Yπάρχουμε… Συνυπάρχουμε;

Η χιτζάμπ – ή όπως αλλιώς γνωρίζουμε την «ισλαμική μαντίλα» – διχάζει ξανά τη
Γαλλία. Προκαλεί έριδες, συζητήσεις, καταγγελίες και φοβίες. Πρέπει ή δεν
πρέπει να επιτραπεί η «παρουσία» της σε δημόσιους χώρους όπως το σχολείο; Και
γιατί δεν μας παρασύρει η ίδια αγανάκτηση όταν βλέπουμε κάποιον που φορά τον
σταυρό ή την εβραϊκή kippah; Μήπως όλη αυτή η «υστερία» ενάντια στην ισλαμική
μαντίλα δεν είναι παρά μία άλλη εκδοχή της ισλαμοφοβίας και του «ευρωπαϊκού
ρατσισμού»; Πώς γίνεται όμως ότι οι πιο θερμοί οπαδοί της ισλαμικής μαντίλας
είναι οι φονταμενταλιστές και ο «γκουρού» του γαλλικού νεο-ρατσισμού, ο Αλέν
ντε Μπενουά; Εδώ οφείλουμε να πούμε μερικές αλήθειες. Σήμερα η μαντίλα
αποτελεί σύμβολο καταπίεσης και φαλλοκρατισμού. H γυναίκα που δεν την φορά
συχνά «σημαδεύεται» από τους ομοθρήσκους της ως άπιστη και ως μίασμα. Εκτός
αυτού, η μαντίλα δεν «περιορίζεται» απλώς στην εκδήλωση της θρησκευτικής
διαφοράς και ταυτότητας. Όποιο κορίτσι τη φορά στο σχολείο δεν συμμετέχει στις
ώρες της γυμναστικής, της μουσικής, της φυσικής και της χημείας. Δεν μπορεί να
συμμετάσχει σε μακρινές σχολικές εκδρομές: το επιτρεπόμενο όριο της απόστασης
από το σπίτι είναι 81 χιλιόμετρα… «H μαντίλα ως δημόσια επιβολή εκφράζει μια
νοοτροπία που δεν ικανοποιείται απλώς με το να “κρύψει” τη γυναίκα” – γράφει ο
Άραβας ποιητής Adonis – «επιθυμεί διακαώς να “κρύψει” τον Άνθρωπο, την
κοινωνία, τη ζωή στο σύνολό της. Και να “κρύψει” τη λογική»…

***

Είναι μάταιο εξάλλου να αναλώνεται κανείς σε συζητήσεις εάν το Κοράνι
προτρέπει ή δεν προτρέπει τις γυναίκες να φορούν τη μαντίλα. Μια τέτοια
συζήτηση θα μπορούσε να γίνει ενδεχομένως σε μία χώρα που δεν έχει εξασφαλίσει
τον διαχωρισμό Κράτους και Εκκλησίας. H κοσμικότητα όμως δεν αποτελεί μια
«άθεη θρησκεία» που ανταγωνίζεται τις άλλες θρησκείες. Είναι η συνθήκη της
συνύπαρξης που δεν επιτρέπει στην πλειοψηφία να συντρίψει τη μειοψηφία. Είναι
συνάμα η συνθήκη που δεν επιτρέπει τον θρίαμβο του νόμου του γκέτου επί της
res publica. H κοσμικότητα είναι σαν ένας πίνακας κρεμασμένος στις πόρτες της
κοινωνίας: «Μπες ως άτομο και όχι ως ομάδα. Μπες γνωρίζοντας ότι η ατομική σου
ελευθερία σου πρέπει να υπολογίζει την ατομική ελευθερία του άλλου». (Στη
συγκεκριμένη περίπτωση, η κοσμικότητα σέβεται και προστατεύει την ελευθερία
της πλειοnπλειονότητας των μουσουλμάνων στην Ευρώπη, οι οποίοι είναι ενάντια
στην επιβολή της μαντίλας).

Μήπως όμως με αυτόν τον τρόπο πάει περίπατο η ανοχή; Δημοκρατική ανοχή όμως
σημαίνει να σέβεσαι το δικαίωμα στη διαφορά, αλλά όχι τη διαφορά στα
δικαιώματα.

Το πρόβλημα της μαντίλας δεν είναι απλώς ένα «πολιτισμικό» πρόβλημα. Κάτω από
την ισλαμική μαντίλα δεν βρίσκονται τόσο οι στίχοι του Κορανίου όσο η αποτυχία
της συνύπαρξης. Σήμερα όλοι «συνυπάρχουμε» ανταγωνιστικά μέσα στην «ασύδοτη
πατρίδα της αγοράς», ενώ η πολιτική έχει εγκαταλείψει το παιδαγωγικό έργο της.
Αδυνατεί να εξασφαλίζει την κοινωνική συνοχή συμφιλιώνοντας την ελευθερία με
την ισότητα. Αφού λοιπόν η πολιτική και η πρόνοια του κράτους δεν ασχολούνται
πια με τους αδύναμους, τα θύματα των διακρίσεων, τους αποκλεισμένους και τους
«ελαττωματικούς καταναλωτές», δεν αποκλείεται αυτό να το αναλάβει – υπό
ορισμένες προϋποθέσεις – η θεία πρόνοια…

ΥΓ: Σε κάθε περίπτωση ενδιαφέρον παρουσιάζει η άτυπη συμμαχία
φονταμενταλιστών και νεο-ρατσιστών υπέρ της μαντίλας. Τους ενώνει ένα κοινό
πάθος: το δικαίωμα στη διαφορά. H καθιέρωση της πολιτιστικής διαφοράς ως κάτι
το απόλυτο. Θα λέγαμε ότι το σύνθημά τους είναι: «Ίσοι, αλλά χωρισμένοι». Γι’
αυτό και η διαμάχη της μαντίλας σήμερα στη Γαλλία διαμορφώνει ίσως το αυριανό
πρόσωπο της Ευρώπης.

Ο Γκασμέντ Καπλάνι είναι συγγραφέας και δημοσιογράφος