Διαστάσεις Kαι έγκυρη και δωρεάν

Μπακαλιάρος σε λίμνη του Καναδά (από το τελευταίο τεύχος της PLB)

Τον περασμένο Ιανουάριο, ο ΟΟΣΑ είχε επισημάνει ένα παράδοξο στον τομέα των
επιστημονικών ερευνών με κρατική χρηματοδότηση: ο φορολογούμενος πληρώνει τις
μελέτες, καλύπτει το κόστος δημοσίευσής τους στα μεγάλα επιστημονικά περιοδικά
και πληρώνει μια τρίτη φορά για να διαβάσει τα κείμενα. H ετήσια συνδρομή στα
περιοδικά αυτά μπορεί να φτάσει και τα 10.000 ευρώ. Οι υπέρμαχοι της δωρεάν
διάδοσης της γνώσης είχαν έτσι προτείνει από καιρό αυτός που πληρώνει να μην
είναι ο αναγνώστης, αλλά ο εκδότης. Στην έκκληση αυτή έρχεται να ανταποκριθεί
μια νέα επιστημονική επιθεώρηση, που έξι μόλις μήνες μετά την εμφάνισή της
συναγωνίζεται περιοδικά όπως το «Science» και το «Nature». Και, το κυριότερο,
η ανάγνωσή της στο Διαδίκτυο (www. plosbiology. org) είναι δωρεάν. Για τα
άρθρα των επιστημόνων που δημοσιεύονται πληρώνουν τα εργαστήρια που τους
απασχολούν.

«Οι επιστήμονες που μας στέλνουν τα άρθρα τους, γνωρίζουν ότι απευθύνονται σε
ένα έντυπο που είναι ακόμη σχεδόν άγνωστο», λέει ο Μαρκ Πάτερσον, διευθυντής
του γραφείου της PloS Biology στο Λονδίνο. «Είναι όμως άνθρωποι που
υποστηρίζουν το μοντέλο της ελεύθερης πρόσβασης στη γνώση. Χάρις σ’ αυτούς, το
περιοδικό μας έχει φτάσει ήδη σε υψηλό επίπεδο». Το τεύχος Απριλίου δημοσιεύει
έτσι μια ενδιαφέρουσα μελέτη για την ανησυχητική εξέλιξη των ασθενειών στην
πανίδα των ωκεανών. Μια άλλη μελέτη, με αντικείμενο τα 20.000 από τα 30.000
ανθρώπινα γονίδια, υπογράφεται από μια διεθνή ομάδα δεκάδων επιστημόνων.
Άλλωστε, η PLB ιδρύθηκε και υποστηρίζεται από επιστήμονες διεθνούς κύρους, με
πρώτο τον νομπελίστα ιατρικής Χάρολντ Βάρμους, που διευθύνει τη Δημόσια
Βιβλιοθήκη Επιστημών (Public Library of Science, PloS). H Βιβλιοθήκη σχεδιάζει
να εγκαινιάσει το φθινόπωρο και μια δεύτερη επιθεώρηση, ιατρική αυτήν τη φορά,
που θα βασίζεται στις ίδιες αρχές.

«Απορρίπτουμε το 80% των άρθρων που μας υποβάλλονται, αν και συχνά είναι
υψηλής ποιότητας», λέει ο Πάτερσον. Οι εξελίξεις αυτές έχουν προκαλέσει μεγάλο
προβληματισμό στα περιοδικά που στηρίζονται στο παραδοσιακό μοντέλο: ένας
υπεύθυνος του περιοδικού «Nature», που ανήκει στον βρετανικό όμιλο Mac Millan,
εξηγούσε τις προάλλες στη Βουλή των Λόρδων ότι η κατάργηση της συνδρομής θα
ανάγκαζε το περιοδικό να χρεώνει τους συνεργάτες του από 15.000 έως 45.000
ευρώ για κάθε άρθρο. Αυτό που δεν είπε είναι ότι το περιοδικό του, όπως και τα
περισσότερα επιστημονικά έντυπα που κυκλοφορούν, χρησιμοποιεί μια στρατιά
δημοσιογράφων και ειδικών της επικοινωνίας για να διαφημίζει το περιεχόμενό
του στις μεγάλες εφημερίδες. Αντίθετα, η PLB δεν απασχολεί παρά 16
εργαζομένους – και πολλούς εθελοντές. «Έχουμε υπολογίσει το κόστος του άρθρου
γύρω στα 1.200 ευρώ», εκτιμά ο Πάτερσον. «Είναι μια καλή τιμή για ένα
περιοδικού υψηλού επιπέδου που επιδιώκει τη διαφάνεια».