Eπετειακές ανησυχίες

Η Ιστορία δεν είναι μόνο ημερομηνίες και γεγονότα, αλλά αυτό που γίνεται ζωή στα χρόνια που έρχονται

Αναδεικνύεται αγωνιώδες κάθε χρόνο τέτοιες ημέρες της επετείου του
Πολυτεχνείου το ερώτημα τι απέγινε το «νόημά» του. Το ίδιο αγωνιώδες όπως το
προαιώνιο υπαρξιακό στην αμλετική εκδοχή του: να ζει κανείς ή να μη ζει. Και
όσο πιο αγωνιώδες τόσο πιο τηλεοπτικό για τις επετειακές κουβέντες που
επιχειρούν να αποψύξουν την μνήμη, να αναλύσουν γρήγορα -γρήγορα τα συστατικά
της, να τα συγκρίνουν με εκείνη την απλοϊκή ευκολία της τηλεόρασης με τα
τετηγμένα «νοήματα» του σήμερα και με μια ελαφρά απογοήτευση για τις φθορές
στη «γεύση» της ανάμνησης, να την ξανα-αποσύρουν για να την έχουν πρόχειρη την
επόμενη χρονιά και πάει λέγοντας.

Σαν ενθουσιώδεις νεκροθάφτες πάμε κάθε φορά να αναδείξουμε τα
αξιοσημείωτα γεγονότα, να τα καλύψουμε με επίχρισμα λαμπερό, σαν να μην
υπήρξαν σφάλματα, μοιράσματα του ηρωισμού και της δράσης, αδυναμίες, όλα όσα
αναδεικνύονται σε καθοριστικά στοιχεία της κουλτούρας που αναδιαμορφώνεται
ύστερα από κάθε μεγάλο γεγονός. Καταλήγουμε ότι το νόημα του Πολυτεχνείου ήταν
η αμφισβήτηση, αλλά πώς να δούμε ότι για εκείνους που την έκαναν σύνθημα
οδήγησε σε αναθεωρητισμό, όχι τόσο ιδεολογικό αλλά σε αναθεώρηση της Ιστορίας.

Σε ένα είδος μεταμέλειας με όρους «αγοράς», σε αυτό το «επειδή ξέφτισαν οι
ιδέες του συλλογικού τις αντικαθιστούμε με ευέλικτες επιλογές του ατομικού
σουξέ». Και κατόπιν τα «ατομικά σουξέ» αναζητούν τα νοήματα της αλλοτινής
συλλογικότητας, για να διαπιστώσουν πικρά πως ξέφτισε γρήγορα. Και αν μεν
πρόκειται για μακρινή ιστορία, την έχει «λευκάνει» η πολιτική, αν πρόκειται
για πολύ πρόσφατη σαν αυτή της χούντας και του Πολυτεχνείου, καταγγέλλεται η
πολιτική της «λεύκανσης», αλλά την αναλαμβάνει το θέαμα, πότε με νοσταλγικές
αναφορές, πότε με επιδιορθωτικές συζητήσεις που «βάζουν τα πράγματα στη θέση
τους».

Μόνιμη πικρή διαπίστωση στου είδους τις συζητήσεις είναι ότι οι «νέοι
δεν γνωρίζουν», άρα αδιαφορούν για την ιστορία. Το ίδιο συμβαίνει σε όλες τις
ιστορικές επετείους. Είναι το καθιερωμένο τηλεοπτικό μότο. Το ίδιο αναμασήθηκε
λίγες ημέρες πριν με αφορμή την επέτειο της 28ης Οκτωβρίου. Το ίδιο και με
αφορμή έρευνα καθηγητή στο Κερατσίνι για το αν ξέρουν οι νέοι πότε έγινε το
Πολυτεχνείο. Λες και η Ιστορία συνοψίζεται στην σχολική παπαγαλία ονομάτων και
ημερομηνιών.

Αν πρόβλημά μας είναι να θυμόμαστε, είναι άριστα διαρθρωμένη η
κουλτούρα των αναμνήσεων, που με την συνδρομή του τηλεοπτικού θεάματος
αντικαθιστά θαυμάσια την ιστορία με τις πικρές της αλήθειες και συντηρεί την
«κατάψυξη». Οι γιατροί του Ρυθμιστικού Κέντρου Αθηνών στην εκπομπή του Γιάννη
Λοβέρδου ανέλαβαν την επιδιόρθωση της πλάνης για νεκρούς στο Πολυτεχνείο. Όχι,
εκείνη τη βραδιά δεν υπήρξαν. Υπήρξαν μόνο τραυματίες. Στο στούντιο των δύο
πρωινών κυριών της NET, της Πόπης Τσαπανίδου και της Ρίκας Βαγιάνη, γίνεται
συζήτηση για τις στιγμές που ένωσαν λαό και φοιτητές, με τον ποιητή Γιώργο
Κακουλίδη, τον ηθοποιό Γιώργο Κοτανίδη, παρέα οι δυο τους εκείνη τη βραδιά
μπροστά στο τανκ, έναν απόστρατο αξιωματικό από εκείνους που δεν
συμπαρατάχθηκαν με την χούντα και το πλήρωσαν, μιλούν όλοι για την ανθρώπινη
και συντροφική πτυχή των ιστορικών ημερών.

Καταψυγμένη μνήμη

Ψηφίδες σκόρπιες, μνήμες που δεν μπορούν να μην έχουν τους νοσταλγικούς
τόνους για μια εποχή νιάτων και εξεγέρσεων, διευκρινίσεις που μπορεί να
αποκαθιστούν την αλήθεια για χάρη της Ιστορίας, για να εξυγιανθεί μια μνήμη
που έχει μετατρέψει τις μολυσματικές παρεμβάσεις της πολιτικής σε κουλτούρα,
αλλά το ίδιο το γεγονός παραμένει στην «κατάψυξη». Αυτή ίσως αρνούνται οι
φοιτητές της Τόνιας Μωροπούλου, που είπε καλεσμένη στο Mega, ότι γι’ αυτούς το
νόημα του Πολυτεχνείου είναι «η αμφισβήτηση, ακόμη και η δική μας». Μόνο που
τα πλάνα των επεισοδίων που δημιουργήθηκαν με καταθέσεις στεφάνων δεν
αποδεικνύουν αμφισβήτηση, αλλά την έλλειψή της, την παλινδρόμηση, την
επιστροφή σε παλιά σύνορα. Αν πρόβλημά μας είναι να γνωρίζουν οι νεώτεροι,
τότε θα έπρεπε να αναρωτηθούμε τι ακριβώς οφείλουν να γνωρίζουν. Τόπο και
χρόνο; Ας πούμε ότι και αυτά ασκήσεις μνήμης είναι. Αλλά βρίσκουν το νόημά
τους μόνο αν υπάρχουν κριτήρια, αυτά χρειάζονται ή απαιτούν οι νεώτεροι, για
να μην καταλήγουμε σε αναστηλώσεις και καταψύξεις.