Aνακάλυψαν σε σπηλιά κοσμήματα 75.000 ετών!

Το πρώτο κολιέ στην ιστορία αποτελείται από 41 χάντρες από κέλυφος σαλιγκαριού, που φορούσε κάποιος από τους κατοίκους της σπηλιάς Μπλόμπος, στις ακτές του Ινδικού Ωκεανού πριν από 75.000 χρόνια

Την αρχαιότερη έκφραση τέχνης στην ανθρώπινη ιστορία σε μορφή κοσμήματος
ανακάλυψαν επιστήμονες σε μια σπηλιά της Νότιας Αφρικής. Πρόκειται για μία
συλλογή από 41 διάτρητες μικρές χάντρες, οι οποίες φαίνεται πως σχημάτιζαν ένα
κολιέ ηλικίας 75.000 ετών. H ανακάλυψη μεταφέρει 30.000 χρόνια νωρίτερα τη
γνώση μας για το αρχαιότερο δείγμα ανθρώπινου στολισμού.

Κρίνοντας από τα ευρήματα στις ακτές του Ινδικού Ωκεανού, Νορβηγοί και
Αμερικανοί επιστήμονες συμπεραίνουν πως οι κάτοικοι της σπηλιάς Μπλόμπος είχαν
την ικανότητα σύνθετης συμπεριφοράς και σκέψης, παρόμοια με των σημερινών
ανθρώπων. H δημιουργία και χρήση κοσμημάτων απαιτεί εμβληματική σκέψη και την
αίσθηση της ομορφιάς, τα οποία θεωρούνται σημεία αναφοράς για τον εγκέφαλο του
σύγχρονου ανθρώπου.

Τα ευρήματα θέτουν νέα δεδομένα για το ξεκίνημα της ιστορίας της
ανθρώπινης διανόησης. Με την παρουσία των αρχαιότερων κοσμημάτων, η ιστορία
αυτή πρέπει τώρα να ξαναγραφτεί. Ο Homo Sapiens θεωρείται πως απέκτησε τη
σημερινή του ανατομία πριν από 160.000 χρόνια, ενώ σημαντικά χαρακτηριστικά
του ανθρώπινου νου εμφανίστηκαν πολύ αργότερα, πριν από 50.000 ή 40.000
χρόνια.

Πληθώρα ανακαλύψεων εκείνης της περιόδου υποδεικνύουν μία δημιουργική έκρηξη
σε Ευρώπη, Ασία και Αφρική, κατά την οποία εμφανίστηκαν παντού δείγματα
τέχνης, στολισμού του σώματος και εξελιγμένα εργαλεία, καθώς ο εγκέφαλος
απέκτησε την αναλυτική ικανότητα αφηρημένης σκέψης.

Τώρα όμως, οι αφρικανικές χάντρες αποκαλύπτουν ότι ο Homo Sapiens μπορεί να
είχε αποκτήσει αυτές τις δυνατότητες και τα γνωρίσματα πολύ νωρίτερα. Εκτός
από τα κοσμήματα, οι ανασκαφείς βρήκαν στο ίδιο σημείο σμιλεμένη ώχρα και
οστέινα εργαλεία της ίδιας περιόδου.

H ανακάλυψη ανακοινώθηκε στο τελευταίο τεύχος της επιστημονικής επιθεώρησης
«Science». Καθεμία από τις 41 χάντρες φτιάχτηκε από κέλυφος σαλιγκαριού και
είναι τρυπημένη στο ίδιο σημείο, πράγμα που οδηγεί τους επιστήμονες να
αποκλείσουν φυσικά αίτια. H λεπτομερής εξέτασή τους φανέρωσε ότι ήταν δεμένες
μαζί σχηματίζοντας ένα κολιέ. Ίχνη κόκκινης ώχρας υποδηλώνουν ότι οι χάντρες
ήταν βαμμένες ή φορέθηκαν από άτομα που είχαν ζωγραφίσει το δέρμα τους. Δεν
είναι σημαντικά μόνο για τους παλαιοανθρωπολόγους τα καινούργια δεδομένα αλλά
και για τους κοινωνιολόγους-ιστορικούς. Ο Κρις Χένσιλγουντ, επιστημονικός
υπεύθυνος της ανασκαφής, επισημαίνει ότι τα ευρήματα παρέχουν ισχυρές
αποδείξεις για την ικανότητα σύγχρονης σκέψης των προϊστορικών ανθρώπων. «Οι
χάντρες της σπηλιάς Μπλόμπος αποτελούν αδιάσειστη μαρτυρία για την αρχαιότερη
αποθήκευση πληροφορίας στον ανθρώπινο νου. Οι επιστήμονες συμφωνούν ότι τα
προσωπικά στολίδια, όπως οι χάντρες, αναμφισβήτητα εκπροσωπούν τη συμβολική
σύγχρονη συμπεριφορά. Μέχρι τώρα, οι παλιότερες χάντρες στην Αφρική ήταν
ηλικίας 45.000 ετών. H νέα ανακάλυψη στην άμμο της σπηλιάς είναι σημαντική
ένδειξη για την παρουσία πρώιμης συμβολικά οργανωμένης συμπεριφοράς στην
Αφρική».

Τι άλλο μας λένε οι χάντρες αυτές; Πως οι άνθρωποι που τις έφτιαξαν
μπορούσαν να επικοινωνούν προφορικά με ακρίβεια και λεπτομέρεια. «Όταν οι
πρόγονοί μας υιοθέτησαν τη συμβολική συμπεριφορά, άλλαξαν ριζικά οι μέθοδοι
επικοινωνίας, οδηγώντας στη μεταβίβαση ατομικών και ευρέως διαδεδομένων
πολιτιστικών αξιών – γνωρίσματα που αντιπροσωπεύουν τη δική μας συμπεριφορά»,
εξηγεί ο Χέλσινγουντ.

Πάντως, τα κοσμήματα αυτά ίσως δεν είναι τα αρχαιότερα που έχουν βρεθεί ώς
σήμερα. Σύμφωνα με το «Science», μία παρόμοια ανακάλυψη που έγινε πριν από
τέσσερα χρόνια στο Εθνικό Πάρκο της Τανζανίας, μπορεί να αποδειχθεί ακόμα
παλιότερη όταν ολοκληρωθεί η χρονολόγηση των ευρημάτων.

Αλλάζουν τα δεδομένα για την Αφρική

Οι χάντρες βρέθηκαν σε ομάδες, η μεγαλύτερη από τις οποίες αποτελείται από 17
κομμάτια. Κάθε ομάδα είχε χάντρες πανομοιότυπου μεγέθους, σαν να τις είχαν
διαλέξει ειδικά γι’ αυτό το χαρακτηριστικό τους. Προέρχονται από ένα μαλάκιο
που ζει σε εκβολές ποταμών, άρα είχαν μεταφερθεί στη σπηλιά από τους κατοίκους
της ή παρασύρθηκαν προς τα εκεί από τα νερά των ποταμών. H χρονολόγηση των
γεωλογικών στρωμάτων που περιείχαν τις χάντρες έγινε με τη μέθοδο της
φωτοβολίας.

Ανεξάρτητοι ειδικοί συμφωνούν πως αν η χρονολόγηση αποδειχθεί σωστή, η
ανακάλυψη είναι μεγάλης αξίας. «Αν η ηλικία τους είναι σωστή, βλέπουμε μία
σειρά από αντιπροσωπευτικά αντικείμενα αρκετά παλιότερα από ό,τι πιστεύαμε
μέχρι τώρα για την Αφρική», λέει ο Ράνταλ Γουάι, καθηγητής στο Πανεπιστήμιο
της Νέας Υόρκης. Ο ίδιος διατηρεί επιφυλάξεις για την προέλευση των οπών στις
χάντρες, χωρίς να αποκλείει να έγιναν από φυσική αιτία.

Επιμέλεια: Εύη Ελευθεριάδου