TZOZEΦ NAΪ «H βία δεν είναι πια επιλογή!»

«Φαίνεται πως οι ΗΠΑ προτιμούν να χρησιμοποιούν τη «σκληρή» – και όχι την «ήπια» ισχύ τους, σε αντίθεση με την Ευρώπη που έχει διαφορετική προσέγγιση στη διεθνή πολιτική», λέει στα «NEA» ο Τζόζεφ Νάι

«Εκείνα που ενώνουν την Ευρώπη και την Αμερική είναι πολύ σημαντικότερα από
όσα τις χωρίζουν. Η Ευρώπη μπορεί να διχάστηκε στο θέμα του Ιράκ, αλλά αυτό
δεν αποτελεί απόδειξη για σύγκρουση πολιτισμών ανάμεσα στις δύο πλευρές του
Ατλαντικού. Στην πραγματικότητα, δεν υπάρχουν άλλα δύο μέρη του κόσμου που να
έχουν κοινές τις περισσότερες βασικές αξίες τους, εκτός απ’ την Ευρώπη και την
Αμερική».

Με αυτή την αισιόδοξη απάντηση αντιμετωπίζει την πρόσφατη κρίση στις
ευρωατλαντικές σχέσεις ο Τζόζεφ Νάι, μιλώντας στα «NEA». Δεν είναι άλλωστε η
πρώτη φορά που τάσσεται υπέρ της συνεργασίας Ευρώπης – Αμερικής. Και ως ένας
από τους σημαντικότερους διαμορφωτές της αμερικανικής εξωτερικής και αμυντικής
πολιτικής τα τελευταία τριάντα χρόνια, αλλά και διανοούμενος, πανεπιστημιακός
και συγγραφέας, ο καθηγητής Νάι υποστηρίζει πως η Αμερική πρέπει να
εγκαταλείψει την αλαζονεία της, να συνεργαστεί με τον υπόλοιπο κόσμο και να
χρησιμοποιήσει την «ήπια ισχύ» της (soft power).

«Ήπια ισχύς είναι η ικανότητα να κάνεις τους άλλους να θέλουν αυτό που
θέλεις κι εσύ. H ικανότητα να επηρεάζεις τους άλλους με θέλγητρα και όχι με
εξαναγκασμό ή χρήματα», εξηγεί στα «NEA» ο πρύτανης σήμερα της Σχολής Δημόσιας
Διοίκησης Kennedy στο Πανεπιστήμιο του Χάρβαρντ. Και συνεχίζει: «H ήπια ισχύς
ως μορφή ισχύος μπορεί να χρησιμοποιηθεί για καλούς ή κακούς σκοπούς. Και
κακοί οργανισμοί μπορεί να κατέχουν ήπια ισχύ και να τη χρησιμοποιούν για
κακούς σκοπούς. H Αλ Κάιντα, για παράδειγμα, ασκεί συγκεκριμένη έλξη (και άρα
ήπια ισχύ) στα μάτια κάποιων ακραίων ισλαμιστών. Και η Ευρώπη έχει ήπια ισχύ,
αλλά σε γενικές γραμμές τη χρησιμοποιεί για καλούς σκοπούς».

H διάκριση αυτή, άλλωστε, ανάμεσα σε «σκληρή ισχύ» (στρατιωτική και οικονομική
δύναμη) και «ήπια ισχύ» και η άποψη ότι η δεύτερη πρέπει να διέπει την
εξωτερική πολιτική της Αμερικής τις επόμενες δεκαετίες είναι κεντρικές στο
βιβλίο του «Το Παράδοξο της Αμερικανικής Δύναμης» (μόλις κυκλοφόρησε στα
ελληνικά από τις εκδόσεις Παπαζήση σε συνεργασία με το Ινστιτούτο Αμυντικών
Αναλύσεων και παρουσιάζεται σήμερα στην Αθήνα) και αποκτούν ιδιαίτερη
βαρύτητα, καθώς τις υποστηρίζει ένας άνθρωπος που διετέλεσε πρόεδρος του
Εθνικού Συμβουλίου Πληροφοριών και υφυπουργός Άμυνας αρμόδιος για τη διεθνή
ασφάλεια στην κυβέρνηση Κλίντον.

Ο Ρόμπερτ Κέιγκαν, πάντως, φαίνεται να μη συμμερίζεται τις απόψεις τού
Νάι, αφού έγραψε πως η Ευρώπη είναι από την Αφροδίτη και η Αμερική από τον
Άρη…

«H μεταφορά του Κέιγκαν είναι έξυπνη, αλλά υπεραπλουστευμένη. Στο θέμα του
Ιράκ, πολλοί Αμερικανοί ήταν από την Αφροδίτη και πολλοί Ευρωπαίοι από τον
Άρη. Επιπλέον, το 1999 η Γαλλία και η Γερμανία, μεταξύ άλλων, ήταν παραπάνω
από πρόθυμες να κάνουν χρήση βίας εναντίον της Σερβίας, παρά την απουσία
ψηφίσματος του Συμβουλίου Ασφαλείας του ΟΗΕ.

H σωστή άποψη είναι ότι στις σχέσεις ανάμεσα σε προηγμένες δημοκρατίες η βία
δεν είναι πια επιλογή. Σ’ αυτή τη διάσταση, είμαστε όλοι από την Αφροδίτη»,
λέει ο καθηγητής Νάι.

Το παράδοξο της αμερικανικής «μοναξιάς»

H Ευρώπη δεν χάνει ευκαιρία να αποδεικνύει ότι δεν έχει ενιαία φωνή. Θα μείνει
για πάντα στον ρόλο της… πιστής αντιπολίτευσης των ΗΠΑ;

«H Ευρώπη έχει ήδη ενιαία φωνή στα οικονομικά θέματα και είναι αποτελεσματικό
αντίβαρο στην αμερικανική ισχύ, σε εμπορικά και οικονομικά θέματα. Σε ζητήματα
ασφαλείας, η κοινή ευρωπαϊκή φωνή θα εξαρτηθεί από τις κοινές αντιλήψεις. Κι
αυτές υπάρχουν σε μερικές περιπτώσεις, ενώ σε άλλες όχι. H Ευρώπη είναι πολύ
περισσότερο από πιστή αντιπολίτευση όταν είναι ενωμένη. Στο Αφγανιστάν, για
παράδειγμα, το ΝΑΤΟ παίζει πολύ σημαντικό ρόλο», επισημαίνει.

Πάντως, δεν είναι λίγοι αυτοί που υποστηρίζουν ότι η αμερικανική ισχύς φθίνει
και πως οι ΗΠΑ βρίσκονται σε πορεία παρακμής. Ο Ιμάνιουελ Βαλερστάιν στο
τελευταίο του βιβλίο «H παρακμή της αμερικανικής ισχύος» υποστηρίζει ότι οι
ΗΠΑ βρίσκονται σε αυτή την πορεία ήδη από την εποχή του Βιετνάμ. «Είναι
παράξενο να περιγράφεις την Αμερική ως μια παρακμάζουσα δύναμη. Αυτή ήταν η
συμβατική σοφία πριν από 15 χρόνια και αποδεικνύεται λανθασμένη όταν οι ΗΠΑ
συγκρίνονται με άλλες χώρες. Αυτό που εξηγώ στο “Παράδοξο της αμερικανικής
δύναμης” είναι ότι ο σωστός τρόπος να βλέπουμε τις αλλαγές είναι να
συνειδητοποιήσουμε ότι σε πολλά διεθνικά θέματα (που αφορούν μη κρατικούς
δρώντες), το να έχει μια χώρα στρατιωτική δύναμη δεν της επιτρέπει να λύνει τα
προβλήματα ή να παρέχει ασφάλεια στους πολίτες της ενεργώντας μόνη της. Το
παράδοξο είναι ότι η ισχυρότερη χώρα στον κόσμο από την εποχή της Ρώμης δεν
μπορεί να πετύχει τα αποτελέσματα που επιθυμεί στη διεθνή πολιτική, ενεργώντας
μόνη. Και αυτό είναι αποτέλεσμα της μεταβαλλόμενης φύσης της διεθνούς
πολιτικής και όχι της παρακμής της ισχύος με την παραδοσιακή έννοια».

«Προσοχή στο πεπρωμένο της Ρώμης»

Μετά τα Βαλκάνια και το Ιράκ, είναι όλο και πιο έντονη η διαπίστωση ότι οι
Αμερικανοί είναι πολύ καλοί στο να δημιουργούν αναταραχές και να ανατρέπουν
ηγέτες όπως τον Σαντάμ Χουσεΐν και τον Σλόμπονταν Μιλόσεβιτς, αλλά στη
συνέχεια δεν έχουν ιδέα τι να κάνουν με τις κατεστραμμένες χώρες. Τι πιστεύει
ο κ. Νάι;

«Νομίζω ότι οι Σέρβοι είναι πολύ καλύτερα χωρίς τον Μιλόσεβιτς και οι
Ιρακινοί πολύ καλύτερα χωρίς τον Σαντάμ Χουσεΐν. Αλλά συμφωνώ ότι η κυβέρνηση
Μπους έκανε πολύ ανεπαρκή δουλειά όσον αφορά τον σχεδιασμό της μεταπολεμικής
κατάστασης στο Ιράκ. Και η μονομέρεια με την οποία διεξήγαγε αυτό τον πόλεμο,
έκανε τους άλλους λιγότερο πρόθυμους να βοηθήσουν στην ανοικοδόμηση της
χώρας».

Πάντως, η συμβουλή του προς τις αμερικανικές κυβερνήσεις που θα έρθουν,
«είτε ρεπουμπλικανικές είτε δημοκρατικές», είναι «να επιστρέψουν στην παράδοση
της πολυμέρειας που αντιπροσώπευε η αμερικανική πολιτική του τελευταίου μισού
αιώνα και να αποφύγουν τον ψεύτικο πειρασμό της μονομέρειας». Άλλωστε, το
βιβλίο του περιέχει μια πραγματική προειδοποίηση: Οι ΗΠΑ πρέπει να αποφύγουν
το πεπρωμένο της Ρώμης, ενός πολιτισμού που σάπισε από μέσα…

INFO

«Το παράδοξο της αμερικανικής δύναμης». Γιατί η μοναδική παγκόσμια
υπερδύναμη δεν μπορεί να προχωρήσει μόνη της», Εκδόσεις Παπαζήση, μτφ: Ιωάννα
Παπαστάμου, Τιμή: 17ευρώ.