«Eξαρτημένοι» από τις εισαγωγές πετρελαίου

Ενεργειακή αναρχία, υπερκατανάλωση, έλλειψη συντονισμένης πολιτικής
εξοικονόμησης ενέργειας αυξάνουν διαρκώς την εξάρτηση της Ελλάδας από το
πετρέλαιο. Ο Έλληνας καταναλώνει 70% περισσότερη ενέργεια από τον μέσο
Ευρωπαίο και η χώρα δεν ακολουθεί, ούτε στο ελάχιστο, «μέτρα απεξάρτησης» όπως
αυτά που εφαρμόζονται στη Γερμανία ή την Ισπανία.

Πρόσφατη έκθεση της Ευρωπαϊκής Ένωσης αναφέρει πως μέχρι το 2010, η εξάρτηση
της Ελλάδας από το εισαγόμενο πετρέλαιο θα φτάσει στο 75% της συνολικής
εγχώριας ενεργειακής κατανάλωσης. Ποσοστό εξάρτησης ιδιαίτερα επικίνδυνο, τη
στιγμή που στην υπόλοιπη Ευρώπη οι εισαγωγές ενεργειακών πρώτων υλών
αντιπροσωπεύουν (κατά μέσο όρο) το 50% της συνολικής κατανάλωσης.

Στην υπόλοιπη Ευρώπη μετά την πετρελαϊκή κρίση του ’73, χώρες όπως η Γερμανία
και η Ισπανία, έκαναν σημαντικές προσπάθειες να μειώσουν την εξάρτησή τους από
το πετρέλαιο. «Στην Ελλάδα κάναμε ακριβώς τα αντίθετα», τονίζει ο κ. Στέλιος
Ψωμάς, περιβαλλοντολόγος. «Χώρες όπως η Γερμανία και η Ισπανία επένδυσαν στις
ανανεώσιμες πηγές (κυρίως στα αιολικά και φωτοβολταϊκά), τσάκισαν τη
γραφειοκρατία, αναμόρφωσαν το θεσμικό τους πλαίσιο ώστε να δώσουν πραγματικά
κίνητρα τόσο στους καταναλωτές, όσο και στους επενδυτές, στήριξαν την καλή
τιμή της κιλοβατώρας που παράγεται από «πράσινες» πηγές ενέργειας, επένδυσαν
ουσιαστικά στα βιοκαύσιμα. H νομοθεσία για τις ανανεώσιμες πηγές ήρθε στην
Ελλάδα με καθυστέρηση, το 1994. «Τότε, το θεσμικό μας πλαίσιο στηρίχθηκε στο
αντίστοιχο γερμανικό», σημειώνει ο κ. Ψωμάς. «Έκτοτε όμως, η Γερμανία το
ανανεώνει διαρκώς, ενώ η Ελλάδα το αφήνει να σκονίζεται. Δεν μπορεί ούτε καν
να βάλει στην άκρη τη γραφειοκρατία και να το εφαρμόσει».

Στη Γερμανία. Ήδη από τις αρχές του ’90, η γερμανική κυβέρνηση προώθησε
τις ανανεώσιμες πηγές, τη χρήση του σιδηρόδρομου και των μέσων μαζικής
μεταφοράς, επέβαλε κανόνες εξοικονόμησης ενέργειας σε νοικοκυριά και
επιχειρήσεις. Στη χώρα καθιερώθηκαν συνήθειες λιγότερο σπάταλες ενεργειακά:
για παράδειγμα, ελάχιστοι Γερμανοί χρησιμοποιούν το αυτοκίνητό τους για να
πάνε στη δουλειά κι όταν το κάνουν, μεταφέρουν επίσης 2 ή 3 συναδέλφους τους.
Χαρακτηριστική του κλίματος είναι η νομοθεσία για τις ανανεώσιμες πηγές
ενέργειας που ψηφίστηκε το 2000 και σύμφωνα με την οποία η χώρα πρόκειται να
διπλασιάσει την παραγωγή ενέργειας από ανανεώσιμες πηγές μέχρι το 2010. Το
1999, 100.000 οικογένειες πήραν χαμηλότοκα δάνεια για να τοποθετήσουν
φωτοβολταϊκά συστήματα του 1 kilowatt τουλάχιστον, χάρη στο πρόγραμμα «100.000
ταράτσες με φωτοβολταϊκά». Επιπλέον, το Φεβρουάριο του 2002, ψηφίστηκε ο νόμος
«περί θέρμανσης και ενέργειας», βάσει του οποίου 4,5 δισεκατομμύρια ευρώ θα
επιχορηγήσουν αντίστοιχες δράσεις. Οι μονάδες παραγωγής ηλεκτρικής ενέργειας
αλλά και οι βιομηχανικές μονάδες στη χώρα ανανεώνονται, αξιοποιούνται νέες
τεχνολογίες εξοικονόμησης, ενώ η «οδηγία εξοικονόμησης ενέργειας»
(Energieeinsparverordung), η οποία εκδόθηκε το 2002 επιβάλει όλα τα νέα κτίρια
που κατασκευάζονται να εξοικονομούν ενέργεια κατά 30% τουλάχιστον. Ο «πράσινος
φόρος» (Eco Tax) είναι ένα ακόμη μέτρο που στοχεύει να αυξήσει σταδιακά το
κόστος της ενέργειας, σε όλους τους τομείς, ώστε να προκαλέσει την ανάπτυξη
νέων τεχνολογιών εξοικονόμησης.

Φυσικό αέριο. Τόσο η Γερμανία όσο και η Ισπανία αξιοποιούν στο μέγιστο
το φυσικό αέριο, ενώ καλύπτουν μέρος των ενεργειακών τους αναγκών από την
πυρηνική ενέργεια (περίπου το 30% της ηλεκτρικής ενέργειας που παράγεται στη
Γερμανία και το 14,9% εκείνης που παράγεται στην Ισπανία, προέρχεται από
πυρηνικούς σταθμούς). H Γερμανία έρχεται δεύτερη μετά τη M. Βρετανία σε
κατανάλωση φυσικού αερίου, ενώ στην Ισπανία η κατανάλωση φυσικού αερίου
αυξήθηκε από το 1993 έως το 2002, κατά 224%. Σύμφωνα με το ισπανικό ενεργειακό
πλάνο για την επόμενη δεκαετία, η χώρα αναμένεται να αυξήσει το ποσοστό
συμμετοχής των ανανεώσιμων πηγών ενέργειας και του φυσικού αερίου στην
συνολική ηλεκτροπαραγωγή, μειώνοντας ταυτόχρονα τη χρήση πυρηνικής ενέργειας,
πετρελαίου και λιθάνθρακα.

ΠΡΟΕΔΡΟΣ ΤΟΥ ΙΝΣΤΙΤΟΥΤΟΥ ΕΝΕΡΓΕΙΑΣ ΝΟΤΙΟΑΝΑΤΟΛΙΚΗΣ ΕΥΡΩΠΗΣ

«Το ακριβό πετρέλαιο ίσως μας αναγκάσει να πάρουμε μέτρα»

«Ακόμη πιο ακριβό πετρέλαιο – αυτό χρειάζεται η Ελλάδα! Μήπως αναγκαστεί να
πάρει μέτρα που θα μειώσουν την εξάρτησή της. Μήπως αναγκαστεί να κάνει
οικονομία στην ενέργεια που ξοδεύει τόσο σπάταλα, μήπως αναγκαστεί να
επενδύσει στις ανανεώσιμες πηγές ενέργειας»… Δεν είναι λίγοι όσοι πιστεύουν
πως ίσως η κρίση να οδηγήσει σε… απεξάρτηση, καθώς «οι χαμηλές τιμές των
καυσίμων ακυρώνουν κάθε προσπάθεια εξοικονόμησης ενέργειας και η μείωση της
φορολογίας τελικά συντηρεί και διαιωνίζει την εξάρτηση της χώρας από το
πετρέλαιο».

Ο πρόεδρος του Ινστιτούτου Ενέργειας Νοτιοανατολικής Ευρώπης (IENE), κ. Κωστής
Σταμπολής, αναφέρεται, μεταξύ άλλων, σε προσωρινά στοιχεία της Τραπέζης της
Ελλάδος, σύμφωνα με τα οποία «το 2003 πληρώσαμε περίπου 5,3 δισ. ευρώ για
εισαγωγή καυσίμων (ποσό αυξημένο κατά 13% σε σχέση με το 2002 και το οποίο
αντιστοιχεί στο 23,5% του εμπορικού ισοζυγίου). Το 2004 υπολογίζεται ότι θα
χρειαστούν πάνω από 6 δισ. ευρώ – ποσό που αντιστοιχεί στο 4% του ΑΕΠ».

Σύμφωνα με τον κ. Σταμπολή, η διεθνής συγκυρία των υψηλών τιμών πετρελαίου
επιβάλλει πλήρη αλλαγή πλεύσης, με στόχο τη μείωση της ενεργειακής μας
εξάρτησης από τρίτες χώρες και την πλήρη αξιοποίηση των εγχώριων πηγών
ενέργειας, συμβατών και ανανεώσιμων. Εξάλλου η Ελλάδα δεν είναι μία φτωχή
ενεργειακά χώρα, καθώς και κάρβουνο διαθέτει (λιγνίτη) και υδατοπτώσεις, αλλά
και ένα τεράστιο δυναμικό ανανεώσιμων πηγών ενέργειας. Επίσης διαθέτει
αξιόλογα κοιτάσματα πετρελαίου (στον Ανατολικό Πρίνο και στη Δυτική Ελλάδα) τα
οποία θ’ ανακαλυφθούν αν προχωρήσουμε στις απαραίτητες έρευνες».

Ενεργειακός «παραλογισμός»

Τα οχήματα κινούνται αργά μέσα στις ελληνικές πόλεις, με αποτέλεσμα να καταναλώνουν περισσότερα καύσιμα ανά μεταφερόμενο κάτοικο και ανά χιλιόμετρο

Χωρίς βαριά βιομηχανία, με το 40% της ενεργειακής κατανάλωσης να αντιστοιχεί
στις μεταφορές, το 34,4% στα νοικοκυριά, το εμπόριο, τους τομείς των υπηρεσιών
και της γεωργίας και μόνο ένα 25,6% στη βιομηχανία, η Ελλάδα είναι μία χώρα με
σχετικά ήπιες ενεργειακές ανάγκες. Θα περίμενε κανείς να είναι και λιγότερο
εξαρτώμενη από το εισαγόμενο πετρέλαιο. Αντιθέτως όμως, η ενεργειακή ζήτηση
αυξάνεται διαρκώς. Σύμφωνα με τις προβλέψεις της Ευρωπαϊκής Ένωσης (European
Union Energy Outlook to 2020), η συνολική κατανάλωση ενέργειας στη χώρα μας θα
φτάσει τους 40,5 εκατομμύρια τόνους ισοδύναμου πετρελαίου το 2020 (από περίπου
28 εκατομμύρια που είναι σήμερα). Έκθεση των εταιρειών ICAP και Δήλος, σχετικά
με την ενέργεια στην Ελλάδα, συνοψίζει τις αιτίες αυτής της παράδοξης
πραγματικότητας ως εξής:

1. Το (παραδοσιακά, μετά τον πόλεμο) χαμηλό κόστος του ηλεκτρισμού (που
παράγεται κυρίως από λιγνίτη και πετρέλαιο) δεν βοηθά στην ενεργειακή
ευαισθητοποίηση των πολιτών και στην προώθηση νέων τεχνολογιών εξοικονόμησης.

2. Τα μέσα μαζικής μεταφοράς δεν χρησιμοποιούνται ευρέως, ο αριθμός των
αυτοκινήτων πολλαπλασιάζεται (μέσα σε έναν χρόνο, από το 2002 έως το 2003,
προστέθηκαν περίπου 260.000 νέα οχήματα και μάλιστα το μερίδιο αγοράς των
απαιτητικών σε ενέργεια, με κυβισμό 2.000 κυβικών, διπλασιάστηκε). Το 31,7%
των επιβατικών αυτοκινήτων που κυκλοφορούν σήμερα δεν είναι καταλυτικά.
Επιπλέον, τα οχήματα κινούνται αργά μέσα στις πόλεις με αποτέλεσμα να
καταναλώνουν περισσότερα καύσιμα.

Ακόμη και οι νέες οικοδομές (κατοικίες και κτίρια γραφείων) δεν εφαρμόζουν πρακτικές εξοικονόμησης ενέργειας

3. H μεταφορά προϊόντων γίνεται κυρίως με φορτηγά αυτοκίνητα, ενώ η
χρήση του σιδηροδρόμου υπολείπεται κατά πολύ εκείνης των άλλων ευρωπαϊκών
χωρών.

4. Οι υπάρχουσες κτιριακές κατασκευές δεν έχουν σχεδιαστεί με γνώμονα
την ενεργειακή απόδοση. Χαρακτηριστικό είναι πως ο πρώτος κανονισμός
θερμομόνωσης κτιρίων εφαρμόστηκε το 1979, ενώ μόλις πριν από λίγα χρόνια το
ΥΠΕΧΩΔΕ καθιέρωσε τον θεσμό της «ενεργειακής ταυτότητας» των κτιρίων, χωρίς
ακόμη να έχει βρει ευρεία εφαρμογή.

5. Ακόμη και οι νέες οικοδομές δεν εφαρμόζουν πρακτικές εξοικονόμησης
ενέργειας. Αντίθετα, κατασκευάζονται γραφεία από γυαλί, το οποίο αυξάνει τις
ενεργειακές ανάγκες για θέρμανση και κλιματισμό, χειμώνα – καλοκαίρι.

6. Υπάρχουν αυξημένες ανάγκες άντλησης υδάτων, λόγω κακής διαχείρισης
των υδάτινων πόρων, με αποτέλεσμα ο γεωργικός τομέας να αναδεικνύεται σε
ιδιαίτερα ενεργοβόρο.

7. Οι φοροαπαλλαγές που είχαν θεσμοθετηθεί για τη χρήση ανανεώσιμης
ενέργειας ακυρώθηκαν, ενώ, αντίθετα, ως μέτρο αντιμετώπισης της σημερινής
κρίσης, προτείνεται η μείωση της φορολογίας στα καύσιμα.