Διαστάσεις H απολογία του Kέυνς

Μια που μιλάμε για οικονομία, ασφαλιστικά συστήματα, αποκρατικοποιήσεις και
δημόσιες δαπάνες, δεν παίρνουμε μια συνέντευξη από τον καθ’ ύλην αρμόδιο;
Μπορεί να πέθανε πριν από εξήντα σχεδόν χρόνια, αλλά οι καλοί δημοσιογράφοι
όλα μπορούν να τα κάνουν.

Είναι δυνατόν να μην υπάρχει μια αρχή που να ελέγχει αυτά που κάνω; (του Αλτάν, από το Εσπρέσσο)

Υπάρχει μια μεγάλη παρεξήγηση γύρω από τον κεϋνσιανισμό: ότι προβλέπει
απεριόριστες δημόσιες δαπάνες και ασυγκράτητες κρατικές παρεμβάσεις. Στο όνομα
του μεγάλου Άγγλου οικονομολόγου, οι κυβερνήσεις της Δύσης χρηματοδότησαν
ταυτόχρονα στις δεκαετίες του ’60 και του ’70 τον πόλεμο στο Βιετνάμ, ένα
σπάταλο κοινωνικό κράτος και τις συντεχνιακές διεκδικήσεις των συνδικάτων. H
πολιτική αυτή οδήγησε σε υψηλό πληθωρισμό, ή μάλλον στασιμοπληθωρισμό αν
ληφθεί υπόψη και η πετρελαϊκή κρίση, προκαλώντας την αντίδραση των
μονεταριστών. Όμως η θεωρία που είχε υποστηρίξει ο Κέυνς ήταν ρεαλιστική και
ευέλικτη. Όταν το πρόβλημα ήταν ο πληθωρισμός, συνιστούσε μια πολιτική αυστηρά
σταθεροποιητική. Όταν το πρόβλημα ήταν η ανεργία, υποστήριζε την ανάγκη μιας
γενναίας αναπτυξιακής πολιτικής.

Το πραγματικό κεϋνσιανό μήνυμα, λέει ο Κέυνς σε «συνέντευξή» του στον Τζόρτζιο
Ρουφόλο της Ρεπούμπλικα, δεν βρίσκεται στη «Γενική θεωρία απασχόλησης,
τόκου και χρήματος», ένα βιβλίο κάπως στρυφνό που θα ξαναέγραφε ευχαρίστως,
αλλά σε ένα ολιγοσέλιδο δοκίμιο «προτροπών και προφητειών», όπου προβαίνει σε
πιο μακροπρόθεσμες εκτιμήσεις (όπως ότι μια μέρα όλοι θα πεθάνουμε). H
ανθρωπότητα, έγραφε στο «Δοκίμιο για το χρήμα», έζησε δύο μεγάλες
επαναστάσεις. Πριν από δέκα χιλιάδες χρόνια έγινε η επανάσταση της γεωργίας
και της γραφής, που μετέτρεψε τους νομάδες σε πολίτες. Πέρασαν αρκετές
χιλιετίες τεχνολογικής στασιμότητας και σημειώθηκε η δεύτερη επανάσταση, η
βιομηχανική, που εγκαινίασε τη φάση της διαρκούς ανάπτυξης και επέτρεψε να
γεννηθεί η ελπίδα ότι το οικονομικό πρόβλημα σύντομα θα επιλυθεί. Σε λίγες
γενιές, έγραφε το 1930 ο Κέυνς συνεχίζοντας τη σκέψη του Τζων Στιούαρτ Μιλ, το
πρόβλημα αυτό θα εξαφανιστεί από το προσκήνιο και θα επιτρέψει στους ανθρώπους
να απολαύσουν τις χαρές της ζωής.

Αλλά η πρόβλεψη αυτή δεν επαληθεύθηκε. Για ποιο λόγο; Επειδή είμαστε – ή
μάλλον είστε – άρρωστοι, «απαντά» ο Κέυνς. Οι ανάγκες του ανθρώπου χωρίζονται
στις απόλυτες (να τρώει και να πίνει) και στις σχετικές (να ξεπεράσει τον
γείτονά του σε πλούτο, δύναμη και φήμη). Οι πρώτες είναι περιορισμένες, ακόμη
και για τους παχύσαρκους που κατακλύζουν σήμερα τον ανεπτυγμένο κόσμο. Οι
δεύτερες είναι απεριόριστες και καταστροφικές. Οδηγούν στην κερδοσκοπία, που
καταστρέφει όσα έχουν δημιουργηθεί με την επιστήμη και την ευφυΐα. Σε έναν
κόσμο που θα μπορούσε να χαρακτηρίζεται από ειρήνη και σχετική ευημερία, οι
ανάγκες αυτές γεννούν τη λογική της καταπίεσης, του ρατσισμού και του τρόμου.
Οι εφημερίδες έγραφαν τις προάλλες για έναν ηλίθιο Αμερικανό γιάπη που
προέτρεπε τους φίλους του σε μια κοινωνική εκδήλωση να είναι άπληστοι, και
ταυτόχρονα υπερήφανοι γι’ αυτό. Ο τύπος κατέληξε στη φυλακή. Πόσοι όμως σαν κι
αυτόν εξακολουθούν να κυκλοφορούν ελεύθεροι;