Δρόμοι

Τι είναι…

… ένας μαύρος κύκνος; Ας δούμε τι λέει γι’ αυτόν ο δοκιμιογράφος Νασίμ
Ταλέμπ: «Κάτι εκτός τόπου και χρόνου, κάτι που βρίσκεται πέρα από τις
φυσιολογικές προσδοκίες. Οι περισσότεροι αναμένουμε να δούμε όλους τους
κύκνους άσπρους, επειδή αυτό μας λέει η εμπειρία μας. Ένας μαύρος κύκνος είναι
εξ ορισμού μια έκπληξη». Παρ’ όλα αυτά, τείνουμε να αναζητούμε ερμηνείες για
την εμφάνισή τους, που τους κάνουν να φαίνονται πιο προβλέψιμοι και λιγότερο
αυθαίρετοι από όσο είναι πραγματικά.

Αυτά γράφει…

… ο Νασίμ Ταλέμπ στο περιοδικό «Ετζ» για το βιβλίο του «Μαθαίνοντας να
περιμένουμε το απροσδόκητο». Πολλά από όσα συμβαίνουν στην Ιστορία, λέει,
προέρχονται από τη «δυναμική του μαύρου κύκνου», πράγματα πολύ ισχυρά, ξαφνικά
και εντελώς απροσδόκητα. Οι επιδόσεις μας στην πρόβλεψή τους είναι
απογοητευτικές. Ωστόσο, με κάποιο μηχανισμό που θα τον πούμε «εκ των υστέρων
αντίληψη», νομίζουμε πως τα καταλαβαίνουμε. Έχουμε το κακό συνήθειο να
ανακαλύπτουμε «νόμους» στην Ιστορία (προσαρμόζουμε σε αυτήν τα γεγονότα και
επινοούμε σχέσεις ανάμεσά τους). Μοιάζουμε με οδηγούς που, μολονότι κοιτάζουν
στον πίσω καθρέφτη του αυτοκινήτου, είναι πεπεισμένοι πως κοιτάζουν μπροστά.
Γιατί άραγε είμαστε τόσο γυμνοί μπροστά στο απροσδόκητο; Οι επιστήμονες λένε
πως ο μηχανισμός που βλέπει τον κίνδυνο δεν βρίσκεται στο γνωστικό, αλλά στο
συναισθηματικό τμήμα του ανθρώπινου εγκεφάλου. Έτσι ήμασταν τέλεια
προσαρμοσμένοι στην πλειστόκαινη εποχή. Ήμασταν σχεδιασμένοι για να το βάζουμε
στα πόδια μπροστά στις τίγρεις. Όμως, στον σύγχρονο κόσμο ο αμυντικός
μηχανισμός μας είναι ανεπαρκής.

Ο μαύρος κύκνος…

… έχει ακραίες συνέπειες. Ας πούμε, αν είχαμε μια αντίληψη του κόσμου στις
27 Ιουνίου 1914, θα μας είχε βοηθήσει να προβλέψουμε τι θα συνέβαινε στη
συνέχεια; H άνοδος του Χίτλερ, η διάλυση της Σοβιετικής Ένωσης, η εξάπλωση του
ισλαμισμού και η διάδοση του Ίντερνετ όχι μονάχα ήταν γεγονότα απρόβλεπτα,
αλλά και όποιον θα τολμούσε να τα προβλέψει, σίγουρα θα τον λέγαμε παλαβό
(είπαμε κάμποσους). Ο μαύρος κύκνος έχει άλλη μια ασύλληπτη ιδιότητα: το
γεγονός ακριβώς πως είναι απροσδόκητος δημιουργεί τις συνθήκες για την
εμφάνισή του. Αν μπορούμε να προβλέψουμε κάτι επικίνδυνο, το πιθανότερο είναι
να μη συμβεί. Αν κάποιος γλιτώσει παρά τρίχα από μια τίγρη σε μια σπηλιά,
μαθαίνει να αποφεύγει τη σπηλιά. Όμως, εξ ορισμού, οι μαύροι κύκνοι είναι
σπάνιοι. Δεν μπορούμε να μάθουμε από αυτούς εύκολα.

H άμυνά μας…

… στους μαύρους κύκνους είναι η γενική γνώση (να μη χανόματε σε λεπτομέρειες
από το παρελθόν). Για να παραφράσουμε τον Κίρκεγκορ, η Ιστορία τρέχει μπροστά,
αλλά εμείς την κοιτάζουμε προς τα πίσω. Δεν μπορούμε να ψάχνουμε πώς θα
αποφύγουμε κάποιον συγκεκριμένο μαύρο κύκνο, επειδή δεν γνωρίζουμε πότε θα
φανεί μπροστά μας ο επόμενος (κανείς δεν πίστευε πως υπήρχαν μαύροι κύκνοι,
ώσπου ανακαλύφθηκαν στην Αυστραλία).