Δρόμοι

Για άλλους…

… είναι ένα πιάτο που σερβίρεται κρύο. Και για άλλους ένας καταιγισμός
αγριότητας. Είτε έτσι είτε αλλιώς, είναι ένα από τα πιο αρχαία και πιο ισχυρά
ανθρώπινα πάθη. H εκδίκηση είναι μια μορφή αρχέγονης δικαιοσύνης, μια πράξη
δίκαιη και αναγκαία για την αποκατάσταση μιας χαμένης ισορροπίας, μιας
προσβεβλημένης τιμής, ενός παραβιασμένου κοινωνικού συμβολαίου. Στους αρχαίους
κώδικες, στους φεουδάρχες ιππότες, στους κανόνες των σαμουράι, στα δικαιικά
συστήματα των πρωτόγονων φυλών ήταν μια μορφή απόδοσης δικαιοσύνης.

H αρχέγονη…

… ανάγκη για εκδίκηση δεν ακυρώνεται από τα σύγχρονα συστήματα δικαίου,
υποστηρίζει ο Αντόνιο Φικέρα, που έγραψε τη «Σύντομη ιστορία της βεντέτας».
Απλώς περνάει αλλού. Βρίσκει φιλόξενο έδαφος στην τέχνη, στη ζωγραφική, στη
λογοτεχνία, στον κινηματογράφο, ως κινητήρια δύναμη των παθών. Στην τέχνη,
όπως έλεγε ο Αριστοτέλης, η εκδίκηση εξαγνίζει τον θεατή. Στην πραγματική ζωή
προκαλεί τη φρίκη, παροξύνει τον πόνο. H βεντέτα, που συνόδευε πάντα την
ιστορία του ανθρώπου, είναι ασφαλώς ένα αίσθημα νοσηρό, που η σύγχρονη
κοινωνία δικαιολογημένα προσπαθεί να εξαλείψει. Όμως, πάνω που πιστεύαμε πως
το είχαμε καταφέρει, το αρχέγονο πνεύμα της βεντέτας επιστρέφει μεταλλαγμένο
στη σύγχρονη εποχή. Έννοιες όπως δίκαιη τιμωρία, αντίποινα, ανταπόδοση
αποκτούν μια νέα νομιμότητα. Στην απονομή της δικαιοσύνης, στις ατομικές
πράξεις εκδίκησης και αντεκδίκησης που παρατηρούμε στη ζούγκλα των
μεγαλουπόλεων, στον κώδικα συμπεριφοράς των κρατών, οι Ερινύες δείχνουν να
έχουν επιστρέψει. Ο πρόεδρος Μπους αισθάνεται σαν τον προσβεβλημένο Αγαμέμνονα
και διεκδικεί το δικαίωμα του προληπτικού πολέμου. Απέναντι στους τρομοκράτες
που έχουν διαπράξει αποτρόπαια εγκλήματα δικαιολογεί την αναστολή των
ανθρωπίνων δικαιωμάτων. Και πάει λέγοντας. Ο σύγχρονος κόσμος είναι γεμάτος
από Ιουδήθ (φωτ. «H Ιουδήθ αποκεφαλίζει τον Ολοφέρνη», της Αρτεμισίας
Τζεντιλέσκι).

Καθένας…

… μπορεί να έχει ένα κίνητρο, λιγότερο ή περισσότερο δίκαιο, για να χύσει το
αίμα του άλλου. Άραγε πόσο είναι δύσκολο να απελευθερωθούμε από την ηδονή του
μίσους; Θα μπορούσαμε εδώ να προτείνουμε τη συγγνώμη, αν δεν υπήρχαν κάποιοι
που υποστηρίζουν ότι η συγγνώμη είναι η πιο εκλεπτυσμένη μορφή της εκδίκησης.
Γιατί όταν είσαι τόσο ψύχραιμος ώστε να μπορείς να μη σηκώνεις το σπαθί σου,
όταν είσαι τόσο ατάραχος ώστε να μπορείς να στρέφεις και την άλλη παρειά,
είναι πιο αποτελεσματικό από το να πετσοκόβεις τον αντίπαλο για το κακό που
σου έκανε: τον αφήνεις να βασανίζεται από τις τύψεις.

H εκδίκηση…

… πάντως δεν είναι για όλους. Είναι κουραστική, επίπονη και μακροχρόνια
υπόθεση. Ποιος ξέρει αν όλοι αυτοί που την επιδίωξαν κάποτε είναι σήμερα
ικανοποιημένοι; H συχώρεση θα ήταν πιο απλή. Στο κάτω κάτω, η ζωή παραείναι
σύντομη για να τη σπαταλάει κανείς μέσα στο μίσος. Είναι πιο έξυπνο να αφήνεις
τις τύψεις για τους άλλους, ιδιαίτερα αν αυτοί ήταν που αθέτησαν το
«συμβόλαιο» που υπέγραψαν μαζί σου.