Διαστάσεις Στο ψυχιατρείο της Λισαβώνας

«Όταν αρχίζω να γράφω, οι πρώτες δύο ή τρεις ώρες είναι χαμένες γιατί ακόμα
δεν έχω κουραστεί, αλλά όταν έρχεται η κούραση σταματά η αυτολογοκρισία και
αρχίζει να λειτουργεί η δημιουργικότητα». Αντόνιο Λόμπο Αντούνες

Αντόνιο Λόμπο Αντούνες: «H δημιουργικότητα είναι κρυμμένη στο παραλήρημα»

H συνάντηση της δημοσιογράφου της Ελ Παΐς με τον Πορτογάλο συγγραφέα
έγινε στο ψυχιατρικό νοσοκομείο Μιγκέλ Μπομπάρντα της Λισαβώνας. Ο Λόμπο
Αντούνες εργάστηκε εδώ για χρόνια ως ειδικός και, παρ’ όλο που έχει πια
αποσυρθεί από το επάγγελμα, διατηρεί πάντα ένα γραφείο όπου έρχεται κάθε πρωί
και γράφει. Οι τρόφιμοι είναι όλοι φίλοι του. «Όταν ήμουν νέος
εκπαιδευόμενος», διηγείται, «οι ασθενείς φορούσαν στολή, οπότε φόρεσα κι εγώ.
Το σκάνδαλο ήταν μεγάλο, γιατί με μιμήθηκαν κι άλλοι νεαροί γιατροί και
υπήρξαν πολλά προβλήματα με τη διοίκηση. Τελικά η στολή καταργήθηκε. Ήταν ένας
τρόπος να τους επιστραφεί η αξιοπρέπεια». Σήμερα οι ασθενείς κυκλοφορούν με τα
ρούχα τους, είναι όμως αρκετό να τους κοιτάξεις στα μάτια για να καταλάβεις
την κατάστασή τους. Στην πόρτα, ένας ασθενής κοιτάζει επιθετικά τον φύλακα που
του απαγορεύει την έξοδο. Είναι ένας νέος άνθρωπος και ο Λόμπο Αντούνες
σπεύδει να τον αγκαλιάσει και να του πει ότι δεν πρέπει να βγει έξω. Αργότερα
θα πει στη δημοσιογράφο ότι πρόκειται για έναν μηχανικό ξεχωριστής ευφυΐας,
που πάσχει όμως από μια σοβαρή σχιζοφρένεια. Οι ασθενείς τούς παίρνουν από
πίσω, τους μιλούν, ζητούν από τον συγγραφέα τσιγάρο, κι εκείνος τους χαμογελά,
τους πιάνει το χέρι, τους αγκαλιάζει. «Όταν τους αγγίζεις, χάνουν την
επιθετικότητά τους», εξηγεί. Είναι καλό επίσης να παίζεις το παιχνίδι τους.
Όταν σε δουν πεσμένο στα τέσσερα να ψάχνεις τα κρυμμένα μικρόφωνα που λίγα
λεπτά νωρίτερα ορκίζονταν ότι είχαν δει, αρχίζουν να μετανιώνουν: «Γιατρέ,
ίσως να έκανα λάθος, ίσως να μην υπάρχουν μικρόφωνα…».

Αυτός είναι ο ζωτικός και λογοτεχνικός χώρος του 62χρονου Αντόνιο Λόμπο
Αντούνες: το νοσοκομείο όπου γράφει, η γειτονιά Μπεμφίκα της Λισαβώνας όπου
μεγάλωσε και η Ανγκόλα όπου τον έστειλε ο στρατός στη διάρκεια του
αποικιοκρατικού πολέμου. Σ’ αυτή τη χώρα είναι αφιερωμένο το τελευταίο του
βιβλίο, με τίτλο «Καλησπέρα στα πράγματα εδώ κάτω», ένα βιβλίο που μιλά για
αιμομιξία, για ρατσισμό, για τις καταχρήσεις της εξουσίας, για την ντροπή να
είσαι μαύρος και για την περιφρόνηση των λευκών απέναντί τους. Ένα βιβλίο που
δεν μιλά σχεδόν καθόλου για τον πόλεμο, παρά ταύτα όμως – σημειώνει η Ελ
Παΐς – είναι το πιο βίαιο βιβλίο του. Και το πιο ανθρώπινο.

Ένας άνθρωπος που γράφει επί 17 και 18 ώρες την ημέρα, ένας άνθρωπος που
διαβάζει τόσο πολύ, μήπως είναι εν τέλει τρελός; «Αισθάνομαι τόσο καλά! Ο
καιρός περνάει, οι απολαύσεις μου περιορίζονται, αλλά η ανάγνωση εξακολουθεί
να αποτελεί μια τεράστια απόλαυση για μένα. Ένα Σάββατο, με βιβλία και μια
γυναίκα, υπάρχει τίποτα καλύτερο;».