KΩNΣTANTINOΣ ΦΛΩPOΣ «Ο άνθρωπος δεν είναι πια στο επίκεντρο»
Ενημερώσου πρώτα από ΤΑ ΝΕΑ
5 λεπτά  |
 |
|
«H ουσία της μουσικής είναι ερωτική. Πρόκειται για πολύ αισθησιακή τέχνη. Γι’ |
Σύμφωνα με τον Καρτέσιο υπάρχουν έξι αρχικά πάθη: η έκπληξη, ο έρωτας, το
μίσος, η επιθυμία, η χαρά και η λύπη. Ο Πλάτωνας πάλι διέκρινε τις συγκινήσεις
σε τρία είδη: της οργής, του μετριασμού και της ταπεινοφροσύνης. Ο Μοντεβέρντι
άντλησε από τον Πλάτωνα και ανέδειξε, ως αντικείμενο της μουσικής, την
περιγραφή των παθών και συναισθημάτων του ανθρώπου. «Ο Μοντεβέρντι ήταν
εκείνος που έφερε τον άνθρωπο και την περιγραφή της ψυχής στο επίκεντρο», λέει
στα «NEA» ο καθηγητής Μουσικολογίας Κωνσταντίνος Φλώρος. «Έκτοτε διδαχθήκαμε
πως η μουσική δεν είναι ηχητικό παιχνίδι αλλά εκφράζει πάντοτε τον άνθρωπο· το
τι είναι ο άνθρωπος, ποιος είναι ο ψυχικός του κόσμος και πώς αυτός εκφράζεται
στην τέχνη».
Ο Κωνσταντίνος Φλώρος, τακτικός καθηγητής στην έδρα της Μουσικολογίας
στο Πανεπιστήμιο του Αμβούργου, από το 1967 μέχρι το 1995, είναι πάντα ενεργός
– «συνεχίζω να δουλεύω σκληρά», μας λέει. Βρέθηκε στην Αθήνα για διαλέξεις –
πήρε μέρος στο συνέδριο μουσικολογίας στο Μέγαρο Μουσικής Αθηνών – και για να
παρουσιάσει το νέο του βιβλίο «Ο άνθρωπος, ο έρωτας και η μουσική» (εκδ.
«Νεφέλη»), που διερευνά τη σχέση του έρωτα (και άλλων συναισθηματικών
καταστάσεων) με τη μουσική παραγωγή στον χώρο της λόγιας μουσικής. «Τον 18ο
αιώνα ο έρωτας και η σεξουαλική πράξη ήταν πράγματα αδιαχώριστα», μας λέει. «Ο
19ος είναι ο αιώνας της amour-passion, του έρωτα μέχρι τρέλας. Της
απολυτοποίησης και της ιδανικοποίησης του έρωτα. Εικόνα που σιγά σιγά αλλάζει
μετά τον A’ Παγκόσμιο Πόλεμο. Σ’ έναν βαθμό, λόγω και των ερευνών του Φρόυντ.
Έκτοτε η σεξουαλικότητα παίζει ολοένα και μεγαλύτερο ρόλο», εξηγεί.
Στις μουσικολογικές του έρευνες ο κ. Φλώρος προσπαθεί να αποφύγει τους
φορμαλιστικούς δρόμους, που ενδιαφέρονται πιο πολύ για τη μουσική δομή των
έργων, και να ανοιχτεί περισσότερο σε αυτό που αποκαλεί «ψυχική, πνευματική
και κοινωνική υπόσταση της τέχνης». Κάτι που, όπως πιστεύει, αποτελεί και
σήμερα σημαντικό αίτημα: «Το ’50 και το ’60 γεννήθηκε ένα πρωτοποριακό κίνημα
στη μουσική που συνίστατο στην προσπάθεια ανακάλυψης νέων ήχων. Το ευρύ κοινό
όμως απομακρύνθηκε. Τώρα ο μεταμοντερνισμός προσπαθεί να το ξανακερδίσει.
Νομίζω ότι η προσπάθεια των συνθετών του 19ου αιώνα να συμμετάσχουν στα
πνευματικά ρεύματα της εποχής, είναι και σήμερα αναγκαίος δρόμος. Να δούμε
δηλαδή ξανά τη μουσική ως τέχνη με κοινωνική διάσταση». Ο Κωνσταντίνος Φλώρος
πιστεύει άλλωστε ότι η εξάπλωση σήμερα της pop art, της εκλαϊκευμένης
μουσικής, «δεν έχει να κάνει με τη μόρφωση αλλά με τον ψυχισμό». Πιθανόν διότι
«ο άνθρωπος ζητάει κάποια ανακούφιση».
«Έχει αρχίσει, αναμφισβήτητα, μια νέα εποχή. H τεχνολογία αναπτύσσεται
αλλά ο ψυχισμός υποφέρει. H πορεία της κοινωνίας βρίσκεται σε αντίθεση με τις
ζωτικές ανάγκες του ανθρώπου. Βλέπουμε να υπάρχει μεγάλη δυστυχία και πολλοί
ψυχικά άρρωστοι. Είναι σπάνιο να βρει κανείς κάποιον να κατέχει τέλεια την
ψυχική του ισορροπία. Και τι αγώνας χρειάζεται να την κρατήσει κανείς!». Το
πρόβλημα, κατά τον Έλληνα καθηγητή, είναι ότι ενώ «ο πολιτισμός από την
Αναγέννηση έως τον B’ Παγκόσμιο Πόλεμο ήταν ανθρωποκεντρικός», σήμερα «δεν
έχει πια τον άνθρωπο στο επίκεντρο».
Ο Έλληνας μουσικολόγος έχει γίνει γνωστός και για μία μεθοδολογική
μέθοδο ερμηνείας της μουσικής που συνδυάζει στοιχεία φιλοσοφίας και
ψυχανάλυσης. Επίσης κάνει ιστορική και πραγματολογική έρευνα, προκειμένου να
εντοπίσει παράγοντες που δεν έχουν επαρκώς μελετηθεί και οι οποίοι γέννησαν
συγκεκριμένα έργα. Μας δίνει το παράδειγμα της «Ηρωικής Συμφωνίας» του
Μπετόβεν. «H έννοια της ηρωικής συμφωνίας δεν υπήρχε πριν», υποστηρίζει. «Ούτε
ο Μπετόβεν διευκρίνισε ποτέ τι σημαίνει για εκείνον η έννοια “ηρωική”. Το
συμπέρασμα που έβγαλα από την έρευνά μου είναι ότι συνδέεται με την ιδέα του
Προμηθέα. Αυτή τη συμφωνία την είχε αφιερώσει στον Ναπολέοντα και απέσυρε την
αφιέρωση όταν ο Ναπολέων έγινε αυτοκράτορας, καθώς ο συνθέτης ήταν
δημοκρατικών πεποιθήσεων. Όταν ο Ναπολέων ήταν νέος ύπατος, ταυτιζόταν με τον
Προμηθέα. Όπως ο Προμηθέας ξεσηκώθηκε εναντίον του Θεού, έτσι και ο Ναπολέων
έφερε το φως. Στο φινάλε μάλιστα του έργου ο Μπετόβεν χρησιμοποίησε θέματα από
μπαλέτο που είχε προηγουμένως γράψει με τίτλο “Τα δημιουργήματα του
Προμηθέα”».
«Χτυπούσε το πιάνο σαν μανιακός»!
«Όποιος ασχοληθεί πιο συστηματικά με την παραγωγή έργων όπερας κατά τον 17ο
και 18ο αιώνα αποκτά την εντύπωση ότι αντανακλά ολόκληρο τον κόσμο των
συναισθημάτων», γράφει ο Κωνσταντίνος Φλώρος στο βιβλίο του. «Ακόμα και στην
εποχή του Μότσαρτ η επίδραση μιας όπερας κρινόταν από τη δυναμική των
συναισθημάτων, τα οποία εμπεριείχε. Ήδη ως παιδί, ο Βόλφγκανγκ Αμαντέους
Μότσαρτ ήταν πολύ εξοικειωμένος με το στυλ της ιταλικής όπερας, καθώς και με
τη θεωρία των παθών. Αυτό επιβεβαιώνεται μεταξύ άλλων από τον Άγγλο ιστορικό
Ντέινς Μπάρινγκτον, ο οποίος εξέτασε το παιδί-θαύμα τον Ιούνιο του 1765 στο
Λονδίνο. Σύμφωνα με τον Μπάρινγκτον, ο νεαρός Βόλφγκανγκ ήταν απόλυτα σε θέση
να αυτοσχεδιάζει στο πιάνο τραγούδια του έρωτα και του θυμού. Στη λέξη affetto
(αγάπη) θεμελίωσε το ερωτικό τραγούδι, και με βάση τη λέξη perfido (άπιστος)
έγραψε ένα τραγούδι του θυμού. Έφτασε δε σε τέτοιο επίπεδο ενθουσιασμού, που
χτυπούσε το πιάνο σαν μανιακός και σηκωνόταν κάμποσες φορές από την καρέκλα
του».
INFO
Κωνσταντίνος Φλώρος, «Ο άνθρωπος, ο έρωτας και η μουσική», Εκδόσεις Νεφέλη,
Σελ. 372, τιμή: 19,75 ευρώ.
Google news
