Διαστάσεις Kαι εκείνος σφυρίζει αδιάφορα…

Μα γιατί να παραιτηθεί ο κ. Ράμσφελντ; Αυτοί οι βασανισμοί κρατουμένων στο
Ιράκ είναι τόσο «αντιαμερικανικοί», κι εκείνος τόσο «Αμερικανός», δηλαδή τόσο
έξω, τόσο πάνω από αυτά τα πράγματα…

Στην Κωνσταντινούπολη: Τούρκοι διαδηλωτές διαμαρτύρονται για τους βασανισμούς Ιρακινών κρατουμένων

Το 1971 έγινε στο Πανεπιστήμιο του Στάνφορντ ένα πείραμα. Ο καθηγητής
ψυχολογίας Κρεγκ Χέινι και ο συνάδελφός του Φίλιπ Ζιμπάρντο επέλεξαν είκοσι
εθελοντές φοιτητές, τους χώρισαν σε δεσμοφύλακες και κρατουμένους και τους
τοποθέτησαν σε μια εικονική, αλλά απολύτως ρεαλιστική, φυλακή. Τους κανόνες
τούς ξεκαθάρισαν από την αρχή. Και για να είναι σίγουροι ότι οι κανόνες αυτοί
δεν θα παραβιαστούν, φρόντισαν να υπάρχουν κάποια συστήματα ελέγχου. Εις
μάτην. Ύστερα από πέντε μέρες αναγκάστηκαν να σταματήσουν το πείραμα επειδή οι
πρωταγωνιστές είχαν μπει τόσο βαθιά στο πετσί του ρόλου τους, ώστε είχαν χάσει
την αίσθηση της πραγματικότητας.

Από τη μελέτη αυτή, λέει ο δρ Χέινι στη Στάμπα, βγαίνει το συμπέρασμα
ότι οι καταχρήσεις είναι εγγενείς σε ένα σύστημα φυλάκισης και σωφρονισμού,
ακόμη κι όταν οι δεσμοφύλακες είναι τα καλύτερα παιδιά. Στο πείραμα του
Στάνφορντ προσφέρθηκαν να συμμετάσχουν 75 φοιτητές, από τους οποίους οι
οργανωτές επέλεξαν εκείνους που δεν είχαν κανένα προηγούμενο βίαιης
συμπεριφοράς ή ψυχολογικών προβλημάτων. Κι όμως, πέντε μέρες ήταν αρκετές για
να γίνουν τόσο σοβαρές καταχρήσεις και να ξεσπάσουν τόσο βίαια επεισόδια, ώστε
η επιστήμη αναγκάστηκε να σηκώσει τα χέρια ψηλά.

Να αθωώνει άραγε αυτό το πείραμα τους βασανιστές των φυλακών του Αμπού Γράιμπ;
Το αντίθετο. Ακριβώς επειδή στο περιβάλλον εκείνο οι Αμερικανοί στρατιώτες που
έπαιζαν τον ρόλο των δεσμοφυλάκων βρίσκονταν υπό μεγάλη πίεση, αφού θεωρούσαν
τους κρατουμένους υπεύθυνους για πράξεις βίας εναντίον συναδέλφων τους, έπρεπε
να ληφθούν ακόμη αυστηρότερα μέτρα για την αποφυγή εκτρόπων. Έπρεπε να
εκπαιδευτούν οι φύλακες και να προετοιμαστούν για την ένταση που θα
αντιμετώπιζαν. Να επαναλαμβάνεται καθημερινά ότι οι βασανισμοί και οι
εξευτελισμοί κρατουμένων δεν θα γίνουν ανεκτοί και να ελέγχεται συχνά η
κατάστασή τους. Να ενθαρρύνονται συστηματικοί έλεγχοι από ανεξάρτητες αρχές.
Αντί να γίνουν όλα αυτά, οι υπεύθυνοι της στρατιωτικής αντικατασκοπίας και οι
πολίτες που ήταν εξουσιοδοτημένοι με τη διαχείριση των φυλακών ενθάρρυναν τους
στρατιώτες να εξευτελίζουν τους κρατουμένους προτού τους ανακρίνουν.
Δημιούργησαν έτσι μια αίσθηση αναρχίας και ατιμωρησίας στις φυλακές, όπου οι
στρατιώτες ήταν ελεύθεροι να κάνουν ό,τι θέλουν.

Οι τελευταίοι είναι φυσικά υπεύθυνοι για τις πράξεις τους και πρέπει να
λογοδοτήσουν. Δεν πρόκειται όμως παρά για εκτελεστικά όργανα. H ευθύνη για τις
ακρότητες ανήκει στους προϊσταμένους τους, στους πολιτικούς τους
προϊσταμένους. Όπως είπε και ο πρόεδρος της Επιτροπής Ενόπλων Δυνάμεων της
Γερουσίας, ο (ρεπουμπλικανός) Τζων Ουόρνερ, «ο Ράμσφελντ και οι άλλοι πολίτες
που ελέγχουν τον στρατό έχουν την ύπατη ευθύνη για τις πράξεις των ενστόλων
ανδρών και γυναικών». Περιμένουμε λοιπόν την παραδειγματική τους τιμωρία.