Aθώες περιστερές;

Έχουν ξεσπάσει και πάλι τα σχόλια, οι αντιδράσεις και οι καταγγελίες με αφορμή
τους τηλεοπτικούς σπασμούς που προκάλεσε η πολιτική κίνηση του Κώστα Σημίτη να
αποχωρήσει από την προεδρία του ΠΑΣΟΚ υπέρ του Γιώργου Παπανδρέου. Ορισμένοι
μιλούν ακόμη και για τηλε-τρομοκρατία, άλλοι ρίχνουν ευθύνες στην τηλεόραση
ότι έχει ανατρέψει το «κλίμα» – το προηγούμενο ποιος το είχε διαμορφώσει
αλήθεια;

Είναι εντυπωσιακό – για να μην πούμε αξιοθρήνητο – αυτό που μας συμβαίνει ως
έθνος κάθε φορά που ένα γεγονός διαθέτει τα ελάχιστα έστω στοιχεία που
προκαλούν το μιντιακό και δη το τηλεοπτικό ενδιαφέρον – και για όσους
γνωρίζουν τους νόμους της λειτουργίας του θεάματος, στην εποχή μας τέτοια
στοιχεία είναι οτιδήποτε μπορεί να παρουσιαστεί ως καινούργιο, διαφορετικό ή
προκλητικό. Δεν υπάρχει κόμμα που να διεκδικεί την εξουσία και να μην
εκμεταλλεύεται αυτή τη λειτουργία. Θυμόμαστε από τις κατσαρίδες στα
νοσοκομεία, κατά την αντιπολιτευτική εκστρατεία της N.Δ., μέχρι την υπόθεση
Τσενάι, τα «φρουτάκια» και την τρομοκρατία. Αρχικώς παθαίνουν σπασμούς τα
κανάλια, που τους προκαλεί το άγχος του χρόνου, να πετύχουν την πρωτιά, να μην
υστερήσουν από τον αντίπαλο. Στους σπασμούς τους φυσικά δεν είναι μόνα.
Οργανώνουν και συζητήσεις, όπου όλοι οι εγχώριοι πανελίστες σπεύδουν
σπασμωδικώς.

Μόλις δημιουργηθεί αυτό το φασαριόζικο σκηνικό περνάμε στην επόμενη κρίση. Την
κρίση «συνείδησης» και επειδή δεν μπορούν να βγουν όλοι να φωνάζουν «τι
πάθαμε, τι πάθαμε», τα ρίχνουν στην τηλεόραση και κατ’ επέκταση στους
δημοσιογράφους. Με τη σειρά τους και εκείνοι, ορισμένοι τουλάχιστον, σπεύδουν
να δικαιολογηθούν: «ακολουθούμε την είδηση» – τι είναι είδηση ακόμη να το
προσδιορίσουμε.

Ας σοβαρευτούμε. Αυτή η τηλεόραση δεν μας προέκυψε αιφνιδίως. Συμπληρώνει ήδη
πολλά χρόνια λειτουργίας και κατά τη διάρκειά τους συνέβησαν πολλές παρόμοιες
κρίσεις, ώστε να μην μας επιτρέπεται να παριστάνουμε τους αθώους. Το νομικό
της καθεστώς, το οποίο δεν λέει να εφαρμοστεί πλήρως, μπορεί να είναι ευθύνη
του κόμματος που κυβερνά, αλλά και τα υπόλοιπα το θυμούνται κάθε φορά που
θεωρούν ότι κάτι θίγει την «εικόνα» τους. Από εκείνη την τραγική υπόθεση Σορίν
Ματέι είχαν διαπιστωθεί οι δραματικές στρεβλώσεις του συστήματος. Από τότε
υπήρχαν οι ευκαιρίες να αναλάβουν πρωτοβουλίες οι διορατικοί πολιτικοί και οι
σύγχρονοι και μέσα στην εποχή τους πολιτικοί σχηματισμοί, να ασκήσουν πιέσεις
με διάρκεια και επιμονή, να σκύψουν επάνω από το πρόβλημα και να βρουν λύσεις,
τρόπους να αναδιαμορφωθεί το σκηνικό προς όφελος της δημοκρατίας. Ποτέ δεν
έγινε. Μόνον επί μέρους διορθώσεις.

Εν τω μεταξύ το διογκωμένο τηλεοπτικό περιβάλλον αναπτυσσόταν, οι επενδύσεις
στην τεχνολογία συνεχίστηκαν, όλοι διαθέτουν τα πλέον σύγχρονα μέσα. Ποιος
είναι αυτός που δεν θα τα χρησιμοποιήσει με τον ίδιο τρόπο που τα
χρησιμοποιούν και οι υπόλοιποι; Οι όροι τέθηκαν μέσα στη φωτιά του
ανταγωνισμού. Το παιχνίδι, λοιπόν, παίχτηκε ως εξής: κάθε φορά που η φωτιά
φουντώνει για να προβάλει κάτι δικό μας, ας καούν οι υπόλοιποι, όταν όμως
καιγόμαστε εμείς τότε θυμόμαστε την «πυρασφάλεια». Ποτέ οι πολιτικοί δεν
εμφανίζονταν τόσο άμοιροι ευθυνών και τόσο έρμαια της τεχνολογίας, σε καμία
χώρα πολιτικοί δεν εμφανίζονται με τέτοια άγνοια ότι η εξαργύρωση μιντιακών
«επιταγών» είναι εφήμερη. Και από την άλλη, μοιάζει να εκχωρούν οι ίδιοι την
απόλυτη εξουσία στην τηλεόραση. Ή μήπως και αυτό βολεύει; Εν τέλει, η
καταγγελία της τηλεόρασης αποδεικνύεται ένα ακόμη επικοινωνιακό τρικ. Πολύ
εύκολο στη χώρα που έχει γίνει συνήθεια να μη συζητάμε ευθύνες, ούτε να τις
αναλαμβάνουμε.

H TV δεν είναι Χουντίνι

Είναι γεγονός ότι οι όροι του εμπορικού ενημερωτικού θεάματος ευνοούν τον
δικομματισμό στην πολιτική. Άλλωστε τους έχουμε αντιγράψει από τηλεοράσεις που
απευθύνονται σε χώρες στις οποίες ισχύει αυτό το σύστημα. Ακόμη και έτσι όμως,
δεν έχει διαπιστωθεί αν η τηλεόραση από μόνη της επηρεάζει τόσο ώστε να
ανατρέψει την πολιτική πραγματικότητα. Με άλλα λόγια, όταν μικρότερα κόμματα
υπάρχουν, έχουν να προτείνουν λύσεις, λειτουργούν στην κοινωνία, δεν μπορεί να
τα εξαφανίσει η τηλεόραση. H τηλεόραση ούτε εξαφανίζει ούτε εμφανίζει. Δεν
είναι μάγος Χουντίνι.

Αυτό που μπορεί να κάνει είναι να επηρεάσει την αισθητική του πολιτικού
διαλόγου. Έτσι θέτει τους όρους της στην πολιτική δημοσιότητα, αλλά θα ‘πρεπε
πλέον οι πολιτικοί να τους γνωρίζουν και να πορεύονται με αυτούς. Αλλιώς,
είναι σαν να αρνούνται την εποχή τους. Στο κάτω κάτω, η πολιτική συγκρινόταν
πάντα με τη θεατρική σκηνή. Ακόμη και ο Μακιαβέλι, θεωρητικός της πολιτικής
σκηνοθεσίας, θαυμάζεται περισσότερο ως σκηνοθέτης από τους μελετητές του παρά
ως επιστήμονας. Αλίμονο αν έχουμε φθάσει στο σημείο να μην αναγνωρίζουμε στην
πολιτική την πεμπτουσία της και να παριστάνουμε ότι αυτή μπορεί να
αντικατασταθεί από τη χριστιανική ηθική.