Ο εξολοθρευτής της μπουρζουαζίας

Ψυχρό σαν λεπίδα γκιλοτίνας. Ρυθμισμένο με ακρίβεια ωρολογιακής βόμβας.
Στολισμένο με τα προικιά του τάφου του Ινδού. Το κλασικό αριστούργημα του
μακαρίτη Λουί Μπουνιουέλ «Ο εξολοθρευτής άγγελος» (1962) είναι μαζί
επιστημονικό πείραμα διαλεκτικής λογικής και υπόδειγμα φορμαλιστικής
δεξιοτεχνίας. Ο μέγας σουρεαλιστής και εξολοθρευτής της μπουρζουαζίας
μεταγγίζει τόνους νοημάτων στο θρυλικό μαρξιστικό δόγμα, που λέει πως η
νομοτελειακή κατάληξη της άρχουσας ελίτ είναι η αυτοθανάτωσή της. Ανεξάρτητα
από τη συναίνεση, τη διαφωνία, την ειρωνεία, ακόμα και την απέχθειά που μπορεί
να προκαλεί αυτή η ανεπιβεβαίωτη προς το παρόν ρήση, το γεγονός είναι ότι η
γοητεία που ασκεί αυτή η μαθηματική και γεωμετρική συμμετρία είναι καταλυτική
και διαχρονική.

H εκκίνηση της ιστορίας είναι ο πλήρης ορισμός του παραλόγου. Μια παρέα
μεγαλοαστών εγκλωβίζεται σε πολυτελή βίλα επειδή ουδείς θυμάται τον δρόμο προς
την πόρτα! H συνέχεια (ως μέθοδος) είναι ακόμα πιο συναρπαστική. Με μια αόρατη
πιρουέτα ο Μπουνιουέλ μετακινείται από τον απόλυτο σουρεαλισμό στον απόλυτο
διαλεκτικό ορθολογισμό. Με το δεδομένο της απομόνωσης, του εγκλεισμού, της
ασφυξίας και της πλήρους αποκοπής από κάθε επικοινωνία και επαφή με τον έξω
κόσμο, αρχίζουν να διαδραματίζονται στιγμιότυπα που προέρχονται από επιβάτες
αεροσκάφους έπειτα από αναγκαστική προσγείωση σε απομακρυσμένο οροπέδιο των
Άνδεων. Με άλλα λόγια, αρχίζει ο κανιβαλικός χορός της επιβίωσης. Χωρίς νερό,
φαΐ, χωρίς τα στοιχειώδη, μεταβάλλονται από τη μια στιγμή στην άλλη στο
αντίθετό τους. Από αριστοκράτες ζήτουλες, από ευγενείς βάρβαροι και από φίλοι
εχθροί. Οι μάσκες πέφτουν, τα προσχήματα εξαφανίζονται και όλοι οι συνεκτικοί
ιστοί που διατηρούσαν την ισορροπία των σχέσεων καταστρέφονται. Κάπως έτσι
αρχίζει το πανηγύρι με to σλόγκαν «ο θάνατός σου η ζωή μου»!

«Ο εξολοθρευτής άγγελος». Ανίκανοι να θυμηθούν τον δρόμο προς την… πόρτα!

H κορύφωση αυτού του παράλογου γλεντιού (εντελώς όμως λογικού) είναι εκ
πρώτης όψεως εξίσου σουρεαλιστική και εξωφρενική. Ο μόνος τρόπος να βρουν τον
δρόμο προς την πόρτα για να βγουν έξω και να εγκατασταθούν στις κοινωνικές
τους θέσεις (στη βιτρίνα) είναι η επιστροφή στο παρελθόν! Πρέπει να θυμηθούν
τι ακριβώς έκαναν και τι ακριβώς έλεγαν τα πρώτα λεπτά που βρέθηκαν στη βίλα.
Πρέπει δηλαδή να καταφύγουν στο φλας μπακ. Έτσι η επιστροφή της μνήμης (προς
τα πίσω) επέχει θέση επιστροφής της Ιστορίας προς τα πίσω. Δηλαδή, η επιβίωση
αυτής της ελίτ είναι καθορισμένη από την προσκόλλησή της στο παρελθόν. Όσο ο
χρόνος της κοινωνίας, της παραγωγής, των συγκρούσεων, των αντιθέσεων προχωράει
μπροστά τόσο εκείνοι απομακρύνονται προς το παρελθόν.

Προσέξτε τώρα τα επαγωγικά σημαινόμενα που διατρέχουν αυτή την ιστορία
από το ένα μέχρι το άλλο άκρο της οθόνης. H επιστροφή στο παρελθόν παραπέμπει
στη νεκροφάνεια. H νεκροφάνεια στον κοινωνικό βαμπιρισμό (διατηρούνται
καταβροχθίζοντας τεράστιες ποσότητες «αίματος» από το μέλλον ). Ο βαμπιρισμός
στην εσωστρέφεια, η εσωστρέφεια στην αιμομιξία, η αιμομιξία στην τερατογένεση
και αυτή στην κανιβαλική λειτουργία. Αν κανείς τώρα βάλει κοντά σε όλα αυτά
και τον παράγοντα του εσωτερικού χώρου με όλα τα χαρακτηριστικά ενός
πολυτελούς μαυσωλείου, αλλά και του εξωτερικού όπου οι κοινωνικές συγκρούσεις
τρέχουν με ιλιγγιώδη ταχύτητα προς το αύριο, τότε η ιδεολογική, σουρεαλιστική
αλλά και αισθητική πραγμάτωση αυτής της υπέρτατης αλληγορίας βρίσκει τον
Μιχαήλ Άγγελό της!

Μάθε παιδί μου γράμματα

H ταινία «Hardcore» του ταλαντούχου filmmaker Ντένη Ηλιάδη πάσχει από το
«σύνδρομο Γιώργος Παπανδρέου». Ο ένας τακτικός ελιγμός εκμηδενίζει τον επόμενο
και ο στρατηγικός στόχος να καίγεται στην πυρά των επικοινωνιακών τρικ. Με
απλά λόγια, τοπίο στην ομίχλη. Να τα πάρουμε από την αρχή. Δύο δεκαεξάχρονες
Ελληνίδες τρόφιμοι της επαγγελματικής πορνείας. H πρώτη επειδή γουστάρει, η
δεύτερη επειδή πρέπει να ζήσει. Οι στρατηγικές επιλογές μιας τέτοιας ιστορίας
είναι τρεις (αν υπάρχει τέταρτη, να μου την πει). H πρώτη είναι η καλλιτεχνική
τσόντα. Νόμιμο κι αυτό. H δεύτερη είναι η σκληρή κοινωνική κριτική με όρους
σαρκοβόρας τροφής (το είδα και το θαύμασα στο τελευταίο Φεστιβάλ του Βερολίνου
με την ταινία του πρωτοεμφανιζόμενου Αμερικανού Τζόσουα Μάρστον «Κεχαριτωμένη
Μαρία»). H τρίτη και τελευταία επιλογή είναι η αποκάλυψη και περιγραφή ενός
τρέχοντος αφασικού ατόμου, κυτταρικά χαλασμένου και ως εκ τούτου έτοιμου για
όλα.

«Hardcore». Δύο κορίτσια στο ίδιο πορνείο

Αποτέλεσμα; Ο Ηλιάδης χτύπησε και τις τρεις πόρτες, τις άνοιξε, είδε, τις
έκλεισε κι έφυγε. Έτσι, ενώ στη φόρμα αποδεικνύεται ετοιμοπόλεμος, στο
περιεχόμενο καταλήγει άσφαιρος και αδιάβαστος. H πρώτη ώρα είναι μια τερατική
συνύπαρξη της πρώτης με τη δεύτερη επιλογή. Της τσόντας με την κριτική. Του
Μάνου με τον Ανδρουλάκη. Κατάληξη; Τίποτα. Απλώς μια συρραφή σκηνών όπου τα
δύο κορίτσια επιδίδονται στην τσόντα. Είτε μεταξύ τους (γιατί είναι
ερωτευμένες η μία με την άλλη) ή με ομάδες πελατών. Μία, δύο, τρεις, τέσσερις,
πέντε, έξι. Αμάν, μπαφιάσαμε. Σου έρχεται να αρπάξεις το τηλεκοντρόλ να
«τρέξεις» τον Ηλιάδη. Διότι ούτε η τσόντα είναι ερεθιστική ούτε το στόρι
ενδιαφέρον. Περίπου σαν το σενάριο του Μελ Γκίμπσον, όπου ο Τζιμ Καβίζελ ως
Jesus μαστιγώνεται ανηλεώς επί 22 λεπτά της ώρας!

Το τελευταίο ημίωρο είναι η αναίρεση της πρώτης ώρας. Ο αρχηγός του κόμματος
θυμάται την εκλογική του πελατεία και επιστρέφει στο Περιστέρι. Σα να λέει,
παιδιά, ξέχασα να σας πω ότι η ταινία είναι για την αφασία των κοριτσιών.
Έτσι, η μία εκ των δύο (η χαλασμένη) ορμάει προς πάσα κατεύθυνση και με βατήρα
τον οποιονδήποτε λεφτά καταλήγει στην… όπερα. Έλεος!

Το θεμελιώδες πρόβλημα του Ηλιάδη είναι ενδημικό της κοινότητας των Ελλήνων
σκηνοθετών. Αντί να σκαλίσουν την ιστορία, αντί να «σκοτωθούν» με το σενάριο,
αντί να καταδυθούν σε κάθε λεπτομέρεια της ουσίας, αναλώνουν όλες τις δυνάμεις
τους στη φόρμα. Σαν τους πολιτικούς του δικομματισμού. Δεν έχει σημασία τι
λες, αλλά πώς το λες. Έτσι είσαι; Άρπα την τώρα!

Αιώνια παγωμένα βουνά

Ο Άντονι Μινγκέλα αποφάσισε να μεταλλάξει τον «Άγγλο ασθενή» σε Αμερικανό
ασθενή και χωρίς να το καταλάβει οδήγησε το σκάφος του «Cold Mountain» στον
τάφο του… Τιτανικού!

Στην Αμερική του 1860 και του Εμφυλίου, ένα παλικάρι του Νότου ακολουθεί την
μοίρα του Οδυσσέα. Με χλαίνη, γυλιό και καραμπίνα, στρατεύεται να πολεμήσει
στην Τροία. Έτσι αναγκαστικά αφήνει πίσω του την Πηνελόπη και την Ιθάκη. H
συνέχεια μοιάζει με μονότονη επανάληψη ενός… ταγκό. Μια σκηνή με τον
Οδυσσέα, μια σκηνή με την Πηνελόπη. Μια σκηνή με τον Τζουντ Λο στα πεδία των
μαχών. Μια σκηνή με τα καπελίνα και τα ομπρελίνα της Κίντμαν. Μια σκηνή με τις
σφαίρες να σφυρίζουν σαν χαλάζι και σχεδόν να διαπερνούν το κορμί του
παλικαριού. Μια σκηνή με την Πηνελόπη να κλαδεύει τριαντάφυλλα και κρίνα.

Δύο τα αξεπέραστα εμπόδια του… Οδυσσέα. Το πρώτο είναι το σεναριακό. Χωρίς
δραματουργική ανάπτυξη με σχηματικούς χαρακτήρες και ελάχιστο ψαχνό, η μεγάλη
διάρκεια της ταινίας ίπταται πάνω από το κενό. Απόδειξη; H ομοιομορφία των
επεισοδίων. Απόδειξη; H αδικαιολόγητα μακροσκελής περιφορά της ανύπαρκτης
Κίντμαν. Απόδειξη; H καρικατούρα που υποδύεται η Ρενέ Ζελβέγκερ, που τιμήθηκε
μάλιστα με Όσκαρ ερμηνείας.

«Επιστροφή στο Cold Mountain». Νικόλ Κίντμαν προς Τζουντ Λο: Νεράκι θα πάρετε;

Το δεύτερο είναι πρόβλημα παραγωγής. H βιομηχανία του Χόλιγουντ έχει την
ικανότητα να γεμίζει τέτοιες άδειες ιστορίες με άφθονο και πλούσιο ντεκόρ. Το
έχουμε δει και θα το ξαναδούμε. Επειδή όμως η εταιρεία παραγωγής Miramax δεν
έχει τα απαραίτητα και επειδή κατέφυγε στα βουνά και τις πεδιάδες της φτωχής
Ρουμανίας προκειμένου με φραγκοδίφραγκα να κάνει το… «Όσα παίρνει ο άνεμος»,
το αποτέλεσμα είναι χάρτινο και γραφικό. Από τη μια, σκηνές με την Κίντμαν και
τη Ζελβέγκερ από επεισόδια της σειράς «Το μικρό σπίτι στο λιβάδι» και, από την
άλλη, ο Τζουντ Λο να σφαδάζει στα πεδία των μαχών. Εν ολίγοις, καλές οι
αντιπολεμικές ιστορίες. Εξίσου καλή και η ταυτοποίηση του Αμερικανικού
Εμφυλίου με την Οδύσσεια του Ομήρου. Όλα ως πρόθεση καλώς σχεδιασμένα. Αλλά,
ρε φίλε, εκτός από το πρώτο εντυπωσιακό πολεμικό εικοσάλεπτο, το υπόλοιπο
ανταποκρίνεται πλήρως στη θρυλική νεοελληνική φράση «με πορδές δεν βάφονται
αυγά»!

Κωμωδία χωρίς κωμωδία

Με το «Tais Toi!», δηλαδή τους «Σπεσιαλίστες» του Γάλλου κωμικογράφου Φρανσίς
Βεμπέρ, ολοκληρώνεται το ναυάγιο των τριών φρέσκων ταινιών. H πλοκή θυμίζει το
είδος buddy buddy (φιλαράκια) της αμερικανικής κωμωδίας. Εντελώς τυχαία, ένας
καθυστερημένος (Ζεράρ Ντεπαρντιέ) σπρώχνει προς την έξοδο από το ψυχιατρείο
έναν σκληροτράχηλο κακοποιό (Ζαν Ρενό) και τον παίρνει μαζί του προς την
ελευθερία. Από πίσω τους τρέχει όλη η κοινωνία. H αστυνομία για να τους πιάσει
και η μαφία για να τους καθαρίσει. Ο πιστολέρο Ρενό προσπαθεί διαρκώς να
απαλλαγεί από το περιττό βάρος του καλοκάγαθου και αφελούς Ντεπαρντιέ, που
μοναδικό όνειρο της ζωής του είναι ν’ αποκτήσει κάποτε ένα μπιστρό. Από την
άλλη, η μεγάλη καρδιά του Ντεπαρντιέ αρνείται να εγκαταλείψει στη μοίρα του
τον τραυματισμένο Ζαν Ρενό. Έτσι, από διαφορετικές διαδρομές και για
διαφορετικές ανάγκες τα ετερώνυμα έλκονται και συμβιώνουν κάτω από την ίδια
ομπρέλα!

«Οι σπεσιαλίστες». Ζεράρ Ντεπαρντιέ, οπλοφορεί χωρίς να πυροβολεί

Όλα αυτά ακούγονται ωραία. Όμως για να πάρουν φωτιά και για προκαλέσουν γέλιο,
χρειάζονται γεμίσματα, ευρήματα, ατάκες, ευτράπελα και σουρεαλιστικές
συγκρούσεις. Ελάχιστα, σχεδόν τίποτα απ’ όλα αυτά. Και στο τέλος, το μόνο που
ξεχωρίζει, το μόνο που σου μένει, η μοναδική πρωτοτυπία που σε… συγκλονίζει
είναι το εντυπωσιακό αδυνάτισμα του Ντεπαρντιέ. Ευτυχώς για τη ζωή του,
απώλεσε πολλά και περιττά κιλά. Δυστυχώς όμως για την ταινία, έχασε το
ραντεβού με την κωμωδία!

Τα Oscar της εβδομάδας

Ταινίας: «Ο εξολοθρευτής άγγελος»

Σεναρίου: Ο ίδιος άγγελος

Σκηνοθεσίας: Ο εξολοθρευτής… Λουί Μπουνιουέλ

Σύγχυσης: «Hardcore»

Φορμαλισμού: Το ίδιο «Hardcore»

Αντιπολεμικών προθέσεων: «Επιστροφή στο Cold Mountain»

Κηπουρικής: Νικόλ Κίντμαν (cold very cold)

Νεκρανάστασης: Τζουντ Λο (το ίδιο cold)