Όταν ο σκοπός αγιάζει τα μέσα

Ο διευθυντής του Εθνικού Κέντρου Βιβλίου Χρήστος Λάζος και η πρόεδρος του διοικητικού του συμβουλίου Ρένα Σταυρίδη-Πατρικίου

Με μιά πολυσέλιδη απάντηση οι επικεφαλής του Κέντρου Βιβλίου απαντούν στον
κριτικό των «ΝΕΩΝ» Δημοσθένη Κούρτοβικ ο οποίος σε άρθρο του με τίτλο «Όταν τα
μέσα γίνονται σκοπός» (Βιβλιοδρόμιο 22/11) μίλησε γιά αδιαφάνεια, ευνοιοκρατία
και σπατάλη στο EKEBI που «έχει μπλεχτεί σε ένα όργιο σκανδαλολογίας». Το
άρθρο αυτό, επισημαίνουν οι Λάζος-Πατρικίου, δημοσιεύτηκε την παραμονή της
δίκης του EKEBI κατά του Κώστα Βουκελάτου, εκδότη του «Ιχνευτή», για
συκοφαντική δυσφήμιση. Και «επαναλαμβάνει την ίδια ουσιαστικά
επιχειρηματολογία», την οποία συμπληρώνει με «ανακριβείς πληροφορίες ή
επικριτικές παρατηρήσεις που διαστρεβλώνουν την πραγματικότητα».

Ο Δημοσθένης Κούρτοβικ, σημειώνουν, «επικρίνει τις έρευνες και τις μελέτες που
έχει επεξεργαστεί το EKEBI με αντικείμενο την αγορά και τους συντελεστές του
βιβλίου, επειδή έχουν κατηγορηθεί επανειλημμένα και τεκμηριωμένα για
προχειρότητα, αντιγραφή, μαγειρέματα αριθμών και παρουσίαση εξωπραγματικών
συμπερασμάτων». «Μνημειώδη περίπτωση», γράφει, «αποτελεί μια στατιστική μελέτη
από το 2000, η οποία εμφάνιζε τον τζίρο του ελληνικού βιβλίου μεγαλύτερο από
εκείνον των τυχερών παιχνιδιών».

»Αυτό το σχόλιο του κ. Κούρτοβικ είναι απολύτως ανακριβές και αποτελεί
ένα καλό παράδειγμα πρόχειρης και ατεκμηρίωτης κατηγορίας που απευθύνεται
κακόπιστα κατά του EKEBI. H στατιστική στην οποία αναφέρεται είναι η Έρευνα
Οικογενειακών Προϋπολογισμών του έτους 1998/1999, με δείγμα 6.258
νοικοκυριά, που διενεργεί κάθε πέντε χρόνια η Εθνική Στατιστική Υπηρεσία της
Ελλάδος σε όλες τις περιοχές της χώρας. Σε αυτή την έρευνα αναφέρεται ότι η
μέση μηνιαία δαπάνη των νοικοκυριών για βιβλία ανερχόταν σε 3.339 δρχ. ενώ οι
αντίστοιχες για τυχερά παιχνίδια σε 2.452 δρχ., για τον κινηματογράφο σε 884
δρχ. και για θέατρο, συναυλίες, όπερα σε 268 δρχ. Τα στοιχεία αυτά είναι
σήμερα δημοσιευμένα σε ειδική έκδοση της ΕΣΥΕ (Αθήνα, 2001) και μπορούν να
ελεγχθούν.

»Το EKEBI ουδέποτε υποστήριξε ότι ο τζίρος του βιβλίου είναι μεγαλύτερος από
τον τζίρο του τζόγου. Επεσήμανε αυτά τα στατιστικά στοιχεία, τα συνέκρινε με
τα αντίστοιχα στοιχεία των ερευνών της ΕΣΥΕ από το 1975 και μετά, τα συνδύασε
με άλλα μεγέθη της αγοράς όπως οι δημοσιευμένοι ισολογισμοί των μεγάλων
εκδοτικών επιχειρήσεων, τα εισαγόμενα ξενόγλωσσα βιβλία, η αύξηση των τίτλων
που εκδίδονται ετησίως, και με αυτήν τη μέθοδο στοιχειοθέτησε την εκτίμηση ότι
η αγορά του βιβλίου παρουσιάζει αξιόλογη ανάπτυξη.

»Την ίδια μεταχείριση επιφυλάσσει ο κ. Κούρτοβικ και στην εταιρεία “Βιβλιονέτ
A. E.”, την οποία θεωρεί “παράδειγμα αποτυχημένης επένδυσης και κερδοσκοπικής
δραστηριότητας του EKEBI”. H “Βιβλιονέτ” ιδρύθηκε το 1998 με στόχο τη
δημιουργία ψηφιακού καταλόγου των κυκλοφορούντων βιβλίων. Το EKEBI συμμετείχε
ύστερα από πρόσκληση των σωματείων εκδοτών και βιβλιοπωλών και η νομική μορφή
της ανώνυμης εταιρείας επελέγη για να επιτρέπει τη συμμετοχή στον ίδιο φορέα
εταίρων με διαφορετική νομική προσωπικότητα όπως τα σωματεία, οι εκδοτικές
επιχειρήσεις και το EKEBI. Στο συνολικό μετοχικό κεφάλαιο της εταιρείας
συμμετείχαν 44 σημαντικοί εκδοτικοί οίκοι, δύο σύλλογοι εκδοτών (ΣΕΒΑ και
ΣΕΚΒ) και η Πανελλήνια Ομοσπονδία Εκδοτών Βιβλιοπωλών.

»Το EKEBI συμμετείχε νομίμως και ουδέποτε επεδίωξε κερδοσκοπικούς
σκοπούς. H «Βιβλιονέτ», σύμφωνα με την εκφρασμένη βούληση όλων των μετόχων,
ήταν και παραμένει ένα εργαλείο στην υπηρεσία του βιβλίου. Ωστόσο, παρά τη
χαμηλή τιμή πώλησης των προϊόντων, η οποία δεν ήταν αντίστοιχη με τα ποσά που
επενδύθηκαν, οι επαγγελματικοί συντελεστές του βιβλίου (εκδότες, βιβλιοπώλες,
βιβλιοθήκες) δεν μπόρεσαν να εξασφαλίσουν τη βιωσιμότητα της εταιρείας, η
οποία κατ’ ανάγκην οδηγήθηκε στη διαδικασία εκκαθάρισης.

»Εκτιμώντας την αδιαμφισβήτητη αξία των υπηρεσιών που προσφέρει η “Βιβλιονέτ”,
η Γενική Συνέλευση των μετόχων, με ομόφωνη απόφασή της, πρότεινε την εξαγορά
της εταιρείας από το EKEBI, το οποίο θεωρεί τον μοναδικό οργανισμό που μπορεί
να εξασφαλίσει την παραγωγή και τη δωρεάν διανομή σε όλους τους
επαγγελματικούς φορείς και το αναγνωστικό κοινό αυτού του τόσο χρήσιμου
εργαλείου. Σήμερα, ο κόμβος www. biblionet.gr, χωρίς να έχει σταματήσει ούτε
μία μέρα να ενημερώνεται, προσφέρει ελεύθερη πρόσβαση σε όλους τους χρήστες,
οι οποίοι μπορούν να βρουν στην ηλεκτρονική βάση δεδομένων πληροφορίες για
περισσότερους από 80.000 τίτλους, δηλαδή για το σύνολο σχεδόν των
κυκλοφορούντων βιβλίων.

»Ο κ. Κούρτοβικ, ο οποίος δηλώνει ότι “ασχολείται επαγγελματικά με το βιβλίο”,
είναι δυνατόν να μη γνωρίζει αυτά τα στοιχεία; Ή επιμελώς τα παραλείπει για να
ενισχύσει “την εντύπωση ότι το EKEBI συνδέεται με επιχειρηματικά συμφέροντα”;
Από την αναφορά του στην “επιχειρηματική δραστηριότητα” του διευθυντή του
EKEBI κ. X. Γ. Λάζου, με την οποία περνά πλέον καθαρά στο πεδίο της
συκοφαντίας με τη μέθοδο της διασποράς ανακριβών πληροφοριών και εντυπώσεων,
προκύπτει μάλλον το δεύτερο.

»H εταιρεία “Μεταίχμιο Μελετητική”, στην οποία ο κ. Λάζος ήταν πράγματι
βασικός μέτοχος, συστάθηκε στις 20 Σεπτεμβρίου 1999 και το αντικείμενό της δεν
ήταν οι εκδόσεις αλλά οι μελέτες και έρευνες. Ο κ. Λάζος διορίστηκε διευθυντής
του EKEBI με υπουργική απόφαση που δημοσιεύτηκε στην Εφημερίδα της
Κυβερνήσεως στις 20 Δεκεμβρίου 1999. Ενημέρωσε το Δ.Σ. του EKEBI και με
δική του πρωτοβουλία η εταιρεία παρέμεινε αδρανής μέχρι τον Ιούλιο 2001 οπότε
και αποχώρησε. Σημειώνεται ότι από τη συμμετοχή του στην εταιρεία ο κ. Λάζος
δεν έχει εισπράξει ούτε μία δραχμή. Από πού προκύπτει συνεπώς η σύνδεση του
EKEBI με επιχειρηματικά συμφέροντα και τι άλλο εξυπηρετεί αυτός ο ισχυρισμός
εκτός από τη δημιουργία παραπλανητικών εντυπώσεων;»

Ανεξάρτητος και ευέλικτος φορέας

«Στο άρθρο του ο κ. Κούρτοβικ δεν περιορίζεται σε επιμέρους επισημάνσεις»,
γράφει ο Χρήστος Λάζος. «Ξεσπαθώνει γενικώς κατά του EKEBI και αμφισβητεί
συνολικά τη λειτουργία και τη χρησιμότητα αυτού του θεσμού. Θα ήθελε το EKEBI
να μοιάζει με τα αντίστοιχα κέντρα “μικρών ή μικρομεσαίων ευρωπαϊκών χωρών”
και να έχει “έναν αποκλειστικό, σαφώς οριοθετημένο σκοπό: την προώθηση της
εθνικής λογοτεχνίας στο εξωτερικό”.

»Πράγματι, το EKEBI δεν μοιάζει με αυτά τα κέντρα, και αυτή ακριβώς η διαφορά
συστήνει την πρωτοτυπία και την καινοτομία του. Είναι ένας σύγχρονος,
ανεξάρτητος και ευέλικτος φορέας στην υπηρεσία του βιβλίου. που (…)
λειτουργεί υπό την εποπτεία του υπουργείου Πολιτισμού από το οποίο και
χρηματοδοτείται. Στις αρμοδιότητές του είναι να περιγράψει την κατάσταση που
επικρατεί στον χώρο του βιβλίου, να εντοπίσει τα προβλήματα, να διοργανώσει
τον δημόσιο διάλογο με τους ενδιαφερόμενους φορείς και να συνεργαστεί μαζί
τους για την επεξεργασία προτάσεων και λύσεων.

»Από εδώ προκύπτει και η ανάγκη ερευνών και μελετών, καθόσον κάθε πολιτιστική
πολιτική πρέπει να βασίζεται σε πραγματικά δεδομένα. Σε αυτό το πλαίσιο, από
το 1995 και μετά, έγιναν βασικές έρευνες και (…) επίκειται η δημοσίευση
πέντε νέων μελετών: “Τα οικονομικά του βιβλίου στην Ελλάδα 2001-2003”,
“Επαγγελματική κατάσταση των συγγραφέων”, “Επαγγελματική κατάσταση των
μεταφραστών”, “Ανάγκες επαγγελματικής κατάρτισης και επιμόρφωσης των
βιβλιοθηκαρίων – βιβλιοθηκονόμων”, “Στατιστικά στοιχεία της ελληνικής
βιβλιοπαραγωγής, 1998-2003”. Συγχρόνως, διεξάγεται η νέα έρευνα “Αναγνωστικής
Συμπεριφοράς”, πέντε χρόνια μετά τη διενέργεια της προηγούμενης. »(…)

Από εκεί και πέρα, οι επικεφαλής του EKEBI αναλύουν τα άλλα πεδία δράσης του
θεσμού: Την επιδίωξή του να παρέμβει στην αγορά του βιβλίου, να διαμορφώσει
ευνοϊκές συνθήκες γιά την ανάπτυξη του βιβλίου, την προώθηση της ανάγνωσης και
τη διεύρυνση του αναγνωστικού κοινού, την ανάπτυξη μιάς ευρωπαϊκής και
διεθνούς πολιτικής γιά το βιβλίο, την έκδοση του αγγλόφωνου περιοδικού Ithaca,
την προετοιμασία της έκθεσης Scripta στη Θεσσαλονίκη ή την παρουσία της
Ελλάδας ως τιμώμενης χώρας στο Τορίνο τον Μάιο του 2004 κ.ά.

«Όταν αναπτύσσεται ένα τόσο ευρύ και σύνθετο πρόγραμμα δράσεων είναι φυσικό να
υπάρχουν λάθη και παραλείψεις», καταλήγουν οι Λάζος, Πατρικίου. «Αλλά το άρθρο
του κ. Κούρτοβικ, στο οποίο κυριαρχούν η κακοπιστία και η διαστρέβλωση της
πραγματικότητας, δεν είχε σκοπό να αναδείξει κάποιο από αυτά. Είναι ένα άρθρο
που δεν συμβάλλει στην προαγωγή του δημοκρατικού διαλόγου, αλλά αποβλέπει στην
κατάργησή του».