Διαστάσεις Οι μύθοι της οικονομίας

«Άσε τη Halliburton να το καθαρίσει» (από το Νιου Γιόρκερ)

Ο νόμος της προσφοράς και της ζήτησης; Μύθος. Εκτός από λιγοστές εξαιρέσεις,
δεν είναι αλήθεια πως όταν η τιμή ενός προϊόντος ανεβαίνει, η ζήτησή του
μειώνεται. Το φαινόμενο της κερδοσκοπίας, για παράδειγμα, δείχνει το αντίθετο:
μαζί με την τιμή, μπορεί θαυμάσια να αυξάνεται και η ζήτηση. Εξίσου
παραπλανητικές είναι και άλλες εφαρμογές αυτού του ψευδονόμου. Όταν μειώνονται
τα επιτόκια, όπως συμβαίνει αυτή την εποχή στην Ευρώπη, ο κόσμος θα έπρεπε
«κανονικά» να παίρνει δάνεια, να ανοίγεται. Με την ανασφάλεια που επικρατεί,
όμως, με την αύξηση της ανεργίας και τη μεταρρύθμιση των συντάξεων, όλοι
φυλάγονται και προτιμούν να αποταμιεύουν.

Κανείς οικονομολόγος δεν πιστεύει πια σ’ αυτούς τους νόμους, λέει στη
Λιμπερασιόν ο Μπερνάρ Μαρί, καθηγητής στο Πανεπιστήμιο του Παρί-Σαιν-Ντενί.
Είναι σκάνδαλο ότι συνεχίζουν να τους διδάσκουν. Για να κατανοηθούν τα
οικονομικά φαινόμενα, πρέπει να τοποθετηθούν ιστορικά, γεωγραφικά, πολιτικά.
Αυτό που συνέβη με την Enron δεν απέχει πολύ από αυτό που έκαναν οι τράπεζες
επενδύσεων πριν από την κρίση του 1929. Οι περίφημοι «οικονομικοί νόμοι» δεν
αποτελούν παρά εργαλεία του πολιτικού λόγου. Να, αυτόν τον καιρό, οι Γάλλοι
πολιτικοί λένε πως οι Γάλλοι δεν δουλεύουν αρκετά, πως για να σωθούν οι
ηλικιωμένοι πρέπει να καταργηθεί μια αργία, πως πρέπει να αυξηθεί επειγόντως η
ανταγωνιστικότητα. Παραμύθια! H ανταγωνιστικότητα οδηγεί σε περιττές δαπάνες,
για να «κτυπήσεις» τους άλλους πρέπει να δώσεις τεράστια ποσά για διαφήμιση,
να αυξήσεις δηλαδή χωρίς λόγο το κόστος σου. Τα μονοπώλια, αντίθετα,
επιτρέπουν την έρευνα.

Γνωστός ως «Θείος Μπερνάρ» από τη στήλη που υπογράφει στη σατιρική εφημερίδα
Σαρλί Εμπντό, ο Μαρί συγκέντρωσε τις ιδέες του σε ένα βιβλίο που κυκλοφόρησε
αυτές τις ημέρες στη Γαλλία με τον τίτλο «Αντιεγχειρίδιο της οικονομίας» (Εκδ.
Breal). Ολόκληρη η οικονομία, σημειώνει, στηρίζεται σε μια παραδοξότητα. Το
καπιταλιστικό σύστημα είναι υποχρεωμένο να οργανώνει τη στέρηση, τη διαρκή
δυσαρέσκεια. Με την έννοια αυτή, δεν έχει ενηλικιωθεί, απευθύνεται σε παιδιά.
Επιπλέον, οργανώνει τον αγώνα όλων εναντίον όλων: για να απελευθερώσει
ενέργεια, βάζει τους ανθρώπους να πολεμούν μεταξύ τους. Εξ ου και οι
κοινωνικές αδικίες, η καταστροφή του περιβάλλοντος. Πρέπει να παραδεχθούμε
όμως ότι ο καπιταλισμός τα καταφέρνει καλά. Βυθίζεται το Prestige και ο κόσμος
τρέχει να καθαρίσει τις ακτές τζάμπα. Αυτές οι αυθόρμητες και συλλογικές
ενέργειες όχι μόνο στηρίζουν την οικονομία, αλλά την τροφοδοτούν κιόλας.
Πηγαίνει ένας ερευνητής σ’ ένα συνέδριο, προοδεύει ακούγοντας τους άλλους, και
ύστερα διαβάζει την εισήγησή του επιτρέποντας και στους άλλους να προοδεύσουν.
Έδωσε κάτι χωρίς να χάσει τίποτα, να μια διαδικασία που η οικονομία δεν μπορεί
να κατανοήσει, της είναι αρκετό όμως ότι επωφελείται απ’ αυτήν.