Yπάρχουμε… Συνυπάρχουμε;

H Ρενάτε Φλοτάου

Μια Γερμανίδα δημοσιογράφος ονόματι Ρενάτε Φλοτάου έγραψε στο «Der Spiegel»
ότι οι Αλβανοί μετανάστες ετοιμάζουν ένοπλη εξέγερση στη Βόρεια Ελλάδα…
Διαβάζοντας το άρθρο, δύο γραμμάρια κοινής λογικής και ελάχιστη δημοσιογραφική
πείρα αρκούν για να καταλάβει κανείς ότι πρόκειται για μπαρούφα σε βαθμό
κακουργήματος. Την καλύτερη απάντηση σε τέτοια σενάρια την έδωσε η ίδια η
ελληνική κυβέρνηση.

Πάντως, αυτό που σοκάρει στο εν λόγω άρθρο δεν είναι απλώς η δημοσιογραφική
ανεπάρκεια όσο η ανευθυνότητα της δημοσιογράφου. Θεωρώ ότι το άρθρο αποτελεί
ένα κοκτέιλ άγνοιας και προπαντός περιφρόνησης για τα Βαλκάνια. Το λέω αυτό
διότι ο τρόπος σύλληψης και φαντασίωσης της βαλκανικής πραγματικότητας που
εκπροσωπεί η κ. Φλοτάου δεν μου είναι ξένα: πρόκειται για τα «παραδοσιακά»
κλισέ και στερεότυπα που κυκλοφορούν ακόμα στη φαντασίωση της Δύσης για τα
Βαλκάνια. Σύμφωνα με αυτά τα στερεότυπα, τα Βαλκάνια είναι ένα σπήλαιο όπου
κατοικούν Κύκλωπες και φαντάσματα.

***

Οι Βαλκάνιοι είναι ικανοί μόνο για το απύθμενο μίσος προς αλλήλους. Το μόνο
που ξέρουν να κάνουν καλά είναι οι πόλεμοι, να αλληλοσφάζονται και να
αυτοκαταστρέφονται. Δεν είναι ικανοί για τον συμβιβασμό, την ειρήνη, την
ευημερία και την πρόοδο. Επομένως, αφού τόσοι πόλεμοι και σφαγές έχουν γίνει
στα Βαλκάνια, γιατί να μη γίνει ακόμα ένας; Με αυτό τον τρόπο σκέψης, πιστεύω,
αποφασίζει η κ. Φλοτάου να παίζει τζακ-ποτ με τις τύχες εκατοντάδων χιλιάδων
ανθρώπων. Να μετατρέψει τις φαντασιώσεις της σε δημοσιογραφικό άρθρο (σε
γνωστότατο περιοδικό, όπου και η μεγαλύτερη μπαρούφα είναι ικανή να προκαλέσει
συζητήσεις).

***

Σε τελευταία ανάλυση, τα Βαλκάνια είναι ο ιδεατός τόπος για να παίξει η
φαντασία τα δικά της «extreme games». Όχι τυχαία, εξάλλου, στο εν λόγω άρθρο
ως «ερμηνευτικό κλειδί» των Βαλκανίων αναφέρεται το μυθιστόρημα του Karl May
«Μέσα από τα άγρια Βαλκάνια»: ένα βιβλίο που προβάλλει μια εφιαλτική εικόνα
των Βαλκανίων, γράφτηκε τον 19ο αιώνα από έναν συγγραφέα που γνώριζε τα
Βαλκάνια μόνο στη φαντασία του. (Μια άσχετη λεπτομέρεια: ο May ήταν ο
αγαπημένος συγγραφέας του Χίτλερ).

Για να είμαστε όμως ειλικρινείς, το πρόβλημα δεν είναι απλώς η κ. Φλοτάου. Το
πρόβλημα είμαστε εμείς οι Βαλκάνιοι. Είναι οι υποβόσκουσες δυσπιστίες και τα
φαντάσματα του παρελθόντος που υπάρχουν ακόμα ανάμεσά μας. Είναι οι
τρομακτικές πληγές που άφησε πίσω του ο εμφύλιος στη Γιουγκοσλαβία. Είναι η
δικτατορία του οργανωμένου εγκλήματος που συχνά φορά τα διακριτικά του
«πατριωτισμού». Ακριβώς αυτό που συμβαίνει στη Χειμάρρα, όπου η προσπάθεια για
τον έλεγχο της τουριστικής ζώνης πωλείται ως «αλβανικός πατριωτισμός».

Ταυτόχρονα, όλες οι χώρες των Βαλκανίων έχουν τους δικούς τους Ινταγιέτ
Μπεκίρι, τους δικούς τους «επαγγελματίες πατριώτες». (Ευτυχώς, στην Αλβανία
αυτή τη στιγμή ο Μπεκίρι και οι ομοϊδεάτες του διώκονται ποινικά και
χαρακτηρίζονται επίσημα ως τρομοκράτες). Το θέμα είναι να μην τους επιτρέψουμε
να καθορίζουν τις τύχες των λαών των Βαλκανίων. Γιατί, όσο λιγότερη ισχύ θα
έχουν οι Βαλκάνιοι «επαγγελματίες πατριώτες» (οι οποίοι ευδοκιμούν και στον
δημοσιογραφικό λόγο) τόσο θα λιγοστεύουν και οι δυτικοί «επαγγελματίες
μπαρουφολόγοι» σαν την κ. Φλοτάου.

Τελικά, για να μη μας φαντάζονται οι άλλοι ως Κύκλωπες πρέπει εμείς πρώτα να
θυμηθούμε τον στίχο του Καβάφη: «Τους Λαιστρυγόνας και τους Κύκλωπας… δεν θα
συναντήσεις, αν δεν τους κουβανείς μες στην ψυχή σου…». Με άλλα λόγια –
ειδικά τώρα που υπάρχει η προοπτική της E.E. – οι βαλκανικοί λαοί πρέπει να
γνωρίζουν περισσότερο και να δαιμονοποιούν λιγότερο αλλήλους. Σε αυτό ο ρόλος
των MME είναι καθοριστικός. Αλλά πόσο πραγματικά ενδιαφέρονται τα βαλκανικά
MME για τους γείτονες και πώς; Ιδού το αντικείμενο μιας ενδιαφέρουσας έρευνας…

Ο Γκαζμέντ Καπλάνι είναι συγγραφέας και δημοσιογράφος