Tρομοκρατημένες οικονομίες

Αν αφήσουμε την πολιτική στην άκρη, οι συνεχιζόμενες και διαρκώς αυξανόμενες
τρομοκρατικές επιθέσεις αρχίζουν να προκαλούν μεγάλη ανησυχία, τόσο στους
Αμερικανούς όσο και στον υπόλοιπο κόσμο. Για παράδειγμα, όταν η Ιαπωνία
βρέθηκε στον κατάλογο της Αλ Κάιντα του Οσάμα Μπιν Λάντεν, οι τιμές των
μετοχών στο Τόκιο πραγματοποίησαν βουτιά.

H Τουρκία, μια μουσουλμανική κοινωνία, αποδείχθηκε ότι δεν είναι απρόσβλητη
από τη βία των εξτρεμιστών. Δυστυχώς, αυτό το χρονικό διάστημα, ένας
οικονομολόγος δεν μπορεί να πραγματοποιεί εκτιμήσεις για την πορεία των τιμών
και της απασχόλησης, χωρίς να υπολογίζει τις αβεβαιότητες που υπάρχουν στον
κόσμο.

Ορίστε η απόδειξη: ανακοινώθηκε πρόσφατα ότι ο ρυθμός αύξησης του ΑΕΠ στις ΗΠΑ
διαμορφώνεται σε διπλάσια επίπεδα το φετινό φθινόπωρο, σε σχέση με το
αντίστοιχο χρονικό διάστημα πέρυσι. Φοβερά νέα, που θα έπρεπε να οδηγήσουν τη
Γουώλ Στρητ σε σημαντική άνοδο. Και όμως, τίποτε τέτοιο δεν συνέβη. Οι
επενδυτές προτίμησαν να ρευστοποιήσουν τα κέρδη τους από την άνοδο των τιμών
το 2003, παρά να αγοράσουν με την προσδοκία μεγαλύτερων κερδών. Μήπως αυτή η
προσωρινή αδυναμία που δείχνουν τα χρηματιστήρια παγκοσμίως δημιουργήσει
προβλήματα στην ανάκαμψη των ΗΠΑ, αλλά και της Ευρωπαϊκής Ένωσης, της
Λατινικής Αμερικής και της Ασίας; Στα οικονομικά, όλα μπορεί να συμβούν.

Πιθανές ανατροπές

Όταν η Ιαπωνία βρέθηκε στον κατάλογο της Αλ Κάιντα, οι τιμές των μετοχών στο Τόκιο πραγματοποίησαν βουτιά

Μελετώντας τα στατιστικά μου στοιχεία, η εκτίμησή μου είναι ότι μέχρι τις
προεδρικές εκλογές στις ΗΠΑ, τον Νοέμβριο του 2004, η αμερικανική «ατμομηχανή»
θα αποτελέσει πηγή παγκόσμιας οικονομικής ανάπτυξης. Και αυτό είναι σημαντικό
για ολόκληρο τον κόσμο. Όμως, κάποια μελλοντικά γεγονότα θα μπορούσαν να
ανατρέψουν αυτό το σενάριο, το οποίο θεωρώ ως το πιο πιθανό. Ιδού μερικές
σημαντικές πιθανότητες:

1. Μια μεγάλη τρομοκρατική επίθεση, σαν αυτή που πραγματοποιήθηκε στις
ΗΠΑ στις 11 Σεπτεμβρίου 2001, δεν μπορεί να αποκλειστεί. Ωστόσο, η πιο
ρεαλιστική εκτίμηση είναι ότι μια τέτοια καταστροφή θα αύξανε και δεν θα
μείωνε τις δαπάνες. Το αποτέλεσμα θα είναι – πιθανότατα – να υπάρξουν
πληθωριστικές και όχι αποπληθωριστικές τάσεις. Όπως διδάσκει η Ιστορία, οι
πόλεμοι δημιουργούν οικονομική ανάπτυξη.

2. Όταν η πραγματική οικονομία αρχίσει να αναπτύσσεται με έντονους
ρυθμούς, η Κεντρική Τράπεζα των ΗΠΑ θα πρέπει να εγκαταλείψει την πολιτική των
χαμηλών επιτοκίων. Την ημέρα που θα συμβεί αυτό, η Γουώλ Στρητ θα έχει
ισχυρούς κλυδωνισμούς. Όπως συνέβη το 1929, ένας πανικός στο χρηματιστήριο θα
μπορούσε να οδηγήσει σε χρεοκοπίες και σε μεγάλα οικονομικά προβλήματα. Αυτό,
όμως, θα συνέβαινε τότε. Εβδομήντα πέντε χρόνια μετά το Νιου Ντιλ του Ρούσβελτ
– και ειδικά τώρα, με τους Ρεπουμπλικανούς στον Λευκό Οίκο – οι πραγματιστές
εκτιμούν ότι ο κίνδυνος για ύφεση είναι μικρός, με πιθανότητες μόλις 10%.

3. Κάποιοι από τους παράγοντες που οδήγησαν στον διπλασιασμό της
αύξησης του ΑΕΠ των ΗΠΑ ήταν προσωρινοί. H FED δεν μπορεί να μειώσει ξανά τα
επιτόκια, καθώς βρίσκονται στο 1%. Αυτό σημαίνει ότι οι καταναλωτές δεν
μπορούν πια να αυξήσουν άλλο τις δαπάνες τους αγοράζοντας δεύτερα αυτοκίνητα ή
πηγαίνοντας σε πολυτελείς διακοπές, χρηματοδοτώντας όλα αυτά με χαμηλότοκα
δάνεια.

Εκείνο για το οποίο θα πρέπει να ανησυχούμε είναι ο χαμηλός ρυθμός με τον
οποίο δημιουργούνται καλές ευκαιρίες απασχόλησης για τους απολυμένους
Αμερικανούς, αλλά και για όσους τώρα μπαίνουν για πρώτη φορά στην αγορά
εργασίας. Είναι κρίμα να υπάρχει ανεργία 6%. Όμως, στις ΗΠΑ σήμερα είναι πολύ
περισσότερες οι οικογένειες (90%) που έχουν σταθερά εισοδήματα, από εκείνες
που δεν είναι τόσο τυχερές.

Ο πρόεδρος της FED, Άλαν Γκρίνσπαν, λέει συνεχώς ότι χρειάζεται να αυξηθεί η
παραγωγικότητα για να μπουν τα θεμέλια για το μέλλον. Πράγματι, αυτό έχει
μεγάλη σημασία για το επίπεδο διαβίωσης στις ΗΠΑ μακροπρόθεσμα. Όμως, στα
οικονομικά, το βραχυπρόθεσμο μπορεί να είναι πολύ διαφορετικό από το
μακροπρόθεσμο.

Μέρος της μείωσης των ευκαιριών για απασχόληση πρέπει να αποδοθεί στη μεταφορά
δραστηριοτήτων πολλών επιχειρήσεων στην Κίνα και την Ινδία, που οι μισθοί
είναι χαμηλοί. Τι σημαίνει αυτό για μια καλή πολιτική; Ότι υπάρχει ανάγκη για
μεγαλύτερο μακροοικονομικό «κέντρισμα» της οικονομίας.

© Tribune Media Services International, 2003

Επιμέλεια διεθνών οικονομικών θεμάτων: Γιώργος Κανελόπουλος