Yπάρχουμε… Συνυπάρχουμε;

Πόσοι άνθρωποι «εγκαινιάζουν» την ημέρα τους σερφάροντας στο Διαδίκτυο;
Γνωρίζω πολλούς. Είμαι και εγώ ένας από αυτούς. Ένας «υπήκοος» της εικονικής
κοσμόπολης. Εκεί μπορώ να ξεφυλλίζω τον Τύπο (ειδικά τον ξένο Τύπο) χωρίς να
χρειάζομαι τα News Stands. Εκεί κάνω γνωριμίες και βρίσκω πληροφορίες, για τις
οποίες διαφορετικά θα έπρεπε να πάρω σβάρνα εκατοντάδες βιβλιοπωλεία και
βιβλιοθήκες. Υπάρχει και ένας επιπρόσθετος λόγος για τον οποίο «αγαπώ» την
εικονική κοσμόπολη: για να μπεις σ’ αυτή δεν σου ζητά κανείς διαβατήριο. Δεν
υπάρχουν τελωνειακοί που σε κοιτάνε καχύποπτα λόγω του διαβατηρίου σου (όπως
αυτό που εγώ κουβαλώ). Δεν σου ζητούν την άδεια παραμονής για εξακρίβωση
στοιχείων. Δεν υπάρχουν σύνορα που σε μεταχειρίζονται ως «ύποπτο»…

Υπάρχει λοιπόν κάτι που με γοητεύει, αλλά ταυτόχρονα με ενοχλεί σ’ αυτή την
εικονική κοσμόπολη. Εάν ρωτήσεις τους φανατικούς των chat τι τους αρέσει
περισσότερο στην εικονική επικοινωνία, πολλοί θα σου απαντήσουν ότι είναι
προπαντός το γεγονός πως επικοινωνούν με τους άλλους χωρίς να εκτίθενται. Στο
Διαδίκτυο καταργείς εύκολα τις αποστάσεις, μπορείς να επικοινωνήσεις με
πρόσωπα που είναι πολύ μακριά από τον τόπο στον οποίον βρίσκεσαι, με πρόσωπα
που δεν ανήκουν στην «ομάδα» σου, αλλά συχνά μετατρέπεσαι σε ένα nickname, σε
μια «μάσκα».

***

Τις προάλλες μπήκα σε ένα chat, όπου ο «Wittgenstein» από την Αγγλία είχε
ξεκινήσει μια ενδιαφέρουσα συζήτηση με τον «Benedict Anderson» από τον Καναδά.
Ο τελευταίος ομολογούσε ότι περνά επτά με οκτώ ώρες την ημέρα σερφάροντας στο
Διαδίκτυο και στα chat! «Μα γιατί δεν βγαίνεις έξω, γιατί δεν πας σε κάποιο
μπαρ;», ρώτησε ο «Wittgenstein» τον «Anderson». «Κατ’ αρχάς, εγώ δεν πίνω»,
απάντησε ο Anderson, «αλλά το πιο ωραίο πράγμα με το Διαδίκτυο είναι ότι δεν
σε διακόπτει κανείς. Εδώ δεν είσαι υποχρεωμένος να ακούσεις όσα δεν σου
αρέσουν να ακούσεις, δεν είσαι υποχρεωμένος να μιλήσεις στους ανθρώπους που
δεν σου αρέσει να μιλήσεις. Αισθάνεσαι τελείως αλώβητος». Ακριβώς, ένα από τα
πράγματα που με ενοχλεί είναι ότι στην εικονική κοσμόπολη αισθάνεσαι τελείως
αλώβητος. Ότι δεν νιώθεις την ένταση της τυχαίας συνάντησης με τον Άλλον.
Γιατί στην πραγματικότητα δεν τον συναντάς, αλλά σχεδόν τον «παράγεις». Γι’
αυτό, ουκ ολίγοι προτιμούν τη «θαλπωρή» της εικονικής κοσμόπολης παρά την
«περιπέτεια» της πραγματικής πόλης.

***

Ίσως να έχει δίκαιο ο φιλόσοφος Paul Virilio, όταν λέει ότι η εικονική
πραγματικότητα «αναποδογυρίζει τις ανθρώπινες σχέσεις. Στο παρελθόν η
κοινωνικότητα εκφραζόταν με το “αγάπα το πλησίον σου”. Σήμερα ισχύει
περισσότερα το “αγάπα τον αλαργινό σου”. Κάποτε ο πλησίον ήταν ο φίλος, ενώ
σήμερα ισχύει το αντίστροφο. Αυτός που χτυπά την πόρτα μου συχνά είναι εχθρός,
με ενοχλεί, με φέρνει σε σύγχυση. Αντίθετα, ο “αλαργινός”, αυτός που
εμφανίζεται στην οθόνη μου, δεν με ενοχλεί γιατί είναι ένα “φάντασμα”, ένα
ζόμπι, μια εφήμερη σκιά. Δεν “βρωμάει”, δεν με δεσμεύει με τις ανάγκες του, με
την άμεση σωματική του παρουσία. Μπορώ να τον ελέγχω με το “ποντίκι” ή με το
τηλεκοντρόλ μου. Πρόκειται για το πέρασμα από την Αγορά (με την αρχαιοελληνική
έννοια) στην εποχή της μοναξιάς και του κοινωνικού κατακερματισμού». Λόγια
κάπως απαισιόδοξα, που ίσως οφείλουμε να τα ακούσουμε όταν επιδιδόμαστε στην
άνευ όρων λατρεία της e-πραγματικότητας.

ΥΓ: «Στον εικονικό κόσμο γεννιόμαστε όλοι ίσοι», λέει ο Bill Gates. Πριν όμως,
πρέπει να εξασφαλίζεις την πρόσβαση. Στη Σουηδία υπάρχουν 69 χρήστες του
Διαδικτύου για 100 κατοίκους. Στην Ινδία όμως 0,002. Και η κάθε χώρα έχει
πλέον τη «Σουηδία» και την «Ινδία» της…

Ο Γκαζμέντ Καπλάνι είναι συγγραφέας και δημοσιογράφος