H προέλαση του ευρώ

H διεύρυνση της Ευρωπαϊκής Ένωσης, τον Μάιο, αποτελεί κύριο στόχο, όχι μόνο
για τις κυβερνήσεις των χωρών που θα ενταχθούν στην E.E. αλλά και για τις
κεντρικές τους τράπεζες. Με την είσοδό τους στην Ευρωπαϊκή Ένωση θα γίνουν
μέλη της Ευρωπαϊκής Κεντρικής Τράπεζας, γεγονός που σημαίνει ότι τα νέα μέλη
θα πρέπει να εκπληρώσουν τις προϋποθέσεις για τη μελλοντική ένταξή τους στην
ευρωζώνη.

Παρά το γεγονός ότι η πραγματική διεύρυνση θα πραγματοποιηθεί στο όχι και τόσο
κοντινό μέλλον – το νωρίτερο πιθανόν, τον Ιανουάριο του 2007 – οι χώρες που
θέλουν να μπουν στην E.E. πρέπει να προετοιμάσουν έγκαιρα τις απαραίτητες
στρατηγικές για την ένταξη. Για τον λόγο αυτό οι κυβερνήσεις και οι κεντρικές
τράπεζες των περισσοτέρων χωρών που επιθυμούν να μπουν στην E.E. προχώρησαν
πέρυσι σε συνεργασία, ώστε να εκπονήσουν κοινή πολιτική με τελικό στόχο την
υιοθέτηση του ευρώ.

Διαφωνίες

Όμως και μέσα στην Ευρωπαϊκή Ένωση υπήρξαν αρκετές συζητήσεις για την
υιοθέτηση των πολιτικών που ζητά η EKT σχετικά με τις νομισματικές ισοτιμίες
των χωρών που θέλουν να μπουν στην E.E. και αργότερα στην ευρωζώνη (αυτές οι
επίσημες πολιτικές είναι γνωστές ως ERM ΙΙ). Οι διαφωνίες ήταν αρκετές. Οι υπό
ένταξη χώρες έπρεπε να αποφασίσουν την καλύτερη χρονική στιγμή για τη
διεύρυνση της ευρωζώνης – κάτι δύσκολο, επειδή η οικονομική θεωρία δεν παρέχει
ξεκάθαρες απαντήσεις για το θέμα αυτό και διότι αρκετές υπό ένταξη χώρες έχουν
να αντιμετωπίσουν δημοσιονομικά ελλείμματα τα οποία ξεπερνούν το όριο του 3%
που θέτει η Συνθήκη του Μάαστριχτ.

H E.E. από την πλευρά της είχε το καθήκον να εφαρμόσει πολιτική ίσης
μεταχείρισης παλαιών και νέων μελών της ευρωζώνης, ώστε να εξασφαλιστεί μια
ομαλή διεύρυνση. Μπορεί να χρειαστεί να γίνουν παραχωρήσεις από όλες τις
πλευρές, επειδή τα κριτήρια ένταξης του θέτει η E.E. θεσπίστηκαν όταν η
ευρωζώνη δεν υπήρχε. Παράλληλα, και οι πρακτικές για τη διαμόρφωση των
συναλλαγματικών ισοτιμιών και της νομισματικής πολιτικής ήταν διαφορετικές από
τις σημερινές.

Διαχωρισμός

H πρόεδρος και ο πρωθυπουργός της Λετονίας υπογράφουν στην Αθήνα τη συμφωνία ένταξης στην E.E. Όσα έγιναν το 2003 έφεραν τη διεύρυνση της ευρωζώνης ακόμη πιο κοντά

Πάντως, υπήρξε συμφωνία σε αρκετά θέματα. Αρχικά έγινε σαφές ότι μια
συγκεκριμένη λύση δεν είναι η καλύτερη για όλες τις υπό ένταξη χώρες, καθώς
αρκετές οικονομικές συνθήκες είναι μοναδικές για κάθε χώρα. H τρέχουσα
κατάσταση της οικονομίας, η δημοσιονομική και η νομισματική πολιτική διαφέρουν
ανάμεσα στις υπό ένταξη χώρες.

Έτσι, οι υπό ένταξη χώρες μπορούν να χωριστούν σε δύο μεγάλες ομάδες. Από τη
μια υπάρχουν οι μικρές χώρες (για παράδειγμα, οι χώρες της Βαλτικής) που έχουν
συγκροτήσει νομισματικά συμβούλια προκειμένου να συνδέσουν τη συναλλαγματική
ισοτιμία των νομισμάτων τους με το ευρώ. Οι χώρες αυτές έχουν αποδείξει ότι
μπορούν να ζήσουν χωρίς να δημιουργεί εντάσεις το γεγονός ότι δεν θα μπορούν
να καθορίζουν οι ίδιες τη νομισματική τους πολιτική. Επομένως, δεν υπάρχει
λόγος να προειδοποιήσει κανείς τις χώρες αυτές για τους κινδύνους που υπάρχουν
από μια εσπευσμένη ένταξή τους στην ευρωζώνη ή να τις αναγκάσει να αλλάξουν τη
συναλλαγματική τους ισοτιμία πριν από την είσοδό τους. Από την άλλη, είναι
ξεκάθαρο ότι ο δρόμος προς την ευρωζώνη μπορεί να είναι εντελώς διαφορετικός
για τις μεγαλύτερες υπό ένταξη χώρες, οι οποίες ακολουθούν πολιτική
καταπολέμησης του πληθωρισμού και έχουν κυμαινόμενες συναλλαγματικές
ισοτιμίες.

Μικρό εμπόδιο

Ένα δεύτερο σημείο στο οποίο υπήρξε συμφωνία (έπειτα από αρκετές διαφωνίες)
είναι ο κίνδυνος σύγκρουσης των υπό ένταξη χωρών με τα σημερινά μέλη σε ό,τι
αφορά το θέμα της ονομαστικής και της πραγματικής σύγκλισης. Οι περισσότερες
υπό ένταξη χώρες έχουν ήδη σημειώσει πρόοδο στη μείωση του πληθωρισμού και στη
διαμόρφωση κατάλληλων επιτοκίων. Επιπλέον, εμπειρικές αναλύσεις δείχνουν ότι η
πραγματική σύγκλιση δεν θα αποτελέσει σοβαρό εμπόδιο για τη διεύρυνση.

Επομένως, το βάρος πέφτει κυρίως στη διαρθρωτική, την οικονομική και κυκλική
σύγκλιση, που προβλέπονται από τη θεωρία των λεγόμενων «άριστων νομισματικών
περιοχών». Όπως έχει φανεί, ο βαθμός της σύγκλισης είναι πολύ υψηλός όσον
αφορά το εμπόριο, τις ροές κεφαλαίων και την ολοκλήρωση του τραπεζικού
συστήματος, αν και υπάρχουν διαφορές σε κάθε υπό ένταξη χώρα.

Το μεγάλο αγκάθι

Επίσης, ενώ αρχικά οι χώρες της Κεντρικής Ευρώπης είχαν ανακοινώσει
διαφορετικές ημερομηνίες ένταξης στην ευρωζώνη, τώρα φαίνεται ότι οι
ημερομηνίες αυτές συγκλίνουν ανάμεσα στο 2008 και το 2010. Το μεγαλύτερο
πρόβλημα που αντιμετωπίζουν είναι τα ελλείμματα στον προϋπολογισμό. Πολλές
χώρες, όπως η Τσεχία, η Ουγγαρία και η Πολωνία, έχουν μεγάλα δημοσιονομικά
ελλείμματα και χρειάζεται να προχωρήσουν σε μεταρρυθμίσεις, ώστε να κάνουν
βιώσιμα τα συνταξιοδοτικά συστήματα και να αναδιαρθρώσουν τα συστήματα
κοινωνικής ασφάλισης. Πρόκειται για πολιτικώς ευαίσθητα θέματα. Παράλληλα, η
δημοσιονομική σύγκλιση θα αποτελέσει πρόκληση για αρκετές χώρες. Τέλος, η EKT
έχει προτείνει αλλαγές στο σύστημα ψηφοφορίας που ισχύει στο διοικητικό
συμβούλιο της Τράπεζας, όπου προβλέπεται πλαφόν στον αριθμό των ψήφων. Αν και
δεν συμφωνώ πλήρως με τις ρυθμίσεις αυτές, αποτελούν έναν σημαντικό συμβιβασμό
που θα επιτρέψει να ξεκινήσει η διεύρυνση της ευρωζώνης.

Όσα έγιναν το 2003 έφεραν τη διεύρυνση αυτή ακόμη πιο κοντά. Κάποιες χώρες
μπορεί να προχωρήσουν γρηγορότερα, ειδικά εκείνες που «έδεσαν» τα νομίσματά
τους στο ευρώ, ενώ για άλλες η διεύρυνση μπορεί να καθυστερήσει έως το 2008 ή
το 2010. Στις περισσότερες περιπτώσεις, όμως, έχουν ήδη καθοριστεί οι
στρατηγικές για την ένταξη, οι οποίες λειτουργούν ως σημαντικοί παράγοντες
σταθεροποίησης για τις χρηματαγορές και τους οικονομικούς παράγοντες.

© Project Syndicate, Φεβρουάριος 2004

Ο Zdenek Tuma είναι διοικητής της Κεντρικής Τράπεζας της Τσεχίας

ΕΠΙΜΕΛΕΙΑ ΔΙΕΘΝΩΝ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΩΝ ΘΕΜΑΤΩΝ: ΓΙΩΡΓΟΣ ΚΑΝΕΛΛΟΠΟΥΛΟΣ