Yπάρχουμε… Συνυπάρχουμε;

«Όταν είχα μαλλιά και ήταν κάπως μαύρα και δούλευα στη Σουηδία και γύρναγα απ’
τη δουλειά (…) μου επιτέθηκε κάποιος και μου λέει, φύγε από εδώ μαυροκέφαλε,
μας παίρνεις τις δουλειές, μας παίρνεις τις γυναίκες», είπε προχθές ο κ.
Γιώργος Παπανδρέου αναφερόμενος στην εμπειρία του στην ξενιτιά. Τα είπε αυτά
μιλώντας στο Εθνικό Συμβούλιο Ανασυγκρότησης του ΠΑΣΟΚ όπου, επιπλέον, για
πρώτη φορά ακούστηκε ο λόγος των ίδιων των μεταναστών. Καιρός ήταν για ένα
μεγάλο ευρωπαϊκό σοσιαλδημοκρατικό κόμμα σαν το ΠΑΣΟΚ να «ανοίξει τις πόρτες»
του «σε αυτούς τους σύγχρονους προλετάριους» – όπως τους αποκαλεί ο Μπαλιμπάρ.

***

Δεν είναι η πρώτη φορά που ο κ. Παπανδρέου αναφέρεται στους μετανάστες
στην Ελλάδα. «Εμείς» – είπε προχθές – «πρέπει (και) ως Κόμμα να δώσουμε την
εναλλακτική πρόταση, να δείξουμε ότι η ασφάλεια της κοινωνίας, η σωστή ένταξη
των μεταναστών, είναι προς όφελος της Ελλάδας και όχι εις βάρος του πολίτη».
Απαιτείται πολιτικό θάρρος για να πει κανείς αυτά. Ειδικά όταν ηγείσαι ενός
κόμματος που αποβλέπει στην εξουσία. Απαιτείται θάρρος γιατί – κατά γενική
ομολογία – οι «καλές κουβέντες» για τους μετανάστες δεν φέρνουν ψήφους.
Ακριβώς όμως γι’ αυτό τον λόγο η συζήτηση για τους μετανάστες αποτελεί ένα
όριο που διακρίνει τον πολιτικό ηγέτη που «κατοικεί» μέσα στις δημοσκοπήσεις
από αυτόν που πιστεύει στον παιδαγωγικό ρόλο της πολιτικής. Που διακρίνει τον
μη λαϊκισμό από τον λαϊκισμό, τη σύγχρονη Αριστερά από την παλαιά και τη νέα
Δεξιά. Το άνοιγμα που ο κ. Παπανδρέου κάνει προς τους μετανάστες δεν γίνεται
με φολκλορικούς αλλά με πολιτικούς όρους. Δεν επικρατεί εκείνο το, περίπου
θρησκευτικό, λεξιλόγιο του τύπου «σας αγαπάμε» και «σας αγκαλιάζουμε»…

***

Πριν από μερικούς μήνες βρισκόμουν σε κάποια εκδήλωση με θέμα τους
μετανάστες. Σχεδόν όλοι οι ομιλητές «ανταγωνίζονταν» ο ένας τον άλλον
παροτρύνοντας το κοινό να «αγαπά» και να «αγκαλιάζει» τους μετανάστες. Βέβαια,
είναι πολύ σπουδαίο να αγαπάμε αλλήλους. Εκτός των άλλων είναι και θέμα
ανθρωπιστικής παιδείας. Όταν ήρθε η σειρά μου να μιλήσω για την εμπειρία μου
ως μετανάστης στην Ελλάδα, ένιωσα ένα μεγάλο πειρασμό να αλλάξω «μοτίβο»:
«Αγαπητοί συντοπίτες, δεν σας παροτρύνω να μας αγαπάτε. Ούτε να μας
αγκαλιάσετε. (Όλοι με κοίταζαν παράξενα!). H αγάπη είναι πολύ ιδιαίτερο
αίσθημα και συναίσθημα και για να πούμε την αλήθεια ο καθένας από μας στη
μικρή του ζωή καταφέρνει να αγαπά μόνο λίγους ανθρώπους. Δεν σας παροτρύνω να
μας αγαπάτε αλλά να μας κατανοήσετε. Για το καλό σας, για το καλό μας, για το
καλό όλων μας. Διότι οι μετανάστες είναι εδώ και θα είναι εδώ».

***

Τι σημαίνει να κατανοήσουμε τους μετανάστες; Πρώτα απ’ όλα να μη δούμε
τη μετανάστευση ως ιστορικό ατύχημα αλλά ως ιστορική πραγματικότητα και –
γιατί όχι; – ως ιστορική ευκαιρία. Σημαίνει να καταλάβουμε ότι γι’ αυτούς τους
ανθρώπους η Ελλάδα αποτελεί τη νέα τους πατρίδα. Σημαίνει να ανοίξουμε δρόμο
στον καταπληκτικό δυναμισμό και τα όνειρα των ανθρώπων που ήρθαν εδώ μόνο με
τα ρούχα τους. Από κάτι τέτοιο η Ελλάδα μόνο κέρδος θα έχει. Να καταλάβουμε
ότι η Αθήνα έχει μετατραπεί σε Μητροπολιτικό κέντρο των χωρών της Μεσογείου
και εδώ – σε αυτήν την κάποτε φτωχή χώρα – διαμορφώνεται σήμερα η πνευματική
ελίτ αυτών των χωρών. Σημαίνει προπαντός να αποφασίσουμε πώς τους θέλουμε τους
μετανάστες: «γκασταρμπάιτερ» που ήρθαν και θα «φύγουν» μια μέρα ή ως
σημερινούς συντοπίτες και αυριανούς συμπολίτες; Σημαίνει να καταλάβουμε ότι
μόνο όταν θα σταματήσουμε να σκεφτόμαστε τους μετανάστες ως «εκείνοι», μόνο
τότε θα είναι δυνατόν να σκεφτούμε σοβαρά τον εαυτό μας…

Ο Γκαζμέντ Καπλάνι είναι συγγραφέας και δημοσιογράφος.