Aνοίγει τους ασκούς του Aιόλου

Βίντεο, φωτογραφίες και ήχοι εκπνοών δημιουργούν υποβλητική ατμόσφαιρα στον σκοτεινό χώρο της γκαλερί και κλιμακώνουν τους συνειρμούς του θεατή

Αμφιβάλλει κανείς ότι η πολυτιμότερη σωματική λειτουργία είναι η αναπνοή;
Χωρίς τροφή ζούμε ημέρες, χωρίς αέρα η καρδιά αχρηστεύεται σε δύο λεπτά.
Εύλογο συνεπώς ότι η λέξη αναπνοή ταυτίζεται με τη ζωή την ίδια. Και απορούμε
πώς μια τέτοια σπουδαία έννοια δεν υπήρξε αυτόνομο θέμα στην τέχνη.

Την ενασχόληση του Νίκου Ναυρίδη (γ. 1958) με την ανθρώπινη αναπνοή τη
σημειώναμε από χρόνια, περιμένοντας κατάλληλη εκθεσιακή αφορμή για να δούμε
όλο το σκεπτικό και τα εικαστικά αποτελέσματά του. Οι «Δύσκολες Αναπνοές»
επισφραγίζουν σειρά προηγούμενων διακεκριμένων εκθέσεων εδώ και διεθνώς.

Κινούμενη ή στατική εικόνα; Ο θεατής αντικρύζει βιντεοπροβολές, όπου ένας
ζογκλέρ, ένας ναυαγοσώστης κι ένας δάσκαλος γιόγκα εκπνέουν στον χώρο
μορφοποιώντας μία φλόγα, ένα σύννεφο από σταγόνες κ.ά. Παραδίπλα, μεγάλες
φωτογραφίες από ανάλογα ενσταντανέ συμπληρώνουν την έκθεση. Ο χώρος είναι
σκοτεινός, οι ήχοι ρεαλιστικοί, η ατμόσφαιρα λιτή και υποβλητική. Νοητά
ανατρέχουμε σε προηγούμενες εκθέσεις, στόματα να φυσάνε σε μπαλόνια από λάτεξ
(προφυλακτικά;), άλλα μπαλόνια συμπιεσμένα σε σφιγκτήρες μαστόρων, σφαγείς να
φουσκώνουν την προβιά προβάτων για να την ξεχωρίσουν από το σώμα κ.ά.

Ο Ναυρίδης γνωρίζει να συνδέει τους συνειρμούς, είναι σοβαρός εικονολόγος
ερευνητής. Μορφοπλάστης καλλιτέχνης όμως;

Προσεκτικός στα εκφραστικά βήματά του, μας λέει π.χ. ότι η «άπιαστη» ανθρώπινη
αναπνοή έχει τελικά μορφή εφόσον εγκλωβισθεί σε μια ελαστική επιφάνεια.
Διακριτικά επίσης μας αφήνει να προεκταθούμε και σε άλλες μνήμες, π.χ.
λαογραφικές, στις «τσίκλες», στα προφυλακτικά κ.ά. Αυτό που μας αφορά κατ’
εξοχήν είναι ότι ο καλλιτέχνης ελέγχει διαρκώς την καταλληλότητα του
εικαστικού μέσου. Είναι από τους ελάχιστους που δικαιώνουν τη βιντεοτέχνη,
αφού έτσι μόνο μπορεί να δείξει τον χρόνο και τις μεταβολές όγκου, το θέμα
του. Δικαιωμένες και οι εικαστικές φωτογραφίες του, αφού αποτυπώνουν εκείνη τη
φέτα δευτερολέπτου όπου το πρόσωπο ενός αθλητή και η κοιλιά ενός γιόγκα
συσπώνται, οπότε η εικόνα είναι «φλου», σε μετεξέλιξη.

Ασκοί του Αιόλου; Ιδεοκρατικός καλλιτέχνης, ο Ναυρίδης έχει άριστα
οργανωμένο πεδίο εννοιών, δείχνει ή υπαινίσσεται σε καλά μελετημένες δόσεις
τούς περαιτέρω συνειρμούς (π.χ. άσθμα, νέφος, πνευστά μουσικής) που αντλεί από
το γοητευτικό θέμα του. Αποφεύγει την «καλλιγραφία», την εύκολη γοητεία. Ο
Ναυρίδης είναι ένα μεγάλο κέρδος για τη νεοελληνική τέχνη.

Προσωπικά πάντως θυμήθηκα τους ομηρικούς Ασκούς του Αιόλου, εκείνα τα
φουσκωμένα δέρματα στο πλοίο του Οδυσσέα που περιέκλειε τους ανέμους και που
όταν τα άνοιξαν οι περίεργοι σύντροφοί του αποπροσανατόλισε τα πάντα.
Μεθοδικός ταξιδευτής ο Ναυρίδης, τώρα έχει μπροστά του ερωτήματα δυσκολότερα
που δεν μπορεί ν’ αποφύγει. Όχι απαραίτητα να μας πει «πάσα πνοή αινεσάτω τον
Κύριον». Όμως αναπνοή σημαίνει ζωή στο ξεκίνημα και στο τελείωμά της, μια
κάποια άποψη για την εσχατολογία της. Ψάξαμε στα εκθέματα, αλλά μάταια.
Διαβάσαμε όμως στο (καλογραμμένο) Δελτίο Τύπου ότι «η απεικόνιση λειτουργιών
που θεωρητικά είναι αδύνατο να πάρουν μορφή, ανταποκρίνεται στην ιδεολογία της
μοντέρνας τέχνης, η οποία πάντα προσπαθεί να κάνει εικόνα κάτι που το
ανθρώπινο μάτι δεν μπορεί να συλλάβει». Αν δεχθούμε προς στιγμήν αυτήν τη
μοντερνιστική «μαγκιά» – που ακούγεται βέβαια και σαν «αέρας κοπανιστός», κάθε
καταξιωμένη τέχνη το ίδιο δεν κάνει; – οφείλουμε να απορήσουμε: και το θείο;
Εφόσον κάποιος δέχεται το αιτιατό ως προϊόν μη-αισθητού αιτίου, τότε γιατί όχι
και τη θρησκευτική Πίστη, εφόσον κάποιος πιστός αυτοπροσδιορίζεται ως ορατό
αποτέλεσμα μιας αόρατης αιτίας την οποία το ανθρώπινο μάτι δεν μπορεί να
συλλάβει; Τι είναι τότε αυτό που κινεί τους πνεύμονες όσο είναι ζωντανοί;

Στο ακροτελεύτιο σημείο που έφθασε ο Ναυρίδης, και για να μην κατηγορηθεί ως
φορμαλιστής, οφείλει να συζητήσει και ζητήματα θεολογικά. Το περιμένουμε να
συμβεί, γιατί είναι μεθοδικός στις αναγωγές του και καλά συγκροτημένος στα
βήματα που τον οδηγούν οι στοχαστικές αναπνοές του.

H έκθεση με λίγα λόγια

Ενδιαφέρει τον μέσο φιλότεχνο; 7

Ενδιαφέρει τους ειδικούς; 9

Ξεχωρίζει από άλλες εκθέσεις της εποχής; 8

Τα έργα είναι από τα πιο αντιπροσωπευτικά του καλλιτέχνη; 9

8, 9, 10 = Ζώνη υψηλών επιδόσεων

6, 7 = Αξιοσημείωτη εξέλιξη

5 = Τα συνηθισμένα

INFO

Νίκος Ναυρίδης, «Δύσκολες Αναπνοές», στην γκαλερί Bernier / Eliades
(Επταχάλκου 11, Θησείο, τηλ. 210-3413.935-7), έως 24 Απριλίου