Διαστάσεις Γιατί πυροβόλησε το πάντα;

Ένα πάντα που μιλάει ξένες γλώσσες μπαίνει σ’ ένα μπαρ, παραγγέλνει κάτι
για να φάει, ύστερα βγάζει ένα πιστόλι από την τσέπη του, πυροβολεί στον αέρα
και φεύγει. Ο μπάρμαν το κυνηγά, ζητώντας εξηγήσεις. Τι έχει συμβεί;

Το δένδρο της στίξης

Την εξήγηση της συμπεριφοράς του τη δίνει το ίδιο το πάντα, δείχνοντας στον
μπάρμαν ένα λεξικό της λανθασμένης στίξης, που στο λήμμα «πάντα» γράφει:
«Μοιάζει με αρκούδα, συναντάται στην Κίνα. Τρώει, πυροβολεί και φεύγει (Eats,
shoots and leaves)». Όλη η παρεξήγηση δημιουργήθηκε έτσι από ένα κόμμα σε
λάθος θέση, αφού η σωστή διατύπωση είναι ότι το πάντα “τρώει βλαστούς και
φύλλα” (eats shoots and leaves). Είναι όμως το μικρότερο κακό: κόμματα σε
λάθος θέση, η έλλειψη ή η κατάχρησή τους, και γενικότερα η εσφαλμένη
χρησιμοποίηση των σημείων στίξης, δίνει λαβή σε πολύ σοβαρότερες παρεξηγήσεις,
διαστρεβλώνει την έκφραση, εμποδίζει την επικοινωνία. «Τα χρώματα της
αμερικανικής σημαίας είναι κόκκινο λευκό και γαλάζιο», λέει ο συντάκτης του
Νιου Γιόρκερ στον διευθυντή του, υποστηρίζοντας ότι μια σημαία
φορτωμένη με ένα κόμμα ανάμεσα στο κόκκινο και το λευκό δεν θα κυματίζει όπως
πρέπει. Σύμφωνοι, του λέει εκείνος, αλλά μην ξεχάσεις να βάλεις κόμμα στη
φράση «μετά το δείπνο, πέρασαν στο καθιστικό», ώστε να δώσεις χρόνο στους
ανθρώπους αυτούς να σηκωθούν, να σπρώξουν την καρέκλα και να κατευθυνθούν στο
άλλο δωμάτιο.

Τα τρία πρώτα βιβλία της Αγγλίδας δημοσιογράφου Λυν Τρας δεν πούλησαν πάνω από
3.000 αντίτυπα το καθένα. Όταν παρέδωσε έτσι στον μικρό εκδοτικό οίκο του
Λονδίνου Profile Books το τελευταίο της βιβλίο για τα σημεία στίξης, δεν είχε
μεγάλες προσδοκίες. Το βιβλίο ονομάστηκε «Eats, shoots and leaves». Κι έχει
πουλήσει μέχρι στιγμής 700.000 αντίτυπα, ενώ ετοιμάζεται να κυκλοφορήσει στην
Αυστραλία, τη Νέα Ζηλανδία και τις Ηνωμένες Πολιτείες. Πού οφείλεται αυτή η
επιτυχία; Πώς εξηγείται η απήχηση του συναρπαστικού βιβλίου του Γιάννη Χάρη «H
γλώσσα, τα λάθη και τα πάθη» (Εκδ. ΠΟΛΙΣ), που βρίσκεται ήδη στη δεύτερη
έκδοση; H Λυν Τρας δεν έχει εύκολη απάντηση. H επέκταση των e-mail και των
γραπτών μηνυμάτων μέσω κινητών τηλεφώνων έχει φέρει στο προσκήνιο έναν τρόπο
γραπτής επικοινωνίας χωρίς σημεία στίξης, χωρίς άρθρα, ακόμη και με
συντετμημένες λέξεις. Τα άρθρα αγωνίζονται συχνά να βρουν θέση στους τίτλους
των εφημερίδων. Κι όμως, την ίδια στιγμή όλο και περισσότεροι άνθρωποι διψούν
να μάθουν πώς πρέπει να εκφράζονται, πεισμένοι ίσως – όπως γράφει ο Χάρης –
ότι ο αγώνας για την κατάκτηση της γλώσσας είναι αγώνας ζωής. H κυριαρχία του
μονοτονικού συνοδεύεται από μια νοσταλγία για την άνω τελεία.

Να μιμηθούμε δηλαδή τον Τζέημς Τζόυς, που έγραψε το τελευταίο κεφάλαιο του
Οδυσσέα χωρίς κόμματα και τελείες; «Καλύτερα να μην το αποπειραθείτε»,
συμβουλεύει η Τρας. «Εκτός κι αν είστε ο Τζόυς».