H 17N στις 17 Nοεμβρίου

Υπάρχουν συμπτώσεις – ή μάλλον υπενθυμίσεις της Ιστορίας – που κόβουν σαν
δρεπάνια. Τη φετινή 17η Νοεμβρίου συμπληρώθηκαν 30 χρόνια από τη στιγμή που η
ημερομηνία αυτή μπήκε στη συλλογική μνήμη, αλλά και 30 και κάτι εβδομάδες που
διεξάγεται η δίκη μιας οργάνωσης που την υφάρπασε και την κατέστησε συνώνυμο
τού εντελώς αντίθετου συμβολισμού. Στις 17 Νοεμβρίου θυμόμαστε και γιορτάζουμε
την υπέρ της ελευθερίας αντίσταση στην πιο αυθόρμητη μορφή της, η 17N
αντιπροσωπεύει την ανομιμοποίητη κοινωνική δράση εις βάρος της ελευθερίας και
ερήμην της Ιστορίας και της Δημοκρατίας. Το ότι αυτή η αντίθεση δεν γεμίζει
οργή και θλίψη την ελληνική κοινωνία, το ότι δεν έχει κινητοποιήσει – ακόμα
και χθες, ημέρα της επετείου – τα συλλογικά δημοκρατικά αντανακλαστικά της,
αποτελεί για μένα ένα αίνιγμα αλλά και μια αποκάλυψη.

Αίνιγμα γιατί πιστεύω στην ευαισθησία των λαών που γνώρισαν την ανελευθερία
απέναντι στα σύμβολα που τους θυμίζουν την αποτίναξή της. Νιώθω το ρίζωμα της
εξέγερσης του Πολυτεχνείου ως θεμέλιου λίθου της σύγχρονης ελληνικής
δημοκρατίας, παρά το ξέφτισμα των επίσημων εκδηλώσεων από τα χρόνια και τον
κορεσμό, παρά τη συνειδητή προσπάθεια των κύκλων της βίας να μας φοβίσουν γι’
αυτό για το οποίο έχουμε κάθε λόγο να είμαστε υπερήφανοι. Συλλαμβάνω, από την
άλλη, τη διάχυτη ανακούφιση για την εξάρθρωση μιας οργάνωσης που λιγότερο
τρόμαξε και περισσότερο ταπείνωσε την κοινωνία και τους θεσμούς της, που δεν
απέδωσε δικαιοσύνη αλλά τυφλή βία και που δικάζεται – παρά τα επιμέρους
προβλήματα, δυσλειτουργίες και ερωτηματικά – περισσότερο με βάση τις αρχές της
δικαιοσύνης παρά της εκδίκησης. Τι συνέβη λοιπόν και ανεπαίσθητα αλλά,
φοβούμαι, και ανεπίστρεπτα, ο συνειρμός «17 Νοεμβρίου» οδηγεί το συλλογικό
υποσυνείδητο πρώτα στη βία και μετά στην ελευθερία; Πώς είναι δυνατόν να μη
μας σοκάρει που, παρά τους νόμους του κράτους που θέσπισαν τη 17η Νοεμβρίου ως
ημέρα εορτασμού του Πολυτεχνείου, παρά το πέρασμα της ιερής μνήμης από γενιά
σε γενιά (πιο κρίσιμο σημάδι διαιώνισης του Πολυτεχνείου από τις φθίνουσες
πορείες), η 17N κατόρθωσε να επιβάλει το όνομά της και, σε κάποιο βαθμό, τη
λογική της δράσης της; Αίνιγμα. Όχι όμως μόνο.

Γιατί συνιστά παράλληλα και αποκάλυψη – για την πορεία της δημοκρατίας μας
αλλά και τις αντιδράσεις της ελληνικής κοινωνίας. H τριαντάχρονη λειτουργία
του μεταπολιτευτικού μας συστήματος δεν ανέδειξε ως κυρίαρχες τις αξίες που
επίσης συμβολίζει η εξέγερση του Πολυτεχνείου: την ανανέωση, τη δημιουργία,
την αλληλεγγύη, με δυο λόγια την ουσιαστική δημοκρατία, σε επίπεδο κοινωνίας
και όχι μόνο θεσμών. Από τη μεριά της, η κοινωνία επέλεξε, στο όνομα του
ατομικισμού και της υλικής ευημερίας, να μείνει θεατής (κάθε τόσο και αυστηρός
κριτής) αυτής της εξέλιξης, που αφορά ωστόσο την ίδια και στην οποία θα
μπορούσε, και θα έπρεπε, να αντισταθεί. Το θέαμα των μειωμένων αντιστάσεων
μεγαλώνει την πίκρα όσων πραγματικά πονούν τη δημοκρατία και διευκολύνει το
έργο εκείνων που αγωνίζονται, με τον ένα ή τον άλλο τρόπο, να την
υπονομεύσουν. Δεν είναι το μικρότερο παράδοξο μιας ιστορίας γεμάτης αντιφάσεις
το ότι βρέθηκαν άνθρωποι που ήταν μέσα στο Πολυτεχνείο το 1973 να
υπερασπισθούν, 30 χρόνια αργότερα, μέλη της οργάνωσης που τους έκλεψε το όνομα
και την ψυχή.

Ο δικηγόρος Κώστας B. Μποτόπουλος είναι διδάκτωρ του Συνταγματικού Δικαίου.