Yπάρχουμε… Συνυπάρχουμε;

Δυστυχώς, η Ιστορία της ανθρωπότητας είναι γεμάτη από αδικίες και εγκλήματα,
που οι λαοί έχουν διαπράξει προς αλλήλους. Εκείνος που διαθέτει περισσότερη
δύναμη και εξουσία πράττει και τα πιο πολλά. Συμβαίνει επίσης, τα πρώην θύματα
να μετατρέπονται σε θύτες. Το πιο πρόσφατο παράδειγμα είναι εκείνο των Αλβανών
στο Κόσοβο.

Εντούτοις, τα τελευταία χρόνια, ζούμε ένα είδος «επιδημίας της μετάνοιας». Οι
πρώην αποικιοκράτες ζητούν συγγνώμη από τα θύματά τους, οι Ιάπωνες από τους
Κινέζους, οι λευκοί της Αμερικής από τους μαύρους, το Βατικανό από τους
Εβραίους… Βλέποντας τις βιαιότητες στο Κόσοβο, αναρωτήθηκα γιατί άραγε οι
Αλβανοί και οι Σέρβοι δεν βρίσκουν τη δύναμη για μια πράξη «μετάνοιας». Κάτι
τέτοιο θα άνοιγε τον δρόμο στον διάλογο και στη συνύπαρξη. Οι απαντήσεις είναι
πολλές: κάποιοι κατηγορούν τους Αλβανούς, άλλοι τους Σέρβους και κάποιοι άλλοι
τους «καταραμένους τους Αμερικανούς». Προσωπικά, θα επιμείνω στη «μετάνοια».

***

H μετάνοια αποτελεί μια πράξη αυτο-κάθαρσης και συμφιλίωσης, πρώτα απ’ όλα με
τον εαυτό μας. Ταυτόχρονα όμως, εκείνος που ζητά συγγνώμη αισθάνεται κατά
κάποιον τρόπο δικαιωμένος και ισχυρός. H μετάνοια – λέει ο Ισραηλινός
συγγραφέας Σαμί Μηχαΐλ – συνήθως αποτελεί προνόμιο των νικητών, των πλούσιων
και των δυνατών. Στην περίπτωση των Αλβανών και των Σέρβων όμως, κανένας από
τους δύο δεν αισθάνεται ούτε νικητής ούτε πλούσιος ούτε δυνατός. Και οι δύο,
κατά βάθος, αισθάνονται ηττημένοι απέναντι στην Ιστορία.

Και οι δύο «ανακυκλώνουν» μια μνήμη που τρέφεται αποκλειστικά από «εθνικούς
θρήνους», από «ένδοξες» και πάντα χαμένες μάχες. Και όταν οι μικροί λαοί, όπως
οι Σέρβοι και οι Αλβανοί, πιστεύουν ότι για τις ιστορικές τους αποτυχίες
ευθύνονται μόνο οι άλλοι, τότε προσπαθούν να ξεφορτώσουν τις καθημερινές τους
ήττες πάνω στον «μοιραίο εχθρό». Στη σερβική κουλτούρα οι Αλβανοί κατέχουν τη
θέση της «ιστορικής κατάρας». Στην αλβανική κουλτούρα οι Σέρβοι προσεγγίζονται
επίσης ως «ιστορική κατάρα». Οι Σέρβοι πιστεύουν ότι εάν δεν υπήρχαν οι
Αλβανοί, θα είχαν φτιάξει ένα εξαίσιο έθνος-κράτος. Και οι Αλβανοί πιστεύουν
ότι εάν δεν υπήρχαν οι Σέρβοι (και εν γένει οι Σλάβοι) θα κατείχαν μια
περίοπτη θέση στην παγκόσμια Ιστορία. Και οι δύο ζουν εγκλωβισμένοι μέσα σ’
αυτό που οι ψυχολόγοι ονομάζουν «εγωισμός του κατατρεγμού», μέσα στον μύθο του
αιώνιου θύματος, ονειρευόμενοι την «ιστορική ρεβάνς».

***

Στις αντίστοιχες εθνικές Ιστορίες δεν γράφεται «εμείς και εκείνοι», αλλά «ή
εμείς ή εκείνοι». Σε μια τέτοια κατάσταση η «μετάνοια» είναι ανέφικτη. Είναι
αδύνατη η επικοινωνία με τον Άλλον. Ο Ζόραν Τζίντζιτς, που τόλμησε να
αναζητήσει μια πραγματιστική λύση για το Κόσοβο και να εγκαινιάσει μια νέα
σχέση με τους Αλβανούς, δολοφονήθηκε. Και ούτε ο πιο μετριοπαθής Αλβανός
πολιτικός, ο Ιμπραήμ Ρουγκόβα, τολμά να προφέρει ένα «συγγνώμη» για την
αντίστροφη εθνοκάθαρση, γιατί πιθανότατα θα είχε την ίδια μοίρα. Όταν
επικρατεί το «ή εμείς ή εκείνοι», τότε το «συγγνώμη», ο διάλογος και η
διαπραγμάτευση ισοδυναμούν με «εθνική προδοσία». Τότε επικρατούν εκείνοι που
στο όνομα της «ιστορικής ρεβάνς» οδηγούν τους λαούς στο έγκλημα και την
αυτοκτονία.

Το δύο τελευταία χρόνια στο Κόσοβο υπάρχει μια αλματώδης αύξηση των
αυτοκτονιών ανάμεσα στους νέους. Ένδειξη της υπαρξιακής και της οικονομικής
αδιεξόδου. Για να βγουν όμως από το αδιέξοδο, οι δύο λαοί θα πρέπει να
ασχολούνται περισσότερα με τις καθημερνές τους ήττες – τη φτώχεια, την
ανεργία, το οργανωμένο έγκλημα – και λιγότερο με τις «ένδοξες» και πάντα
χαμένες τους μάχες. Αλλιώς, και δυστυχώς, δεν θα μείνει άλλη επιλογή, παρά να
βρεθεί ένας τρόπος, όσο γίνεται πιο «ειρηνικός», για να χωρίσουν…

Ο Γκαζμέντ Καπλάνι είναι συγγραφέας και δημοσιογράφος