουά Αρτόγκ (μίλησε επίσης στην Αθήνα)
ονομάζει “παροντισμό”, δηλαδή τον εγκλωβισμό στο παρόν που μας απαγορεύει να
δούμε το παρελθόν και να προβάλουμε τον εαυτό μας στο μέλλον. Πρέπει να
υπερβούμε τον εγκλωβισμό αυτό, να αποκαταστήσουμε την τάξη του χρόνου και της
κριτικής, να ξαναδώσουμε νόημα στη στράτευση. Πώς; Εγγράφοντας αυτά τα
γεγονότα στην Ιστορία, για να τα κατανοήσουμε, και κρίνοντάς τα έναντι των
αξιών που επιθυμούμε να έχουμε και να μεταδώσουμε στα παιδιά μας».

«Κατηγορώ το μίσος και την αυθαιρεσία»

Ο εβραϊκής καταγωγής λοχαγός Άλφρεντ Ντρέιφους εξορίστηκε και στερήθηκε τον
βαθμό του στο στράτευμα, κατηγορούμενος (επ’ εσχάτη προδοσία) ότι έγραψε
επιστολή σε ξένο πράκτορα που όμως δεν είχε ούτε υπογραφή ούτε ημερομηνία. «Το
κράτος σύρθηκε από τον αντισημιτισμό και την εθνικιστική υστερία», λέει ο
Βενσάν Ντικλέρ. «H υπόθεση Ντρέιφους συμβολίζει για τους καταπιεσμένους, τους
πολιτικούς κρατούμενους και τα θύματα του ρατσισμού και του μίσους, την ελπίδα
ότι μία μέρα ο πολιτισμένος κόσμος θα ακούσει τον ψίθυρο του πόνου στο όνομα
των δικαιωμάτων του ανθρώπου και του πολίτη. Σήμερα, το να ξεσηκωθείς και να
πεις “Κατηγορώ…” έχει το νόημα του αγώνα για την υπεράσπιση των δικαιωμάτων
αυτών έναντι Κρατών, Εκκλησιών, ομάδων που ασκούν αυθαίρετη εξουσία σε πρόσωπα
και ιδέες, ορίζουν αποδιοπομπαίους τράγους και κατασκευάζουν τις δίκες τους,
που καλλιεργούν ιδεολογίες μίσους. Μίσους που, όπως φάνηκε στην πρώην
Γιουγκοσλαβία, δεν έχει εξαφανιστεί από την Ευρώπη».

INFO

Διάλεξη με θέμα «H υπόθεση Ντρέιφους και οι “πολιτικές χρήσεις” της», απόψε
στις 19.00 στο Γαλλικό Ινστιτούτο Αθηνών (Σίνα 31). Είσοδος ελεύθερη,
ταυτόχρονη μετάφραση.