Δρόμοι

Ένα σκήπτρο….

… ένα νόμισμα, ένα σπαθί. Έτσι είχε φανταστεί την ενωμένη Ευρώπη ο Ιταλός
αντιφασίστας Αλτιέρο Σπινέλι το 1941, όταν ήταν άγνωστο ακόμη αν και πώς θα
έβγαινε η Ευρώπη από την καταστροφή στην οποία είχε βυθιστεί. Από εκείνο το
ονειρικό τρίπτυχο, σήμερα μόνο το ένα κομμάτι του έχει υλοποιηθεί. Στη
δεκαετία του 1950, αν εξαιρέσουμε πολιτικούς σαν τον Ντε Γκάσπερι και τον
Αντενάουερ, οι περισσότεροι αμφέβαλλαν αν η Ευρώπη θα αποκτούσε ποτέ δική της
ταυτότητα. H δεκαετία του 1960 χαρακτηρίστηκε από τις προσπάθειες του
στρατηγού Ντε Γκωλ να αποσπάσει τη Βρετανία από τον εναγκαλισμό των ΗΠΑ. Στη
δεκαετία του 1970, ο ευρωπαϊσμός απολάμβανε τη μακαριότητά του στο πλευρό της
γενιάς του ’68. Στη δεκαετία του 1980 βγήκε καθαρά στην επιφάνεια το ενιαίο
ευρωπαϊκό πολιτικό σχέδιο. H δεκαετία του 1990, με τους πολέμους στον Περσικό
και τη Γιουγκοσλαβία, ανέδειξε ένα άλλο τρίπτυχο της Ευρώπης: οικονομικός
γίγαντας, πολιτικός νάνος, στρατιωτικό σκουλήκι. H τρίτη χιλιετία, με τη
διεύρυνση της Ευρωπαϊκής Ένωσης και το Σύνταγμα, απέδειξε πόσο είναι δύσκολο
να υπάρξει μια ευρωπαϊκή ταυτότητα.

Ποιοι είμαστε…

… λοιπόν; Από την εποχή της Επιστημονικής Επανάστασης μέχρι την εποχή του
Διαφωτισμού, επιτεύχθηκε το «σύμφωνο σταθερότητας» ανάμεσα στη θρησκεία και
τον ορθολογισμό. Όχι χωρίς θύματα, όπως έδειξε το δράμα του Γαλιλαίου. Αν
κάνουμε τον λογαριασμό, λέει ο Σέρτζιο Λουτσάτο, θα βρούμε πως η «προστιθέμενη
αξία» από όλα αυτά είναι σήμερα η ικανότητά μας να καλλιεργούμε τον ορθό λόγο.
Περιλαμβάνει άραγε σε αυτόν τον ορθό λόγο ο Ιταλός συγγραφέας και τα
ασφυξιογόνα αέρια στον Πρώτο Παγκόσμιο Πόλεμο, τον Αδόλφο Χίτλερ, τα
βασανιστήρια που κάνουν οι στρατιώτες της δυτικής συμμαχίας στους Ιρακινούς
αιχμαλώτους;

Και ποιοι…

… θα γίνουμε; H Ένωση θα περάσει μια μακρά περίοδο πέψης, ώσπου να
αφομοιώσει αυτές τις πρώτες δέκα χώρες της διεύρυνσης λέει η Χέδερ Γκράμπε,
υποδιευθύντρια του Κέντρου Ευρωπαϊκής Μεταρρύθμισης. Με γιγάντιο κτήνος
παρομοιάζει λοιπόν, μάλλον άθελά της, η Γκράμπε την Ένωση, που καταπίνει
ολόκληρες χώρες και τις «χωνεύει». (Φυσικά, μολονότι δεν αναφέρεται,
γνωρίζουμε όλοι την κατάληξη της πέψης και τις συνέπειές της).

H μεγαλύτερη…

… δύναμη της Ευρώπης ήταν πάντα η ανομοιογένειά της, ο κατακερματισμός του
πολιτικού και πολιτιστικού τοπίου της, που μέσα από ανταγωνισμούς έδωσε τη
δυνατότητα στον ευρωπαϊκό πολιτισμό να αφήσει τη σφραγίδα του στον υπόλοιπο
κόσμο – για καλό ή για κακό, παρατηρεί ο Σέρβος συγγραφέας Νεμπόιτσα Μάλιτς.
Εκείνη η διαιρεμένη Ευρώπη προώθησε την ελεύθερη αγορά αλλά και τον
σοσιαλισμό, την ατομική ελευθερία αλλά και την κρατική παντοδυναμία, τον
διεθνισμό αλλά και τον εθνικισμό. Για καλό ή για κακό. Γι’ αυτά τα δύο
υπάρχουμε όλοι. Ο «γίγαντας» έχει δύο φύσεις. Καλό θα είναι να το έχουμε υπόψη
μας, όταν πια θα κρατάει στα χέρια του ένα σκήπτρο, ένα νόμισμα και ένα σπαθί.