Πρόσωπα Ένας σύγχρονος άγιος

Όταν ο Καναδός Ζαν Βανιέ έφτιαξε το σπίτι του, το 1964, στο Τρολύ-Μπρέιγ,
80 χιλιόμετρα βόρεια του Παρισιού, προσκάλεσε τον Ραφαέλ και τον Φιλίπ να
ζήσουν μαζί του.

Ζαν Βανιέ. Το ίδρυμά του θεωρείται πρότυπο στη φροντίδα ανθρώπων με νοητική υστέρηση

Ήταν και οι δύο τρόφιμοι του τοπικού ψυχιατρείου – ο ένας δεν μπορούσε να
μιλήσει, ο άλλος μόλις που κατάφερνε να περπατάει. Οι τρεις τους θα ζούσαν σαν
οικογένεια, χωρίς τους κανονισμούς και την ιεραρχία που διέπουν τη ζωή στα
ιδρύματα. Εκείνο που του έμεινε από τη συμβίωση αυτή, λέει ο Βανιέ στον Άντονυ
Γκάρντνερ της βρετανικής «Σάντεϋ Τέλεγκραφ», ήταν ένα αίσθημα διασκέδασης, πως
κάθε στιγμή ήταν καλή για να γελάνε. «Οι άνθρωποι με ειδικές ανάγκες δεν
επικοινωνούν για οικονομικά ή πολιτικά ζητήματα – επικοινωνούν για να
διασκεδάσουν», εξηγεί.

Ονόμασε το σπίτι L’ Arche (H Κιβωτός). Σήμερα, το ομώνυμο ίδρυμα έχει 120
κοινότητες σ’ όλο τον κόσμο και θεωρείται πρότυπο στη φροντίδα ανθρώπων με
νοητική υστέρηση. Τις κοινότητες επανδρώνουν «βοηθοί», οι οποίοι μοιράζονται
τα γεύματα και τη διασκέδαση των ανθρώπων που φροντίζουν και κοιμούνται κάτω
από την ίδια στέγη. Για όλα αυτά παίρνουν μόνον ένα χαρτζιλίκι, έχουν τρεις
ώρες διάλειμμα την ημέρα και έξι μέρες ρεπό τον μήνα. Ωστόσο, από τους 100
εθελοντές του Τρολύ-Μπρέιγ, οι 60 βρίσκονται εκεί περισσότερο από 10 χρόνια,
και μερικοί τριάντα. Δεν αντιμετωπίζουν άραγε προβλήματα; «Μερικοί από τους
ανθρώπους μας με ειδικές ανάγκες είναι υπέροχοι, άλλοι είναι ψυχοβγάλτες»,
λέει ο Βανιέ. «Αλλά αν είναι ψυχοβγάλτες, έχουν πίσω τους μια ολόκληρη ιστορία
απόρριψης και πόνου και ψυχωτικών δυσκολιών. Αυτό που χρειάζονται όλοι τους
είναι να ανήκουν κάπου, να ζουν σ’ ένα μέρος που να τους εκτιμούν, να
αισθάνονται πως έχουν φίλους».

Εβδομήντα πέντε χρόνων σήμερα, ο Βανιέ, ο πατέρας του οποίου ήταν Γενικός
Κυβερνήτης του Καναδά και είχε προταθεί, όπως και η μητέρα του, για οσιοποίηση
λόγω του φιλανθρωπικού έργου του, δεν έχει πια την καθημερινή διαχείριση της
«Κιβωτού», αλλά εξακολουθεί να ταξιδεύει για να ενθαρρύνει τους εθελοντές του
ιδρύματος και να διαδίδει το μήνυμά του. Πιστός Καθολικός, έχει χαρακτηριστεί
«Μητέρα Τερέζα των ανθρώπων με διανοητική υστέρηση» και «άγιος». Και
εκφράζεται με θρησκευτικούς όρους. «H μεγάλη αλλαγή στη ζωή μου ήταν όταν
άφησα το Πολεμικό Ναυτικό, το 1950, για να ακολουθήσω τον Ιησού», λέει, και
στην ιστοσελίδα του ιδρύματος (www.larche.org) εξηγεί πως η «Κιβωτός» είναι
«ριζωμένη στην πίστη και στην εμπιστοσύνη στον Θεό». Ωστόσο διατηρεί
ινδουιστικές κοινότητες στην Ινδία και ισλαμικές στην Αφρική. «Είχαμε εδώ έναν
τύπο που ήταν άθεος και αισθανόταν λίγο άβολα», λέει. «Αλλά του είπα,
“καλύτερα να έχω κάποιον που να μην πιστεύει στον Θεό, παρά κάποιον που
πιστεύει στον Θεό, αλλά όχι στους ανθρώπους με ειδικές ανάγκες”».