ΓNΩMH Tο δόγμα της συγγνώμης

Ζούμε στην εποχή της συγγνώμης. Όταν μία κρίση ξεσπάει ή ένα σκάνδαλο
αποκαλύπτεται, η πρώτη αντίδραση πολλών δημοσίων προσώπων είναι να αφήσουν να
ξεχυθεί μία πλημμύρα μετάνοιας. Αυτοί οι ανεξάντλητοι θιασώτες της μετάνοιας
έχουν αυξήσει τις προσδοκίες των πάντων.

Για τη σημερινή γενιά των πολιτικών αρχηγών, πάντα ήταν σημαντικό να έχουν το
κατάλληλο είδος συναισθημάτων και να τα επιδεικνύουν. Στο πλαίσιο μιας γενιάς
που μεγάλωσε με το δόγμα της προσωπικής βελτίωσης, είσαι καλύτερος άνθρωπος
εάν νιώθεις καλύτερα για τον εαυτό σου και το να λες «συγγνώμη» αναμφισβήτητα
σε κάνει να νιώθεις καλύτερα. Επίσης κάνει και το θύμα να νιώθει καλύτερα,
οπότε κάνεις τριπλό καλό: είσαι καλός, κάνεις καλό και νιώθεις καλά.

Αλλά στη μετάβαση από τον χώρο των προσωπικών σχέσεων στον δημόσιο στίβο, η
συγγνώμη συναντάει ορισμένα προβλήματα. Πρώτον, η συγγνώμη έχει συνήθως διττό
αποτέλεσμα: αναγνωρίζοντας την ενοχή του, ο υπεύθυνος απαλλάσσεται. Έτσι, ο
Μπους αναμφισβήτητα ελπίζει ότι, λέγοντας συγγνώμη, θα μπορέσει να αφήσει την
υπόθεση πίσω του.

Στην εποχή μας, της άμεσης μετάνοιας, το νόμισμα της μετάνοιας έχει διογκωθεί
και έχει σχεδόν χάσει την αξία του. Επίσης, το διεθνές ακροατήριο του Μπους θα
σκεφτεί ότι ο Αμερικανός πρόεδρος πράγματι λυπάται – επειδή όμως ο κόσμος
έμαθε τα βασανιστήρια.

Οπότε τι πρέπει να κάνει ένας δημοκρατικός ηγέτης; Εάν απολογηθεί υπερβολικά
νωρίς, η συγγνώμη του ακούγεται ψεύτικη – ειδικά για τους ξένους που δεν είναι
συνηθισμένοι στο αμερικανικό δόγμα της μετάνοιας. Εάν όμως σιωπήσει, πολλοί
μπορεί να σκεφτούν ότι αδιαφορεί ή επιχειρεί να καλύψει τα πράγματα.

Αυτό που λείπει στο σύγχρονο αμερικανικό δόγμα της «συγγνώμης» είναι
οποιαδήποτε αίσθηση ευθύνης. Όλοι λυπούνται γι’ αυτό που συνέβη, αλλά εάν οι
Αμερικανοί ηγέτες δεν μπορέσουν να προχωρήσουν παραπέρα από την έκφραση της
συγγνώμης, η Αμερική θα αντιμετωπίσει σοβαρό πρόβλημα. Εάν ο Ράμσφελντ, ο
Γούλφοβιτς ή ο στρατηγός Μάγιερς είχαν αίσθηση τιμής, θα είχαν παραιτηθεί
ντροπιασμένοι. Εάν ο Μπους άξιζε ως πρόεδρος, θα τους είχε απολύσει έως τώρα,
και θα είχε αναλάβει ο ίδιος την ευθύνη για την ανικανότητά τους. Το πρόβλημα
όμως είναι ότι τίποτα πια, εκτός από μία παλιομοδίτικη ανάληψη ευθύνης, δεν
μπορεί να διασώσει το κύρος των ΗΠΑ στην παγκόσμια κοινότητα. Αυτό συμβαίνει
επειδή η Αμερική έχει χάσει τον σεβασμό των φίλων της – και γρήγορα χάνει
ακόμη και τον αυτοσεβασμό της. Και αυτό είναι κάτι για το οποίο θα έπρεπε να
λυπάται.

Ο καθηγητής Ευρωπαϊκών Σπουδών και Ιστορίας Τόνι Τζουντ είναι διευθυντής
του Ινστιτούτου Remarque στο Πανεπιστήμιο της Νέας Υόρκης.