Δρόμοι

Στον δρόμο…

… κάτω από το παράθυρο του εργαστηρίου τής Τζόαν Χέρμπερς, στο Πολιτειακό
Πανεπιστήμιο του Οχάιο, αναρίθμητοι πόλεμοι μαίνονται και κορυφώνονται με τη
θανάτωση των μεγάλων και την υποδούλωση των μικρών. Χρόνος μπαίνει χρόνος
βγαίνει, πάντα η ίδια ιστορία, σε έναν κόσμο που οι περισσότεροι από εμάς δεν
βλέπουμε ποτέ. Γιατί δεν πρόκειται για την κοινωνία των ανθρώπων – όπως εύλογα
θα υπέθετε κανείς – αλλά των μυρμηγκιών.

H Χέρμπερς…

… πέρασε πολλά χρόνια από τη ζωή της μελετώντας τα «δουλοκτητικά μυρμήγκια»,
δηλαδή τα μυρμήγκια που εισβάλλουν σε άλλες αποικίες μυρμηγκιών και
υποδουλώνουν τους πληθυσμούς τους. Όμως, αυτή τη φορά σκόνταψε σε ένα μυστήριο
που δεν μπορεί να το εξηγήσει. Βρήκε μυρμήγκια που εισβάλλουν σε άλλες
αποικίες και γίνονται παράσιτα. Ζουν παρασιτικά εις βάρος των άλλων μυρμηγκιών
που έχουν κατακτήσει, αλλά το παράδοξο είναι πως παράσιτα και ξενιστές
συμβιώνουν ειρηνικά μεταξύ τους. Αυτό θα μπορούσαμε να το δεχτούμε χωρίς
αντίρρηση για την κοινωνία των ανθρώπων – όπου είναι μάλλον ο κανόνας -, δεν
είναι όμως ο κανόνας στην κοινωνία των εντόμων. H Χέρμπερς ξαφνιάστηκε τις
προάλλες, όταν ένας συνεργάτης της μπήκε στο εργαστήριο κρατώντας ένα βελανίδι
που είχε μαζέψει στον δρόμο. Το βελανίδι είχε μέσα του κάτι μικροσκοπικά
μυρμήγκια. Μόλις τα έβαλε στο μικροσκόπιο, φώναξε: «Θεέ μου, είναι Leptothorax
minutissimus!».

Το είδος…

… είναι πολύ σπάνιο και από το 1942 που ανακαλύφθηκε δεν παύει να βασανίζει
τους βιολόγους. Αυτά τα μυρμήγκια έχουν εξελιχθεί έτσι που δεν έχουν πια
εργάτες για να τους φέρνουν τροφή και να κάνουν άλλες δουλειές. «Έχουν χάσει
την εργατική τάξη τους», λέει η Χέρμπερς. Και έχουν απομείνει μονάχα οι
βασίλισσες. Έτσι, για να επιβιώσουν, εισβάλλουν σε άλλες αποικίες και
εγκαθίστανται εκεί σαν παράσιτα. Όμως το καταφέρνουν αυτό χωρίς αιματοχυσία,
σε αντίθεση με το «λάιφ στάιλ» των δουλοκτητικών μυρμηγκιών. «Τα δουλοκτητικά
μυρμήγκια εισβάλλουν σε μια αποικία και αρχίζουν έναν φονικό πόλεμο», εξηγεί η
Χέρμπερς. «Σκοτώνουν όλους τους ενήλικες που τολμούν να αντισταθούν. Ο στόχος
τους δεν είναι αυτοί, αλλά οι προνύμφες. Κλέβουν τις προνύμφες και τις
πηγαίνουν στη δική τους φωλιά, όπου τις περιμένουν ώσπου να μεταμορφωθούν σε
εργάτες. Το παράξενο με αυτές είναι πως καταλαβαίνουν τον εαυτό τους – με τη
μυρωδιά – μόνο αφού μεταμορφωθούν και γίνουν εργάτες. Έτσι, τα δουλοκτητικά
μυρμήγκια εκμεταλλεύονται το γεγονός πως οι προνύμφες δεν έχουν ιδέα πού
ανήκουν. Αν αιχμαλωτιστούν όσο είναι ακόμη πολύ μικρές, εύκολα μπορούν να
καθοδηγηθούν για να γίνουν δούλοι. Αυτά για τα δουλοκτητικά μυρμήγκια.

Το Leptothorax…

… minutissimus, όμως, πώς τα καταφέρνει να ζει αρμονικά σαν παράσιτο σε μια
άλλη αποικία; Γιατί δεν το διώχνει ο ξενιστής; Αυτά τα ερωτήματα βάζουν οι
βιολόγοι για τα μυρμήγκια, με τα οποία πολλές φορές επιχείρησαν να εξηγήσουν
τους ανθρώπους. Απορούμε γιατί δεν επιχείρησαν ποτέ το αντίστροφο.