Kιτς και αρχιτεκτονική της «επένδυσης»

«Δεν είναι περιοχή στο Μαϊάμι, αλλά αθηναϊκές αρχιτεκτονικές παρορμήσεις», σχολιάζει με τον δικό του (φωτογραφικό τούτη τη φορά) τρόπο κομμάτι της αθηναϊκής αρχιτεκτονικής ο Αλέκος Φασιανός

Προσπαθούμε να κτίσουμε επιδεικτικά, να διαφοροποιηθούμε πάση θυσία από αυτό
που υπάρχει γύρω μας, χωρίς μέτρο. H κατοικία δυστυχώς έχει αναγορευθεί – μαζί
με το αυτοκίνητο – σε κυρίαρχο μέσο επίδειξης, προβολής και εντυπωσιασμού της
νεοελληνικής οικογένειας.

Μια κακώς νοούμενη «διακόσμηση» έχει επικρατήσει ως πρότυπο, απόρροια του life
style της εποχής και τα σπίτια, έτσι που το ένα βρίσκεται κοντά στο άλλο,
μοιάζουν τα δύστυχα με απέραντο δειγματολόγιο παράταιρων και αλλοπρόσαλλων
μορφών, μ’ ένα κολλάζ από ετερόκλητα στυλ, δάνεια από άλλες εποχές. Πομπώδη,
φανταχτερά, επηρμένα μέσα στην απερίγραπτη ασχήμια τους, χαρακτηρίζουν πλέον
τις νεόδμητες κυρίως γειτονιές των πόλεών μας.

Χωρίς λόγο έχουν θεσπισθεί διατάξεις που επιβάλλουν σε διάφορες περιοχές
συγκεκριμένη μορφολογική έκφραση των κτιρίων, όπως για παράδειγμα η
υποχρεωτική κατασκευή στέγης, χωρίς κάτι τέτοιο να υπαγορεύεται από
κλιματολογικές ή άλλες συνθήκες (έντονη χιονόπτωση, συχνές βροχές,
παραδοσιακοί οικισμοί κ.ά.). Όλα τα κτίσματα αδιακρίτως, ακόμη και οι
πολυκατοικίες, καλύπτονται με κάθε λογής στέγη που καμιά δεν μοιάζει με τη
διπλανή της και είναι σαν να φορούν ένα αστείο καπέλο, ένα λοφίο στην κορυφή.
Όμως η στέγη δεν είναι ανεξάρτητο μορφολογικό στοιχείο που τοποθετείται ερήμην
της υπόλοιπης κατασκευής για να «ωραιοποιήσει» το κτίριο, αλλά είναι πρώτα απ’
όλα οργανικό και αναπόσπαστο στοιχείο του δομικού του συστήματος.

Κάγκελα, στέγαστρα, αετώματα, κολονάκια, καμάρες, κιονόκρανα, ένας απίστευτος
αχταρμάς από ανούσια στολίδια και επιθέματα «διακοσμούν» πλέον τα νέα σπίτια,
με τους ιδιοκτήτες τους να αισθάνονται υπερήφανοι και να καμαρώνουν με τη
«βίλα» ή το «αρχοντικό» που κατάφεραν επιτέλους ύστερα από τόσους κόπους και
έξοδα να κτίσουν!

Έτσι παρατηρούμε γύρω μας να κτίζεται μια αρχιτεκτονική της «επένδυσης». Ένα
ιδιόμορφο καμουφλάζ παραλλάσσει τον αυθεντικό χαρακτήρα του οικοδομήματος. Ενώ
η κατασκευή του κτιρίου έχει ολοκληρωθεί (φέρων οργανισμός – τοίχοι πλήρωσης –
επιχρίσματα), μία δεύτερη εξωτερική ή εσωτερική σπανιότερα επιδερμίδα από
τελείως ξένα και άχρηστα υλικά έρχεται να ντύσει το κτίριο έτσι ώστε να
δείχνει κάτι άλλο από αυτό που πραγματικά είναι.

Επενδύσεις από πέτρες λεπτού πάχους «ανηφορίζουν» στις κατακόρυφες επιφάνειες
πολυώροφων οικοδομών, σαν να βλέπεις πλακόστρωση αυλής και όχι τοίχο κτιρίου,
πλάι σε άλλες καμωμένες τούτη τη φορά από εμφανή τούβλα, πλακίδια, γρανίτη ή
ό,τι βάλει ο νους του ανθρώπου, με αποτέλεσμα οι όψεις τους να μοιάζουν εν
τέλει με «έκθεση» οικοδομικών υλικών.

Κουφώματα από αλουμίνιο ή πλαστικό μιμούνται το χρώμα και τα «νερά» που έχει
το ξύλο, πλακάκια μοιάζουν με μάρμαρο ή φυσική πέτρα, «τεχνοτροπίες»
χρωματισμών για να φαίνεται το σπίτι παλιό, έπιπλα, φωτιστικά ακολουθούν την
ίδια λογική… και ο κατάλογος δεν έχει τέλος.

Όσοι επιλέγουν να «διακοσμήσουν» έτσι τα σπίτια τους, δεν το κάνουν βεβαίως
από κακή πρόθεση, αλλά αντίθετα να τους προσδώσουν έναν χαρακτήρα που να
προσομοιάζει σε παραδοσιακό, μακεδονίτικο, κυκλαδίτικο, νεοκλασικό ή ό,τι εν
πάση περιπτώσει τους έκανε εντύπωση και… βεβαίως να μη μοιάζει με του γείτονα.

H ομορφιά είναι γυμνή

Αυτό που μας διαφεύγει είναι ότι τις περισσότερες φορές η ομορφιά είναι
γυμνή! Και η ομορφιά αυτή έγκειται ακριβώς στο γεγονός ότι δεν κρύβει, δεν
καλύπτει, αλλά αντίθετα φανερώνει με τον πιο αποκαλυπτικό τρόπο! H
αρχιτεκτονική, πρέπει να το ξαναπούμε πολλές φορές, δεν είναι υπόθεση μόνο των
αρχιτεκτόνων ή κάποιων ειδικών, αλλά αφορά και πρέπει να ενδιαφέρει κάθε
ενεργό πολίτη τούτης της χώρας. Από το σχολείο, από τα πρώτα βήματα οφείλουμε
να ενημερώνουμε τα παιδιά μας ώστε να ευαισθητοποιούνται γύρω από ζητήματα
περιβάλλοντος, οικολογίας, αρχιτεκτονικής! Από εκεί άλλωστε κρίνεται και η
στάθμη του πολιτισμού μας.

INFO

Ο Τάσης Παπαϊωάννου είναι αρχιτέκτονας και ο Αλέκος Φασιανός είναι ζωγράφος.