Όλα του γάμου σε μια φάρσα

Σκηνή από την παράσταση «Όλα σε μια νύχτα» που παίζεται στο Σύγχρονο Θέατρο Αθήνας με τους Γιώργο Κιμούλη, Αλέκο Συσσοβίτη και Κατερίνα Λέχου

Δεν είναι πάντα εύκολο και δεν είναι και πάντα αισθητικώς ηθικό ένα τέτοιο
εγχείρημα γιατί συχνά μια διασκευή, όπου μια μελωδία μεταφέρεται σε άλλα
ηχοχρώματα και άλλους ρυθμούς, μπορεί να χάσει τελείως τον «νουν» που ο
συνθέτης ήθελε να εκφράσει. Έχω υπόψη μου π.χ. τη δημοφιλή μας «Μισιρλού»,
παιγμένη από τη μεγάλη μπάντα του Ξαβιέ Κούγκατ. Δεν είχε χάσει τον νου της,
παρ’ όλο που φεύγοντας από τα χρώματα μιας ορχήστρας που παρέπεμπε στον
Τσιτσάνη ταξίδευε και επέστρεφε με τα ηχοχρώματα και το κύρος τής «Σεχραζάτ»
του Ρίμσκι-Κόρσακοφ.

Στο θέατρο, αυτό δεν γίνεται με τον ίδιο τρόπο. Εδώ, η μεταγραφή του θέματος
είναι άλλης τάξεως. Εξάλλου, άλλο πράγμα το θέμα κι άλλο η υπόθεση. Ο Άλαν
Έικμπορν είναι ένας τέτοιος συγγραφέας. Μεταγράφει σε αυτόνομα, υπέροχα,
διασκεδαστικά και συχνά μελαγχολικά έργα θέματα και ατμόσφαιρες άλλων
συγγραφέων, αλλάζοντας έτσι και τη λειτουργικότητα του θέματος.

Για να το κάνω λιανά, ο Έικμπορν γράφει κωμωδίες με θέματα που θυμίζουν Νόελ
Κάουαρντ με τον τρόπο του Χάρολντ Πίντερ. Ή, αντίστροφα, ατμόσφαιρα Πίντερ με
τους ρυθμούς τού Κάουαρντ.

Ένα τέτοιο εγχείρημα, το σημείωσα ήδη, είναι επικίνδυνο και για να πετύχει
χρειάζεται μάστορα κατ’ αρχάς συγγραφέα και θα ‘λεγα πανούργο.

Ο Έικμπορν δεν είναι απλώς πανούργος δραματουργός, είναι και ύπουλος. Σκάβει
σαν τον τερμίτη κάτω από το καλλιεργημένο χωράφι της γνωστής δραματουργίας
υπόγειες στοές και πότε πότε αναδύεται καγχάζοντας, αφήνοντας κάποιες
τρύπες-παγίδες, όπου ο αμέριμνος περιπατητής του συνήθους πέφτει και
βυθίζεται. Παραπαίει και ξάφνου εξαφανίζεται.

Μια τέτοια φάρσα-κωμωδία μετέγγραψε σε κλίμα ελληνικής ευφορίας ο Γιώργος
Κιμούλης. Μια «Φάρσα κρεβατοκάμαρας», όπως είναι ο πρωτότυπος τίτλος. Έχω κι
άλλες φορές εκφράσει τον θαυμασμό μου για τη φάρσα. Θεωρώ αυτό το πανάρχαιο
θεατρικό είδος απόλυτο θέατρο. Κι εδώ θα ήθελα να τονίσω πως το ήθος που με
παγκόσμια επιτυχία θεραπεύει ο Έικμπορν αποκαθιστά και δικαιώνει την τιμή ενός
συκοφαντημένου ελληνικού υβριδίου, της ελληνικής φαρσο-κωμωδίας. Μου δόθηκε
και άλλη φορά η ευκαιρία να αναλύσω γιατί το θεατρικό αυτό «τερατάκι», όπως
όλα τα μπάσταρδα, αποδείχτηκε ανθεκτικό και εν τέλει αυθεντικό. Συνδυάζει την
κωμωδία ηθών και χαρακτήρων (δύο ένδοξα και αυτόνομα επίσης είδη θεάτρου) με
τη «λογική» της φάρσας, δηλαδή τη λογική του παραλογισμού. H φάρσα τρέχει προς
τη θεατρική έξοδο καλπάζοντας αυτοερεθιζόμενη και αντλώντας ρυθμό από τον
ρυθμό της. Αγνοεί τα κίνητρα, τους ψυχολογισμούς, την κατά το εικός και το
αναγκαίον εξέλιξη χαρακτήρων και δράσης. Τώρα το πώς ισορροπούν από τη μια η
αριστοτελικής καταγωγής δόμηση μιας δραματικής φόρμας όπου τα πάντα υπακούουν
σε μια αυστηρή γεωμετρία σχέσεων, κινήσεων και σκοπών με την τρέλα της φάρσας
αυτό είναι μυστικό επτασφράγιστο που το κατέχουν οι Φεϊντό, οι Λαμπίς, οι
Σακελλάριοι, οι Ψαθάδες, οι Σάιμον και οι Έικμπορν.

Τρεις κρεβατοκάμαρες-ρόλοι

Ο Παντελιδάκης εκμεταλλεύτηκε τις δυνατότητες της πολυμήχανης σκηνής τού
«Σύγχρονου Θεάτρου Αθήνας» και έστησε τρεις κρεβατοκάμαρες-ρόλους. H
Παπανικολάου βρήκε γουστόζικα κοστούμια. Ο Αλέξανδρος Λόγγος κατασκεύασε ένα
τρελό τραπέζι-φάρσα. Ο Όρμεροντ φώτισε σοφά και λιτά.

Ο Κιμούλης σκηνοθέτης έκανε θαύματα, αφού μπόρεσε να ισορροπήσει ηθοποιούς
διαφορετικής καταγωγής, ύφους και πείρας. Δημιούργησε ατμόσφαιρα δαιμόνιου
ρυθμού, χωρίς όμως να προδώσει τους χαρακτήρες. Δίδαξε σχέσεις, παρήγαγε
αντλώντας από τη φαντασία των συνεργατών του ήθη και ιδιαιτερότητες. Έστησε
μια ευφρόσυνη, ξεκαρδιστική παράσταση με εμφανή τη λογική της φαρσικής
παραβολικής γεωμετρίας.

Οι ηθοποιοί καλπάζουν. H Χρύσα Ρώπα αναδεικνύει άλλη μια φορά τη χαρισματική
της ιδιοφυΐα. Τέτοια δαιμόνια ηθοποιό το θέατρό μας τώρα δεν διαθέτει άλλη. H
αποθέωση του ελεγχόμενου και αυτορυθμιζόμενου αυτοσχεδιασμού. Δίνει ρυθμό και
παίρνει από τον συμπαίκτη της.

Ο Γιώργος Ζιόβας, η έκπληξη τουλάχιστον για μένα. Ηθοποιός με υποδόριο χιούμορ
και ρυθμούς Τατί.

H Λέχου έχει σκηνική προσωπικότητα, μια υποκριτική ειρωνεία και λόγο μεστό. Ο
Κλέων Γρηγοριάδης ξεπέρασε την αναγνωρίσιμη μανιέρα του και έπλασε έναν
υπέροχο υστερικό εργασιομανή. H Ματίνα Καρρά ξεχείλισε τη σκηνή με την πείρα
της. Έπλασε ένα αφελές και φευγάτο μπιμπελό. H Μίνα Αδαμάκη δάνεισε τη μανιέρα
της με έξοχο τρόπο στο υστερικό πλάσμα που υποδύθηκε. Ο Συσσοβίτης απέδειξε
πως έχει εξελίξιμα προσόντα και με σωστή καθοδήγηση πλάθει αληθινά πρόσωπα.

Ο Κιμούλης κάνει μεγάλη φάρσα καθηλωμένος από λουμπάγκο στο κρεβάτι. Θαυμάσιες
κλίμακες κωμικότητας και συγχρόνως η μανιβέλα και το γκάζι της τρελής κούρσας
της παράστασης.

Ένα ξεκαρδιστικό παιχνίδι

H «Φάρσα της κρεβατοκάμαρας» είναι και ως τίτλος σοφιστικό έργο. Αν
διαβάσουμε τη λέξη φάρσα με την κυριολεκτική σημασία είναι ένα θεατρικό
παιχνίδι που λαμβάνει χώρα στην κρεβατοκάμαρα. Αν τη διαβάσουμε με τη
μεταφορική σημασία, το έργο μιλάει για τη «φάρσα», την τρέλα, το φιάσκο, το
γελοίο του γάμου! E, λοιπόν, το έργο που μετάφρασε και διασκεύασε ο Κιμούλης
με τον εύστοχο τίτλο «Όλα σε μια νύχτα» είναι και τα δύο. Μια φαρσάρα, ένα
ξεκαρδιστικό παιχνίδι που παίζεται μέσα, όχι σε μία, αλλά σε τρεις
κρεβατοκάμαρες, που αποκαλύπτει τις γελοίες (και στο βάθος σκοτεινά
μελαγχολικές) πτυχές τής γαμήλιας συμβίωσης.

Το μέγα εύρημα του έργου είναι το εξής: ένα ζευγάρι που δεν τα βρίσκει ούτε
στο κρεβάτι ούτε στον γάμο του, που τρώγεται συνεχώς, περιφέρεται και
αναστατώνει τρεις άλλες κρεβατοκάμαρες. Τη δική τους κρεβατοκάμαρα ο πανούργος
Έικμπορν μάς αφήνει να τη φανταστούμε!

Τέσσερα ζευγάρια και τρεις κρεβατοκάμαρες. Τι μπορεί να συμβεί ανάμεσά τους
μέσα σε μια νύχτα; Ιδού η αποδεικτέα πρόταση του Έικμπορν. Όλη η παράδοση της
αγγλικής εξτραβαγκάτσας, όλα τα γκαγκς του βωβού σινεμά, όλη η φινετσάτη στις
σχέσεις γραφή του Νόελ Κάουαρντ και συνάμα όλη η σκοτεινή μελαγχολία του
Πίντερ γύρω από την έλλειψη επικοινωνίας στην πιο τραγική της εκδοχή: ανάμεσα
στο ερωτικό ζεύγος, ανάμεσα σε συζύγους, τι πιο αδιέξοδο, παράλογο και θλιβερό
να μην επικοινωνούν δύο σάρκες που επιθύμησαν να ζουν ως μία.

Ο Έικμπορν πλάθει με σπαρταριστή μαεστρία τα τέσσερα ζευγάρια, τελείως
διαφορετικής το καθένα γαμήλιας αλλοτρίωσης. Το τραγελαφικό είναι πως το
ζεύγος που τρώγεται θα μπορούσε να είναι μια γενναία απόπειρα ρήξης με τη
συνήθεια και την αλλοτρίωση. Όχι, παλεύει να μπει και μπαίνει ξανά
χαζοχαρούμενο στον τορβά!

INFO

«Όλα σε μια νύχτα». Στο σύγχρονο Θέατρο Αθήνας. (Ευμολπιδών 39, Γκάζι. Τηλ.
210.3455020 και 210.3455009)