Yπάρχουμε… Συνυπάρχουμε;

Περιμένω στη στάση του λεωφορείου. Ξαφνικά μου τραβά την προσοχή μια γαμήλια
πρόσκληση που κείται κουρελιασμένη χάμω. Είναι γραμμένη σε τρεις γλώσσες:
Ελληνικά, Αλβανικά και Ρώσικα. Στο τέλος τα ονόματα του ζευγαριού: Αντώνης –
Σόνια. Ο γάμος είχε γίνει προ εβδομάδων και επομένως είχα χάσει αμετάκλητα την
ευκαιρία να πάω στην εκκλησία της Παναγίας της Ελευθερώτριας να σβήσω έστω τη
δημοσιογραφική μου περιέργεια. Κρίμα, θα άξιζε τον κόπο να συμμετάσχει κανείς
σε τέτοια πολυγλωσσική μείξη…

Όπως η πολυγλωσσική μείξη του λεωφορείου στο οποίο επέβαινα. Εάν θέλεις να
καταλάβεις τη «νέα» πολυγλωσσική Αθήνα, τότε το λεωφορείο είναι ο ιδανικός
τόπος. Μέσα θα ακούσετε: Ελληνικά, Αλβανικά, Ρώσικα, Βουλγάρικα, Ρουμάνικα,
Αραβικά, Κουρδικά, Φιλιππινέζικα και Μπαγκλά. (Ενδεχομένως να ξέχασα δύο ή
τρεις γλώσσες ακόμα). Εν ολίγοις, μια μικρο-Βαβέλ. Θα δείτε επίσης να
επικοινωνούν μεταξύ τους σε άψογα Ελληνικά (κυρίως έφηβοι) Αλβανοί και
Αφρικανοί ή Αλβανοί, Βούλγαροι και Φιλιππινέζοι. Πολύ ενδιαφέρον παρουσιάζει η
κατηγορία των «ελαφρώς σπαστά Ελληνικά». Από μια πρόχειρη έρευνα που έκανα,
ανακάλυψα ότι σε αυτή την ομάδα ανήκουν και εκείνοι που προσπαθούν να γίνουν
«αόρατοι». Που βιώνουν το γεγονός ότι είναι μετανάστες ως στίγμα και θέλουν να
κρύψουν τα ίχνη της «διαφοράς» τους…

***

«Μα πού είμαστε εδώ; Μόνο ξένα ακούς…», μου είπε μια κυρία. Είχα καθήσει
δίπλα της και ξεφύλλιζα μια ελληνική εφημερίδα. Επομένως, το θεώρησε φυσικό
ότι ήμουν «πεντακάθαρος» Έλληνας. Δεν μίλησα. Απλώς χαμογέλασα και σήκωσα τους
ώμους. Την είδα να κατεβαίνει κάπως θυμωμένη από το λεωφορείο. Μετά την
φαντάστηκα να κατευθύνεται στο ATM της Εθνικής Τράπεζας, όπου θα βρεθεί
μπροστά στην επιλογή: «Ελληνικά ή Αλβανικά». Το πολιτιστικό σοκ θα έχει
ολοκληρωθεί…

Την Αθήνα-Βαβέλ δεν την «συναντάς» μόνο στα λεωφορεία. Την «συναντάς» σχεδόν
παντού. Γύρω από την Ομόνοια, για παράδειγμα, ή στη λαϊκή αγορά (εκεί και αν
είναι Βαβέλ). Την «συναντάς» στις «φθηνές» συνοικίες. Εδώ μάλιστα πλάθονται
«νέες γλώσσες», στις οποίες πρωτοστατούν οι παρέες των εφήβων μεταναστών.
Ακούς άψογα Ελληνικά ανάμεικτα με αλβανικές λέξεις ή το αντίστροφο: «Ντο βις,
ρε μαλάκα, από γιο;»* ή «Μη μιλάς για την AEK, σε εστ ομαδάρα»**…

***

H Αθήνα-Βαβέλ δεν παύει ποτέ να σε εκπλήσσει. Ειδικά εάν είσαι ένας «in
between», όπως ο γράφων. Τις προάλλες έτυχε να πάω στο «Macro» και σε κάποια
γωνία διάβασα στα Αλβανικά: «Αγοράστε αλβανικό καφέ». Δεν ήξερα ότι υπάρχει
και αλβανικός καφές… «Τούρκικο τον λέγαμε στην Αλβανία, πότε έγινε
“αλβανικός”;», ρώτησα τον φίλο μου τον Λαέρτη. Ο Λαέρτης (μετανάστης από την
Αλβανία) είναι σκηνοθέτης και ανέβασε στο θέατρο του Νέου Κόσμου, με ηθοποιούς
μετανάστες από την Αλβανία, το έργο «Εμιγκρέδες» του Πολωνού Μρόζεκ, στα
Ελληνικά και στα Αλβανικά. H παράσταση πάει πολύ καλά στα Ελληνικά, ενώ στα
Αλβανικά δεν έρχεται πολύς κόσμος. Γιατί; «Διότι», μου λέει, «συμβαίνει κάτι
το παράξενο. Οι περισσότεροι Αλβανοί μετανάστες έρχονται και βλέπουν την
παράσταση στα Ελληνικά…». Έλα τώρα να εξηγήσεις το γιατί… Αρκετή δουλειά
περιμένει τους κοινωνιολόγους και τους ανθρωπολόγους. Αυτή που ίσως χρειάζεται
να βγει από την «αεργία» είναι η πολιτική. Στην άλλη άκρη αυτής της νέας
πραγματικότητας υπάρχει η (σχεδόν) αποτυχημένη διαδικασία νομιμοποίησης.
Υπάρχουν τα ρατσιστικά κρούσματα της Νέας Κοκκινιάς και ο κίνδυνος του
κοινοτισμού και των «γκέτο». Ειδικά η Αριστερά, μιλάει συχνά για την ανάγκη
μιας σοβαρής πολιτικής προς τους μετανάστες. Τα ωραία λόγια, όμως, δεν αρκούν.
Χρειάζονται και πράξεις. Εάν αρχίζαμε, π.χ., από το δικαίωμα ψήφου στις
Δημοτικές; Τι λέτε, ναι ή νιέτ;

* «Θα έρθεις, ρε μαλάκα, ή όχι;»

** «Μη μιλάς για την AEK, γιατί είναι ομαδάρα».

Ο Γκαζμέντ Καπλάνι είναι συγγραφέας και δημοσιογράφος.