Δρόμοι

Οι άβακες…

… στην αρχαιότητα ήταν σχολικά όργανα. Μια πλάκα που πάνω της άπλωναν άμμο
και χάρασσαν σε αυτήν γράμματα και αριθμούς. Έτσι μάθαιναν τα παιδιά ανάγνωση,
γραφή και αριθμητική. Γι’ αυτό σήμερα λέμε «ξέρει τον άμπακο» για ανθρώπους
γραμματισμένους.

H σκέψη…

… άραγε πόσο είναι επικίνδυνη; Το ζήτημα είναι σοβαρό – μερικές φορές ζήτημα
ζωής ή θανάτου – ιδιαίτερα όταν πρόκειται για αριθμούς. Είναι επικίνδυνο οι
μαθητές να χρησιμοποιούν υπολογιστές; Είναι καλύτερα να κάνουν νοερά τις
μαθηματικές πράξεις; Το 1991, ερευνητές από την Οσάκα της Ιαπωνίας δημοσίευσαν
τα αποτελέσματα μιας έρευνας που επιγραφόταν: «Ανακλαστική επιληψία
προκαλούμενη από τη χρήση σορομπάν». Το σορομπάν είναι ο παραδοσιακός
ιαπωνικός υπολογιστής, κάτι σαν τον αρχαιοελληνικό άβακα. H έρευνα περιγράφει
τη δυσάρεστη εμπειρία ενός φοιτητή. Κόντευε να τελειώσει το Πανεπιστήμιο, όταν
διαπίστωσε πως η χρήση ενός ιαπωνικού άβακα τού προκαλούσε σπασμούς. Τον
παράτησε αμέσως και έτρεξε στους γιατρούς. Αυτοί του διηγήθηκαν πως δεν ήταν η
μοναδική τέτοια περίπτωση. Μια άλλη επιστημονική έρευνα που έχει υπόψη του ο
Μαρκ Άμπραμς επιγράφεται: «Κρίσεις προκαλούμενες από τη σκέψη». Τη δημοσίευσαν
τέσσερις επιστήμονες του Πανεπιστημίου του Έσεξ στα «Χρονικά νευρολογίας», το
1982. Περιγράφουν την περίπτωση ενός άνδρα που πάθαινε σπασμούς κάθε φορά που
έκανε νοερούς μαθηματικούς υπολογισμούς – χωρίς άβακα ή άλλη μηχανική ή
ηλεκτρονική συσκευή. Με την πρόσθεση δεν είχε κανένα ιδιαίτερο πρόβλημα.
Ακίνδυνη ήταν και η αφαίρεση. Όμως, όποτε δοκίμαζε να κάνει πολλαπλασιασμό,
τον έπιανε κρίση. Το ίδιο πάθαινε και με τη διαίρεση. Πάντως, άλλες
καταγεγραμμένες περιπτώσεις, λέει ο Άμπραμς, ο οποίος ασχολήθηκε με όλα αυτά
στο περιοδικό «Χρονικά απίθανων ερευνών», δείχνουν πως η αφαίρεση δεν είναι
πάντα το ίδιο ακίνδυνη για όλους. Ούτε η πρόσθεση.

Από τις νοητικές…

… δραστηριότητες, τα μαθηματικά δεν είναι η μόνη επικίνδυνη. Μια
επιστημονική ομάδα στο νοσοκομείο Σεντ Τόμας του Λονδίνου κατέγραψε τα δεινά
17 ανθρώπων που τους οδήγησαν εκεί. Το διάβασμα τούς προκαλούσε κρίσεις. Οι
εφημερίδες ήταν επικίνδυνες. Το ίδιο και τα βιβλία. Για κάποιους από αυτούς,
ακόμη και το γράψιμο ήταν μια δραστηριότητα ιδιαζόντως επικίνδυνη.

Κίνδυνοι…

… απροσδόκητοι παραμονεύουν, λοιπόν, στην αριθμητική, στο γράψιμο, στο
διάβασμα και σε πολλές άλλες δραστηριότητες που απαιτούν σκέψη. Οι γιατροί
λένε πως αυτοί οι κίνδυνοι είναι σπάνιοι. Ελάχιστα μας καθησυχάζουν. Ο μεγάλος
μαθηματικός Γκέντελ πέθανε από τη νηστεία το 1978, επειδή πίστευε πως κάποιοι
πήγαιναν να τον φαρμακώσουν. Για το διάβασμα ξέρουμε πως είναι επικίνδυνο,
τουλάχιστον από τα χρόνια του Πάπα Αλεξάνδρου ΣΤ’ (15ος αιώνας), που θεωρείται
ο πατέρας της λογοκρισίας. Όσο για το γράψιμο, είναι μακρύς ο κατάλογος των
γραφιάδων που ο «μπόγιας» τούς έκλεισε στο άσυλο. Θα προλαβαίναμε να τους
απαριθμήσουμε σχεδόν όλους εδώ, αν δεν ήταν αυτό το επίμονο χτύπημα στην πόρτα
– και μάλλον δεν είναι ο γαλατάς.