ΘANAΣHΣ TΟTΣIKAΣ XPHΣTΟΣ IΩAKEIMIΔHΣ «Ποιος θα ορίσει την τέχνη;»

Πάνω σε μια κόκκινη μηχανή, ως «ξένοιαστος καβαλάρης», ο Θανάσης Τότσικας διέτρεξε το επαρχιακό οδικό δίκτυο για τις ανάγκες του έργου του (φωτογραφική σειρά) «Ducatti – Τότσικας», με το οποίο συμμετείχε στην Μπιενάλε της Βενετίας το 1997

Δύο έργα τέχνης θύματα βανδαλισμού, ένα ακόμη έργο θύμα «αποκαθήλωσης», 23.000
επισκέπτες και μια κουβέντα γύρω από την τέχνη και τα όριά της. Ιδού ο
απολογισμός της διεθνούς εικαστικής έκθεσης «Outlook», που φιλοξενείται εδώ
και 52 ημέρες στην Αθήνα. Κατάσταση που έχει γίνει αιτία να μειωθούν κατά δύο
τα έργα της έκθεσης (πρόκειται για τον πίνακα του Βέλγου δημιουργού Τιερί Ντε
Κορντιέ, που αποκαθηλώθηκε με απόφαση του Δ.Σ. του Οργανισμού Προβολής του
Ελληνικού Πολιτισμού και για το φωτογραφικό έργο του Θανάση Τότσικα μετά την
καταστροφή που υπέστη από επίθεση γυναίκας αγνώστων στοιχείων), αλλά και να
αυξηθεί, σύμφωνα με τους υπεύθυνους, η προσέλευση κοινού από τις πρώτες ημέρες
του «σκανδάλου» και να ενταθεί το Σαββατοκύριακο.

«Στην τέχνη υπάρχει ελευθερία. Όρια υπάρχουν μόνο για όσους έχουν βολευτεί»,
λέει στα «NEA» ο Θανάσης Τότσικας, το έργο του οποίου ήταν το πρώτο θύμα
βανδαλισμού, την Πέμπτη στην Τεχνόπολι του Δήμου Αθηναίων. H μία από τις πέντε
φωτογραφίες του, που τον δείχνει να «συνουσιάζεται» με ένα καρπούζι, ήταν που
προκάλεσε την μήνιν άγνωστης γυναίκας, στην οποία ακόμη δεν έχει ασκηθεί
μήνυση.

«Δεν είχα πρόθεση να προκαλέσω, αν και το ήξερα ότι στο τέλος έτσι θα
γινόταν. Δεν έχω ανάγκη από δημοσιότητα. Έπρεπε να το κάνω όμως για να έχει
ένα ενδιαφέρον, αφού επρόκειτο για τη συμμετοχή μου σε μια τόσο σημαντική
έκθεση. Ποτέ δεν πίστεψα πως έκανα λάθος. Είναι ένα έργο δύσκολο, που έφτιαχνα
εδώ και δύο χρόνια. Με ενδιέφερε πολύ ο συγκεκριμένος χώρος στον Κίσαβο και
ήθελα να περάσω αυτό το θαύμα της φύσης στην τέχνη χρησιμοποιώντας όμως κι ένα
επεισόδιο που να έχει λόγο στις εξελίξεις της σύγχρονης τέχνης. Με απασχόλησε
η μανιέρα της ίδιας της τέχνης», εξηγεί.

Και τι απαντά σε όσους υποστηρίζουν πως το επίμαχο έργο δεν είναι τέχνη; «Όταν
κάτι ορίσει ο καλλιτέχνης πως είναι τέχνη, σημαίνει πως είναι τέχνη.
Λειτούργησα στο πλαίσιο της κεκτημένης ανθρώπινης ελευθερίας. Δεν δέχομαι όμως
ότι μπορεί να έχουν γνώμη εκείνοι που θέλουν ο κόσμος να μη βλέπει τίποτα πέρα
από σίριαλ, ριάλιτι και τραγουδιστές στην τηλεόραση», τονίζει και αποδίδει την
ένταση που δημιουργήθηκε σε «ηθικοχριστιανικές ή πολιτικές σκοπιμότητες».

Το παράπονο του Θανάση Τότσικα δεν έχει να κάνει όμως με την επίθεση
της γυναίκας στη δημιουργία του, απόδειξη πως αν την είχε απέναντί του δεν θα
«της έλεγα τίποτα. Ίσως μόνο να τη ρωτούσα γιατί το έκανε, αλλά αφού έκρινε
ότι έπρεπε να το κάνει… Το παράπονό μου είναι ότι δεν βγήκε κανείς από τον
εικαστικό χώρο να πει τι έχω κάνει, να με υποστηρίξει. Με άφησαν μόνον,
εκτεθειμένο. Και από την άλλη μεριά τα μέσα μαζικής ενημέρωσης λειτούργησαν
αρρωστημένα, χωρίς να δώσουν σημασία στην σωστή ενημέρωση. Άρχισαν να με
παρουσιάζουν άλλοι ως έναν πορνογράφο και άλλοι ως έναν άνθρωπο με ορισμένες
σεξουαλικές “παραξενιές”, δίνοντας λάθος εντυπώσεις για την προσωπικότητα και
τη δουλειά μου», λέει ο δημιουργός που έχει συμμετάσχει σε μεγάλες διεθνείς
εικαστικές διοργανώσεις όπως οι Μπιενάλε της Βενετίας και του Σάο Πάολο, αλλά
και στη Ντοκουμέντα.

«H σύγχρονη τέχνη έχει τη δική της επιστήμη. Και γι’ αυτήν την τέχνη ήρθαν οι
πολιτικοί να εκφράσουν την άποψή τους. Αν τους ενδιέφερε πραγματικά, θα έκαναν
μουσεία σύγχρονης τέχνης σε κάθε γωνιά της Ελλάδας, όπως συμβαίνει σε άλλες
χώρες. Όμως είμαστε υπανάπτυκτοι στον τομέα αυτό. Αν κάποιοι δεν μπορούν να
κατανοήσουν την επιστήμη της τέχνης, τι πρέπει να γίνει; Να σταματήσουμε στον
πολιτισμό που υπάρχει; Εδώ δεν υπάρχει ένα σημείο που να μπορείς να πάρεις
κουράγιο. Δεν ξέρεις από ποιο δρόμο να περάσεις, που είναι όλα τα κτίρια τόσο
άσχημα. Το δικό μου έργο βρήκαν για να ασχοληθούν;».

Και η αποκαθήλωση του πίνακα του Τιερί Ντε Κορντιέ, που απεικόνιζε
ανδρικό γεννητικό όργανο και έναν σταυρό; «Δεν έπρεπε να γίνει», υποστηρίζει.
«Δεν έχει κανείς το δικαίωμα να κατεβάζει έργα τέχνης. Κι εγώ, όπως και
εκατομμύρια άνθρωποι θίγονται από την Εκκλησία, αλλά τι να κάνουμε; Να πάμε να
αποκαθηλώσουμε τους Αρχιεπισκόπους; Ή μήπως η Εκκλησία είναι τέλεια; Εγώ δεν
τους ενοχλώ. Εκείνοι γιατί πρέπει να ενοχλούν;».

«Αλίμονο αν υποχωρούμε στην κάθε φασαρία»

«Θα διάλεγα απολύτως τα ίδια έργα αν διοργάνωνα τώρα το Outlook», λέει ο καλλιτεχνικός διευθυντής της έκθεσης Χρήστος Ιωακειμίδης

«Δεν περίμενα καθόλου τις συγκεκριμένες αντιδράσεις», λέει στα «NEA» ο
καλλιτεχνικός διευθυντής της έκθεσης «Outlook», Χρήστος Ιωακειμίδης. «H
σύγχρονη τέχνη έχει μακρά ιστορία στο να δημιουργεί ερωτήματα και
παρεξηγήσεις. Δεν είναι άμεσα κατανοητή, γι’ αυτό απαιτείται διάλογος και
βοήθεια, δηλαδή παιδεία, εξάσκηση…». Και για όσα ακούστηκαν σχετικά με το αν
τα επίμαχα έργα που επέσυραν την μήνιν πολιτικών και εκπροσώπων της Εκκλησίας
είναι ή όχι έργα τέχνης, απαντά: «Ποιος θα αποφασίσει τι είναι έργο τέχνης και
τι όχι; Ο ίδιος ο καλλιτέχνης. Και σίγουρα πάντως όχι οι αβασάνιστες
φιλολογίες και παραφιλολογίες. Πού θα πάμε αν ό,τι μας ενοχλεί το κατεβάζουμε;
Το καρπούζι του Τότσικα δεν είναι τυχαίο. Αποτελεί μια σύνθετη και
ενδιαφέρουσα διαλεκτική γύρω από τη δημιουργία, όπου και το σεξ
αντιμετωπίζεται ως στοιχείο δημιουργίας».

H πείρα του σε μεγάλες διοργανώσεις του εξωτερικού είχαν προετοιμάσει τον
διεθνώς καταξιωμένο οργανωτή εικαστικών εκθέσεων Χρήστο Ιωακειμίδη για πιθανές
αντιδράσεις σε ένα είδος τέχνης, με το οποίο το ευρύ κοινό δεν είναι
εξοικειωμένο. Γεγονός όμως που δεν θα τον οδηγούσε να κάνει διαφορετικές
επιλογές, αν είχε την ευκαιρία να ξαναδιοργανώσει την «Outlook». «Θα διάλεγα
απολύτως τα ίδια έργα. Γιατί να μην το κάνω; Αλίμονο αν υποχωρούμε στην κάθε
“φασαρία”. Τότε θα έπρεπε να κάνουμε ανώδυνη τέχνη, ώστε να αποφεύγονται οι
κάθε είδους “φασαρίες” και οι άθλιες και απαράδεκτες πράξεις που συνέβησαν τις
προηγούμενες ημέρες».

«Τέχνη υπάρχει μόνον ελεύθερη»

Την οργή και τη θλίψη του για τις «πράξεις καταστολής, περιορισμού και βίας
που ασκήθηκαν στα εκτεθιμένα έργα τέχνης» εκφράζει σε ανακοίνωσή του το
Ελληνικό Τμήμα της Διεθνούς Ένωσης Κριτικών Τέχνης, που χαρακτηρίζει την
κατάσταση «γελοία και επικίνδυνη», τονίζοντας πως η «τέχνη υπάρχει μόνον
ελεύθερη». Τα γεγονότα καταδικάζει και το διοικητικό συμβούλιο της Εταιρείας
Ελλήνων Ιστορικών Τέχνης, που δημοσιοποιεί «την απορία του για τη στάση
αυτολογοκρισίας τόσο των ίδιων των καλλιτεχνών που δέχθηκαν τελικά να
αποσύρουν τα έργα τους όσο και για την υποχωρητική στάση των οργανωτών που
συνειδητά είχαν επιλέξει να τα εκθέσουν. H λογοκρισία και οι πράξεις
βανδαλισμού δεν λύνουν κανένα πρόβλημα. Τα όσα συνέβησαν ας αποτελέσουν
τουλάχιστον την αφορμή για μερικές ωριμότερες σκέψεις γύρω από αυτά τα ζητήματα».