Δοξαστικό για τον Nίκο Παντελάκη

Γράφοντας παλιότερα μιαν επιφυλλίδα με τίτλο «Συνταξιοδοτήθηκε ο Χάρης», είχα
προσέξει πως άνθρωποι που ταυτίζονται για την συνείδησή μας, χωρίς να
γνωριζόμαστε άμεσα, με τους ρυθμούς μιας πόλης, γίνονται απείρως πιο αγαπητοί
και αναζητήσιμοι από πρόσωπα γνωστά και διαρκώς προβαλλόμενα. (H επιφυλλίδα
αφορούσε στον, για πολλές δεκαετίες, ταμία του «Θεάτρου Τέχνης» που ξαφνικά
«χάθηκε» το κεφάλι του από το τετράγωνο πλαίσιο του γνωστού κουβούκλιου).

Μπορεί να σπαράξουμε, λόγου χάρη, στην ανάμνηση ενός λαχειοπώλη ή ενός
μεταφορέα, που δεν γνωρίζουμε καν το όνομά του, αν συμβεί να πληροφορηθούμε
ξαφνικά τον θάνατό του. Δεν είναι σαφέστατα η περίπτωση του Νίκου Παντελάκη. Ο
βιβλιοπώλης που μας «υποδέχτηκε» φοιτητές στο βιβλιοπωλείο της «Εστίας», στις
αρχές της δεκαετίας του ’60, αριθμούσε ήδη σαράντα χρόνια στην «διακονία» του
βιβλίου, καθώς πρωτοκαταπιάστηκε με τη «δουλειά» αυτή σε ηλικία δέκα χρόνων.
Ογδόντα χρόνια!

Καμαρώνοντάς τον ένα πρωινό του περασμένου Δεκεμβρίου να υπογράφει το βιβλίο
του (αυτό το λαγαρό και κρουστό «απομνημόνευμά» του) στο υπόγειο της «Εστίας»,
χαιρόμασταν μαζί με τη ζωντάνια ενός ενενηντάχρονου κυρίου, την αυτοπρόσωπη
παρουσία της λογοτεχνίας και των δημιουργών της. Ανταλλάσσαμε χειραψία με τον
Ηλία Βενέζη, την Εύα Βλάμη, τον Κωστή Παλαμά, τον Άγγελο Τερζάκη, τον M.
Καραγάτση, τον Άγγελο Σικελιανό, με ποιητές και συγγραφείς που έχουν
μεταφερθεί ακμαίοι ως τις μέρες μας χάρη στο έργο τους, πρωτίστως, αλλά και
χάρη στην εγκατάστασή τους στη μνήμη και το αίσθημα του Νίκου Παντελάκη.

Κακά τα ψέματα. H «κουζίνα» της λογοτεχνίας (όπως και της κάθε τέχνης),
επιβιώνει συχνά μ’ έναν μαγικότερο τρόπο απ’ ό,τι το καταναλώσιμο μέσα στην
αίθουσα δεξιώσεων παρασκεύασμα. H ανάμνηση ή το ανέκδοτο που δεν τα αποτυπώνει
καμιά σελίδα, διεγείρουν, συνήθως, την κοινή συνείδηση σε βαθμό αλαφιάσματος
για τα υλικά που συνθέτουν μια τέχνη.

Αλλά αν ο Νίκος Παντελάκης έφτασε να τον αντικρύζουμε και να αισθανόμαστε ότι
αποζημιώνεται ο καθένας μας για τον πατέρα του, που δεν έφτασε την δική του
ηλικία, είναι γιατί δεν επεδίωξε τίποτε άλλο παρά να κάνει καλά τη δουλειά
του. Σπουδαία υπόθεση: Να μεταβάλλεσαι σε μνημείο ενώ δεν είχες καμιά
φιλοδοξία να ξεχωρίσεις από τους άλλους. H διάρκεια που αξιώθηκες μέσα στην
καθημερινότητα, σε συνδυασμό με την εντιμότητά σου, να μεταβάλλεται σ’ ένα
έπαθλο που δεν ξυπάζει, αλλά παρηγορεί.

Αμφιβάλλω κατά πόσο ο Νίκος Παντελάκης θα ακτινοβολούσε αυτή τη χαρά της
συναναστροφής, που προϋποθέτει η λογοτεχνία, αν διατηρούσε αμιγώς συγγραφικές
φιλοδοξίες. Πήρε το καλύτερο από την λογοτεχνία, κοινωνώντας την ως
μεσολαβητής στους άλλους, χωρίς να λερωθεί από τις σύμφυτες, με την
καλλιέργειά της, μικρότητες.

Έτσι ώστε ο στίχος της Κικής Δημουλά «Σε σωστή ώρα νυχτώνει» να ακούγεται στην
περίπτωση του Νίκου Παντελάκη ως μια αισιόδοξη έγερση.

Ο Θανάσης Θ. Νιάρχος είναι ποιητής, συνεκδότης του περιοδικού «Λέξη».