Διαστάσεις Οι δέκα σύγχρονες αυταπάτες

Το προηγούμενο βιβλίο του, η βιογραφία του Καρλ Μαρξ, συζητήθηκε πολύ. Ο
Φράνσις Γουίν καταπιάνεται τώρα με τις σύγχρονες (αυτ)απάτες, τους μύθους της
μεταψυχροπολεμικής εποχής.

Κι άλλη αυταπάτη: «Τα φράγματα για τους τρομοκράτες φαίνεται να λειτουργούν» (από τον Νιου Γιόρκερ)

H λέξη μάμπο τζάμπο χρονολογείται από τα μέσα του 18ου αιώνα και αναφέρεται σε
κάποιο αφρικανικό είδωλο, αντικείμενο – όπως όλα τα είδωλα – μιας άκριτης και
δεισιδαίμονος λατρείας. Εδώ κι έναν αιώνα, όμως, η λέξη αυτή χρησιμοποιείται
μεταφορικά, για να περιγράψει διάφορες ασυναρτησίες που επαναλαμβάνονται τόσο
συχνά ώστε στο τέλος γίνονται κοινός τόπος, κάτι που μόνο ένας άσχετος ή ένας
ηλίθιος θα μπορούσε να αμφισβητήσει. «Ο Θεός είναι στο πλευρό μας»,
διακηρύσσει ο Τζωρτζ Μπους, αλλά και ο Τόνυ Μπλαιρ, ο Οσάμα μπιν Λάντεν, και
πολλές, πάρα πολλές ακόμη προσωπικότητες της εποχής μας. «H σύγχρονη κοινωνική
θεωρία, όπως και η σύγχρονη πολιτική θεωρία, αναπτύχθηκε μόνο όταν δόθηκε στην
κοινωνία μια νατουραλιστική και όχι θρησκευτική ερμηνεία», σημειώνει ο P. X.
Τόουνι στο βιβλίο του «H Θρησκεία και η Άνοδος του Καπιταλισμού». Αν είναι
έτσι, τότε η σύγχρονη κοινωνική και πολιτική θεωρία είναι νεκρή. Ή τουλάχιστον
κοιμάται.

H αγορά είναι νοήμων: να μια δεύτερη αυταπάτη, στην οποία στηρίχθηκε ο
νεοφιλελευθερισμός για να δικαιολογήσει την ακύρωση κάθε παρέμβασης του
κράτους στη λειτουργία της κοινωνίας. Σχετική είναι και μια τρίτη αυταπάτη,
σύμφωνα με την οποία ο ανεξέλεγκτος καπιταλισμός αποτελεί προϋπόθεση του
εμπορίου και της ευημερίας. Και όμως, στην έκθεσή του για την παγκόσμια
οικονομία κατά τον 20ό αιώνα, το ίδιο το Διεθνές Νομισματικό Ταμείο
αναγνωρίζει ότι η προ-θατσερική περίοδος από το 1950 ώς το 1973 ήταν η πιο
επιτυχημένη του αιώνα. Την περίοδο εκείνη, που χαρακτηριζόταν από ελέγχους του
κεφαλαίου, σταθερές συναλλαγματικές ισοτιμίες, ισχυρά συνδικάτα και έναν ευρύ
δημόσιο τομέα, η μέση ετήσια ανάπτυξη σε όλον τον κόσμο ήταν 2,9%, διπλάσια
από την ανάπτυξη των δύο δεκαετιών που ακολούθησαν.

Στο βιβλίο του «Πώς το μάμπο τζάμπο κατέκτησε τον κόσμο» (εκδ. Fourth Estate),
ο Φράνσις Γουίν απαριθμεί άλλες επτά αυταπάτες. Ότι η πραγματικότητα δεν
υπάρχει (οι μεταμοντερνιστές θεωρούν πως όλα, από την ιστορία μέχρι την
κβαντική φυσική, υπόκεινται σε ένα ατελείωτο παιχνίδι ερμηνειών). Ότι δεν
πρέπει να κρίνουμε κανέναν και τίποτα (το γεγονός ότι όλο και περισσότερα
σχολεία στην Αμερική αντιμετωπίζουν και διδάσκουν το Βιβλίο της Γένεσης ως το
σημαντικότερο εγχειρίδιο βιολογίας παρουσιάζεται ως εκδήλωση «πολιτιστικού
πλουραλισμού»). Ότι η αστρολογία και οι παρεμφερείς πλάνες είναι αβλαβείς. Ότι
η «αβαρής οικονομία» είναι το μέλλον του πλανήτη. Ότι η συναισθηματική υστερία
αποτελεί ένδειξη ωριμότητας (τα εκατομμύρια των Βρετανών που θρηνούσαν για τον
θάνατο της Νταϊάνας σηματοδοτούσαν, υποτίθεται, μια νέα εποχή). Ότι η
οικονομική επιτυχία της Αμερικής οφείλεται αποκλειστικά στην ιδιωτική
πρωτοβουλία (όταν η γεωργία επιδοτείται εκτενέστατα). Ότι μπορεί να μας πέσει
το λαχείο (μόλις την περασμένη εβδομάδα εγκαινιάστηκε το νέο, σούπερ,
πανευρωπαϊκό Λόττο που θα μας κάνει όλους εκατομμυριούχους).