Yπάρχουμε… Συνυπάρχουμε;

Λίγες ημέρες προτού μας αφήσει το 2003 η Ακαδημία Αθηνών βράβευσε τα
πρόσωπα που διακρίθηκαν για την ανθρωπιστική τους συμπεριφορά και
δραστηριότητα. Ανάμεσα σε αυτά ήταν δύο εργατοτεχνίτες. Ο ένας Έλληνας και ο
άλλος Αλβανός. Δούλευαν μαζί όταν βρήκαν ένα σωρό χρήματα (105.450 ευρώ) και
τα παρέδωσαν. Ο Αλβανός εργάτης, ονόματι Αποστόλ Μπάλι, είναι μόλις 18 χρόνων.
Ήρθε στην Ελλάδα πριν από έξι χρόνια, πιθανώς ακολουθώντας τους γονείς του.
Όπως συμβαίνει σε ανάλογες περιπτώσεις, η Ελλάδα πρέπει να έχει γίνει πλέον η
πρώτη του πατρίδα. Όπως οι περισσότεροι συνομήλικοί του μετανάστες, που ήρθαν
στην Ελλάδα σε μικρή ηλικία ή γεννήθηκαν εδώ, ο Αποστόλ δεν έχει άλλη
κοινωνική αναφορά εκτός από την ελληνική. Το παρόν και το μέλλον του είναι
εδώ. Εδώ θα γνωρίσει τις παρέες και τους έρωτές του. Εδώ θα ζήσει τις χαρές,
τις πίκρες και τις μικρές καθημερινές ιστορίες που θα ορίσουν τη ζωή του. Σε
τελευταία ανάλυση, αυτή είναι η μοίρα του μετανάστη και ουσιαστικά του
ανθρώπου: όπου γης και πατρίς…

***

Πιθανότατα δεν θα περάσει πολύς καιρός και ο Αποστόλ θα ζητήσει να
γίνει Έλληνας πολίτης. (Για να είναι ίδιος σε όλα με τον Έλληνα συνάδελφό του,
με τον οποίον μοιράστηκαν το ίδιο βραβείο)… Εδώ όμως ο Αποστόλ θα
απογοητευθεί σφόδρα. Διότι για τους μετανάστες η ελληνοποίηση παραμένει ένας
δρόμος αδιάβατος. Όπως έχουν τα πράγματα, δεν θα ήταν υπερβολή εάν λέγαμε ότι
είναι πιο εύκολο να περάσει η καμήλα από την κεφαλή της βελόνας παρά ένας
μετανάστης να γίνει Έλληνας πολίτης. Συγκεκριμένα, ο Αποστόλ πρέπει να
περιμένει να συμπληρώσει 10 χρόνια ως κάτοχος μιας Άδειας Παραμονής. Και
επειδή η Άδεια Παραμονής του τρέχει κανονικά από τη στιγμή που συμπληρώνει τα
18 χρόνια, τότε θα πρέπει να περιμένει να περάσουν άλλα 10 χρόνια. Αφού κάνει
υπομονή και με το καλό συμπληρώσει τα 28 χρόνια της ηλικίας του θα έχει το
δικαίωμα να υποβάλει αίτηση. Για να έχει όμως απλώς το δικαίωμα να υποβάλει
αίτηση πρέπει να πληρώσει παράβολο που κοστίζει, ούτε λίγο ούτε πολύ, 1.500
ευρώ (!) – «χωρίς δικαίωμα επιστροφής». Αφού τα πληρώσει, πάντα σύμφωνα με τα
σημερινά δεδομένα, ο Αποστόλ θα πάρει την απάντηση που παίρνει το 99% των
μεταναστών που τόλμησαν να υποβάλουν αίτηση για να γίνουν Έλληνες πολίτες: «H
αίτησή σας απορρίπτεται». Τελεία και παύλα…

***

Υπάρχει όμως και μια άλλη εκδοχή. Ο ισχύων νόμος για την ιθαγένεια
τροποποιείται εφόσον οι θεσμοί κατανοούν ότι η παρουσία των μεταναστών στην
Ελλάδα τροποποίησε βαθύτατα την ελληνική πραγματικότητα. Ότι στην Ελλάδα της
Ευρωπαϊκής Ένωσης δεν μπορούν να ισχύουν αυτά που ίσχυαν πριν από πενήντα
χρόνια. Ότι εάν συνεχίζουν να ισχύουν οι σημερινές αντιλήψεις και διατάξεις,
εάν ο μετανάστης παραμείνει ο «αιώνιος ξένος» τότε πολύ γρήγορα θα
δημιουργηθεί μια κοινωνία «δύο ταχυτήτων». Και στις κοινωνίες «δύο ταχυτήτων»
η δημοκρατία συρρικνώνεται. Επιπλέον, τέτοιες κοινωνίες απειλούνται από
αδυσώπητες συγκρούσεις, κοινοτισμούς και μια αβάσταχτη αμοιβαία καχυποψία…

***

Με αφορμή ένα βραβείο ανθρωπισμού αγγίξαμε ξανά ένα θέμα-ταμπού: εκείνο
της ελληνοποίησης των μεταναστών. Είναι καιρός όμως να ανοίξει η συζήτηση,
κυρίως σε πολιτικό επίπεδο. Διότι στην Ελλάδα μεγαλώνει ήδη η δεύτερη γενιά
μεταναστών και η ελληνική κοινωνία αρχίζει και συνειδητοποιεί ότι οι
μετανάστες δεν είναι περαστικές φιγούρες, αλλά οι αυριανοί συμπολίτες.

Εξάλλου, όπως συνέβη σε όλη την Ευρώπη, το θέμα της ιθαγένειας αποτελεί
ένα «όριο» πάνω στο οποίο θα φανεί η διαφορά ανάμεσα στον εκσυγχρονισμό και
τον λαϊκισμό. Άλλωστε, σε προεκλογική περίοδο είμαστε…