ο υποψήφιος Aν δεν ξέρεις καλή θεωρία τότε… δεν ξέρεις Xημεία

H Χημεία είναι το μάθημα το οποίο τα παιδιά της Θετικής Κατεύθυνσης
χαρακτηρίζουν συνήθως ως «στάνταρ». Είναι, έτσι; Σίγουρα έχει τα προβλήματα
και τις δυσκολίες του. Παρόλα αυτά, δεν παύει να είναι το μάθημα που ο
διαβασμένος στηρίζεται πάνω του. Με λίγη προσοχή, αρκετό διάβασμα και
ψυχραιμία, στις Εξετάσεις θα πάνε όλα καλά.

Ανακάλυψε τη γοητεία της

Στέλιος Λιοδάκης, συγγραφέας των βιβλίων Χημείας Γενικής Παιδείας και Κατεύθυνσης Λυκείου όλων των τάξεων και αναπληρωτής καθηγητής στο Πολυτεχνείο

O κ. Στέλιος Λιοδάκης, συγγραφέας των βιβλίων Γενικής Παιδείας και
Κατεύθυνσης Λυκείου όλων των τάξεων και αναπληρωτής καθηγητής στο Πολυτεχνείο,
δίνει τις οδηγίες του.

Τι να προσέξω στο μάθημα της Χημείας ή πώς θα οδηγήσω ένα
εκτροχιασμένο τρένο στα AEI;

Το μάθημα της Χημείας έχει μια κρυφή γοητεία. Προσπάθησε με το διάβασμά σου να
τη βιώσεις. Ο κόσμος της Χημείας χωρίζεται στα δύο.

Ο ένας είναι ασύλληπτα μικροσκοπικός. Εδώ, για να εισχωρήσεις χρειάζεσαι
φαντασία και βαθύτατη σκέψη. Έτσι, θα προσεγγίσεις την έννοια του ατόμου, του
μορίου και του χημικού δεσμού. Θα νιώσεις το μεγαλείο της επιστημονικής
διείσδυσης στον απέραντο βυθό του ατομικού κόσμου.

Ο άλλος είναι ο δικός μας, ο καθημερινός, ο γήινος κόσμος. Ο κόσμος των
τροφίμων, των φαρμάκων, των χρωμάτων, των πλαστικών κ.λπ. Εδώ, χρειάζεται
πείραμα και εργαστηριακή άσκηση. Έτσι θα κατανοήσεις την έννοια του
διαλύματος, την όξινη ή βασική συμπεριφορά του, τη χημική αντίδραση.

Οι δύο αυτοί διαφορετικοί κόσμοι – ο κόσμος της θεωρίας και ο κόσμος της
πρακτικής – συνδέονται. Ο ένας τροφοδοτεί τον άλλο. Έτσι αναπτύσσονται και
συσσωρεύουν έναν τεράστιο πλούτο γνώσεων, ιδιαίτερα τα τελευταία χρόνια.

Δυστυχώς, η Χημεία με τον τρόπο που διδάσκεται στη Δευτεροβάθμια Εκπαίδευση
και εξετάζεται στις Γενικές Εξετάσεις, παρ’ όλα τα βελτιωμένα νέα βιβλία, δεν
ανταποκρίνεται στο πνεύμα και τις πρόσφατες κατακτήσεις της χημικής επιστήμης.
Το τρένο της επιτυχίας στο μάθημα της Χημείας είναι εκτροχιασμένο.
Περιλαμβάνει ένα τεράστιο πλήθος ανούσιων ασκήσεων, μεθοδολογιών και
φροντιστηριακών μαθητών που εξαντλούν τον μαθητή, στερώντας του την ομορφιά
και τη γοητεία της Χημείας.

Τελειώνω με τις οδηγίες που μου έδωσε μια μαθήτρια με άριστη επίδοση στο
μάθημα της Χημείας στις Γενικές Εξετάσεις: «Να πάρεις ένα καλό εξωσχολικό
βιβλίο και να λύνεις πολλές ασκήσεις, χωρίς να είναι απαραίτητο να
καταλαβαίνεις τα μόρια, τα άτομα, και τα πράγματα που συμβαίνουν
στον πραγματικό κόσμο». Kαι αφού σήκωσε δραματικά τα χέρια της πάνω
συνέχισε: «… αλλά πρέπει να υπάρχει κάτι τρομερό εκεί πέρα. Ένας
αόρατος κινούμενος κόσμος, με ηλεκτρόνια και άτομα εν δράσει – κάπου
πέρα από τη μονότονη και ανιαρή καθημερινή ζωή στο μάθημα της Χημείας».

«Απαραίτητη η απομνημόνευση εννοιών»

Νίκος Κόκκινος: Μην εγκλωβιστείτε στη μαθηματική αντιμετώπιση των νόμων της Χημείας

O Νίκος Κόκκινος, υποδιευθυντής Λυκείου της Ερασμείου Ελληνογερμανικής Σχολής,
χημικός, συμβουλεύει:

H Χημεία είναι αυτό που λέμε το «σίγουρο» μάθημα. Στα είκοσι περίπου χρόνια
που διδάσκω Χημεία, από τις παλαιές Δέσμες μέχρι τις σημερινές Κατευθύνσεις,
λίγα πράγματα έχουν αλλάξει κυρίως σε ό,τι αφορά τη δομή και το περιεχόμενο
του μαθήματος. Όμως η ουσία παραμένει ίδια και η Χημεία είναι από τα μαθήματα
που μπορεί κανείς να τα μάθει μέσα στην τάξη, με λίγη προσοχή και σωστή
παρακολούθηση. Μερικές βασικές συμβουλές για να παρακολουθήσεις σωστά:

1. Να είσαι συγκεντρωμένος σ’ αυτό που ακούς και να ακολουθείς τον
ειρμό της σκέψης αυτού που μιλάει.

2. Να αφήνεις να ολοκληρωθεί η σκέψη πριν ρωτήσεις, γιατί πιθανόν σε
κάποια πρόταση που ακολουθεί να βρίσκεται η απάντηση στην ερώτησή σου.

3. Να διακόπτεις όμως και να ρωτάς όταν κάτι δεν καταλαβαίνεις, πριν ο
ομιλητής προχωρήσει σε άλλη έννοια. Όσο περνάει ο χρόνος και απομακρύνεται η
συζήτηση από εκείνο που δεν κατάλαβες τόσο πιο δύσκολο γίνεται σε σένα να
διακόψεις και να ρωτήσεις αλλά και στους άλλους να παρακολουθήσουν την ερώτησή
σου.

4. Οι ερωτήσεις σου να είναι όσο το δυνατόν πιο συγκεκριμένες και
σύντομες πάνω στο θέμα που σε ενδιαφέρει.

5. Αν οι απαντήσεις δεν σε ικανοποιούν, να επιμείνεις μέχρι να
καταλάβεις αυτό που θέλεις.

Να θυμάσαι ότι η Χημεία δεν είναι Μαθηματικά και έχει σημασία να καταλάβεις
τις έννοιες και τα φαινόμενα και όχι τόσο τους τύπους που τα συνοδεύουν. Πολλά
παιδιά εγκλωβίζονται στη μαθηματική αντιμετώπιση των νόμων της Χημείας και
ρίχνουν το βάρος τους στα προβλήματα και όχι στις έννοιες. Αυτό οδηγεί σε μια
στείρα ασκησιολογία που βρίσκεται σίγουρα σε αναντιστοιχία με τις απαιτήσεις
των σημερινών εξετάσεων. H κατεύθυνση είναι προς δυσκολότερες ερωτήσεις που
απαιτούν πλήρη και σφαιρική κατανόηση των εννοιών και την αντιμετώπιση
προβλημάτων που έχουν σχέση με την πραγματικότητα της Χημείας χωρίς «τρικ» και
«γρίφους» που απαιτούν «έμπνευση» από τον μαθητή. Σωστά προσανατολισμένος
λοιπόν και με καλό διάβασμα, γιατί η Χημεία είναι από τα μαθήματα που απαιτούν
σίγουρα κάποια απομνημόνευση εννοιών και συμβόλων, να είσαι σίγουρος πως η
επιτυχία θα έλθει χωρίς δυσάρεστες εκπλήξεις.

KATEPINA ΦΡΑΓΚΟΛΙΑ

«Εξάσκηση στην επίλυση ασκήσεων»

Κατερίνα Φραγκόλια: Δεν πρέπει να αφήνουμε άλυτες απορίες, γιατί μπορεί να δημιουργήσουν κενά

H Κατερίνα Φραγκόλια έγραψε 19 στη Χημεία B’ Λυκείου πέρυσι. Οι οδηγίες
της:

Για να αντεπεξέλθει ένας μαθητής στις απαιτήσεις των Γενικών Εξετάσεων θα
πρέπει να διαβάζει μεθοδικά και σωστά. H επίτευξη των στόχων του απαιτεί
υπομονή και επιμονή. Κατά γενική ομολογία οι μαθητές δίνουν περισσότερη
βαρύτητα στα πανελλαδικώς εξεταζόμενα μαθήματα παρά στα ενδοσχολικά. Αυτό όμως
είναι μέγιστο λάθος, αφού και αυτά συμβάλλουν σε έναν καλύτερο βαθμό
απολυτηρίου. H Χημεία εντάσσεται στα ενδοσχολικά μαθήματα και μάλιστα
δυσκολεύει αρκετά τους μαθητές της B’ Λυκείου και ιδιαίτερα τους μαθητές της
Θεωρητικής Κατεύθυνσης. Αυτό δεν πρέπει να τους αποθαρρύνει, αλλά αντίθετα να
τους οπλίζει με επιμονή, ώστε να κατανοήσουν καλύτερα το περιεχόμενο της
Χημείας, μιας και συνδέεται άμεσα με την καθημερινή μας ζωή. Ο μαθητής,
λοιπόν, πρέπει να είναι συγκεντρωμένος απόλυτα στο μάθημα το οποίο διαβάζει.
Επιπλέον, στη Χημεία βοηθά πάρα πολύ η εξάσκηση στην επίλυση ασκήσεων. Ο
μαθητής δεν πρέπει να αφήνει άλυτες τις απορίες του, οι οποίες μπορεί να του
δημιουργήσουν κενά. Οι συχνές επαναλήψεις βοηθούν στην καλύτερη αποστήθιση του
μαθήματος. Τέλος, η επίδραση του άγχους επιδρά αρνητικά στην ψυχοσύνθεση του
μαθητή, γι’ αυτό θα πρέπει να το αποβάλει και να είναι ήρεμος σε όλη τη
διάρκεια των Εξετάσεων.

APETH ΕΛΕΥΘΕΡΙΑΔΟΥ

«Διακόψτε τον καθηγητή. Ζητήστε διευκρινίσεις»

Αρετή Ελευθεριάδου: Το κλειδί είναι η θεωρία

H Αρετή Ελευθεριάδου – αριστούχος μαθήτρια Γ’ Τάξης της Ερασμείου
Ελληνογερμανικής Σχολής, με βαθμό πρόσβασης 19,3, συμβουλεύει:

Φοβάστε τη Χημεία; Είναι βέβαιο πως μαζί με τη Βιολογία είναι από τα μαθήματα
που διώχνουν τα παιδιά από τη Θετική Κατεύθυνση. Όλα όμως, έχουν τον τρόπο
τους και η Χημεία τον δικό της. Θα σας πω λοιπόν κάποια πράγματα που μπορούν
να κάνουν το διάβασμά μας πιο αποδοτικό:

* Το κλειδί είναι η θεωρία! Σ’ αυτήν εξεταζόμαστε, σ’ αυτή στηριζόμαστε για τη
λύση των προβλημάτων. Πώς θα εξασφαλίσουμε την άριστη γνώση της; Διαβάζουμε
πολλές φορές το καθημερινό μάθημα και δεν το αναβάλλουμε γιατί όταν μαζευτούν
πολλά, δύσκολο να βρεις το κουράγιο που χρειάζεται για να ξεκινήσεις.

* Και πολλές επαναλήψεις. Μην ακούτε αυτά που λένε κατά της απομνημόνευσης!
Στη Χημεία είναι παραπάνω από απαραίτητη.

* Οι ασκήσεις είναι πολλές αλλά όχι απεριόριστες. Όσο πιο πολλές λύνεις τόσο
λιγότερες είναι οι πιθανότητες να συναντήσεις στο τέλος κάτι άγνωστο.

* Σημειώνετε τις απορίες σας, διακόψτε τον καθηγητή σας και ζητήστε
διευκρινίσεις! Μη διστάζετε! Μια αναπάντητη ερώτηση που ξεχάστηκε μπορεί να
είναι αιτία ενός κενού που θα σας στείλει σε άλλη Σχολή ή και σε άλλη πόλη.

Και τέλος το χιλιοειπωμένο αλλά πάντα σημαντικό, διατηρήστε την ψυχραιμία σας!
Το άγχος και ο πανικός θολώνουν το μυαλό. Κι εμείς έχουμε ανάγκη από απόλυτη
διαύγεια για να φτάσουμε σ’ ένα καλό τέλος αυτή τη χρονιά. Κουράγιο παιδιά και
καλή μας επιτυχία.

Προσοχή στις παγίδες …πολλαπλής επιλογής

O Νίκος Δάβαρης, απόφοιτος 2003 της Ερασμίου Ελληνογερμανικής Σχολής,
είναι φοιτητής Ιατρικής Θεσσαλονίκης.

H ιδιαιτερότητα της Χημείας είναι πως αν και δεν έχει πολύ μεγάλη θεωρία, αυτή
ξεχνιέται εύκολα. Έτσι, είναι απαραίτητες οι συχνές επαναλήψεις κατά τη
διάρκεια της χρονιάς και μια καλή επανάληψη της θεωρίας στο τέλος. Στην
επανάληψη λίγο πριν από τις εξετάσεις, αποφεύγετε το διάβασμα από σημειώσεις
και επικεντρωθείτε στο σχολικό βιβλίο, στο οποίο και θα εξεταστείτε. Όταν
έρθει η δύσκολη ώρα (των εξετάσεων) δώστε ιδιαίτερη προσοχή σε ερωτήσεις
πολλαπλής επιλογής που πολλές φορές κρύβουν παγίδες, σε αριθμητικούς
υπολογισμούς που μπορεί να οδηγήσουν σε εντελώς διαφορετικά συμπεράσματα και
σε ερωτήσεις κρίσεως. Ιδιαίτερη σημασία αξίζει να δοθεί στα προβλήματα του 2ου
κεφαλαίου (προσοχή στην επίδραση κοινού ιόντος) σε συνδυασμό φυσικά με τις
αντιδράσεις που μαθαίνουμε στο τελευταίο κεφάλαιο της Οργανικής Χημείας. Καλή
επιτυχία!».

«Συστηματοποιήστε το διάβασμα, για να καλύψετε τις δυσκολίες»

Όλγα Τουρλουμούση: Προέχει η μελέτη του σχολικού βιβλίου

H Όλγα Τουρλουμούση με βαθμό 19,5 στη Χημεία Κατεύθυνσης, είναι σήμερα
φοιτήτρια στην Αρχιτεκτονική:

Αν και η εξεταστέα ύλη της Χημείας θεωρείται μικρότερη σε σχέση με τα υπόλοιπα
μαθήματα, ωστόσο, το περιεχόμενό της περιλαμβάνει αρκετές δυσκολίες. Κυρίως, ο
μαθητής πρέπει να γνωρίζει καλά και να έχει κατανοήσει τη θεωρία των
κεφαλαίων, γιατί πάνω σ’ αυτή στηρίζονται όλες οι ασκήσεις, ενώ συχνά μέρη των
ασκήσεων αποτελούν θεωρητικές ερωτήσεις. Αφού, λοιπόν ο μαθητής έχει διαβάσει
τη θεωρία του κεφαλαίου, είναι καλό να εξασκηθεί με μια σειρά ερωτήσεων
θεωρίας και ερωτήσεων κρίσεως, ώστε να εντοπίσει τα σημεία εκείνα που δεν έχει
κατανοήσει.

Έπειτα ακολουθούν ασκήσεις-εφαρμογές για κάθε παράγραφο του κεφαλαίου, τόσο
από το σχολικό βιβλίο όσο και από εξωσχολικά βιβλία και, τέλος, δύσκολες
ασκήσεις και σύνθετα θέματα που θα αφορούν όλο το κεφάλαιο. Με αυτόν τον τρόπο
μπορεί να συστηματοποιήσει ο διαγωνιζόμενος το διάβασμά του χωρίς να αφήνει
κενά για την περίοδο των εξετάσεων. Όταν η παραπάνω τακτική ακολουθηθεί για
όλα τα κεφάλαια της ύλης, τότε θα αρχίσει η συνολική επανάληψη.

Όχι βιαστικές απαντήσεις

Αντρέας Χαρμπίλας: Οι απαντήσεις να είναι ολοκληρωμένες και σαφείς

O καθηγητής Χημείας και Βιολογίας κ. Αντρέας Χαρμπίλας συμβουλεύει: Το σωστό
και ψύχραιμο διάβασμα και η καλή προετοιμασία είναι από τα πράγματα που μπορεί
να κάνει κάποιος πριν βρεθεί μπροστά στην κόλλα του. Για την ώρα εκείνη όμως
υπάρχουν μερικά πράγματα που θα πρέπει κανείς να προσέξει, για να έχει το
αποτέλεσμα που θα ήθελε.

Στις εξετάσεις των τελευταίων χρόνων, και ιδίως του 2003, χάθηκαν πολλά μόρια
και στις δύο τάξεις στα πρώτα θέματα, τα «θεωρητικά». Είναι φανερό πως η
σταδιακή αύξηση της δυσκολίας, που είναι φυσιολογική καθώς περνούν τα χρόνια
και ωριμάζουν οι εξετάσεις, εντοπίζεται κύρια στα θέματα θεωρίας. Προσοχή
λοιπόν:

* Όχι βιαστικές, εύκολες απαντήσεις σε φαινομενικά εύκολα θεωρητικά ερωτήματα.
Ορισμένες παραπέμπουν σε λεπτομέρειες του βιβλίου ή σε εξαιρέσεις κανόνων και
μια γρήγορη χωρίς πολλή σκέψη απάντηση μπορεί να μας ρίξει σε τέτοιου είδους
παγίδες.

* Στα θέματα που ζητείται αιτιολόγηση. Εδώ χάνονται τα περισσότερα μόρια και
βρίσκεται η απάντηση στο γιατί άλλα περιμέναμε και άλλα μας ήρθαν (μόρια
εννοείται και μάλιστα λιγότερα). Τα μόρια αυτά δεν είναι «από χέρι» χαμένα.
Για να τα πάρει κανείς όλα πρέπει οι απαντήσεις να είναι ολοκληρωμένες και
σαφείς χωρίς να πλατσουρίζουμε από ‘δώ κι από ‘κεί, παντού και πουθενά. H
χρήση τύπων, μαθηματικών συμβόλων και πινάκων βοηθάει στο να γίνεται σαφέστερη
η απάντηση.

* Στις ασκήσεις θα πρέπει να έχει πάντα κανείς στο μυαλό του ότι κάθε στάδιο
στην επίλυσή τους αξιολογείται. Κάποια απλά πράγματα που τα ξέρουμε καλά, όπως
το να βρούμε συγκεντρώσεις ή να κάνουμε πίνακες μεταβολής, βαθμολογούνται και
θα πρέπει να γραφούν.

* Δεν ξεχνάμε στο τέλος τις μονάδες, ακόμα και αν το αριθμητικό μέρος της
απάντησης δεν προλάβαμε να το βρούμε ή αμφιβάλλουμε για την ορθότητά του.

Ο δεκάλογος της επιτυχίας

1. Θεωρία και πάλι θεωρία. Αν δεν ξέρεις καλή θεωρία δεν ξέρεις Χημεία.

2. Βαθύ και προβληματισμένο διάβασμα.

3. Καλή και σε βάθος κατανόηση των φαινομένων.

4. Συχνές επαναλήψεις, γιατί όσο τα αφήνεις σε αφήνουν.

5. Πολλές ερωτήσεις κρίσεως, κυρίως κλειστού τύπου (πολλαπλής επιλογής,
διάταξης, αντιστοίχησης κ.λπ.).

6. Όχι υπερβολική κατανάλωση χρόνου στα προβλήματα που πρέπει να είναι
κλιμακούμενης δυσκολίας χωρίς «γρίφους και εξυπνάδες».

7. Όχι περισπούδαστες αναλύσεις εννοιών που δεν αναφέρονται στο βιβλίο, όχι
γνώσεις πέρα από τη σχολική ύλη που μπερδεύουν και αποπροσανατολίζουν.

8. Απλή, καθαρή, θετική σκέψη στην αντιμετώπιση των ζητημάτων. Όχι
επιφανειακή αντιμετώπιση, ούτε υπερβολική εμβάθυνση. Τα περισσότερα πράγματα
στη Χημεία είναι όπως φαίνονται.

9. Σύντομες καθαρές απαντήσεις στην κόλλα, σε αυτά που σε ρωτάνε. Αν
αμφιβάλλεις γράψε κάτι παραπάνω, αλλά μέχρι εκεί.

10. Μακριά από το άγχος, το στρες και τις υπερβολές, όχι ξενύχτια,
ψυχραιμία, καθαρό μυαλό και καλή φυσική κατάσταση.