Παγιδευμένοι στη «μαγική εικόνα»

Περισσότερο τηλεθεατές παρά πολίτες; Αν είναι έτσι , το μέλλον διαγράφεται δυσοίωνο αλλά και οι έρευνες μέρος του θεάματος είναι και αυτές

Βλέπουμε πολλή τηλεόραση και δεν εμπιστευόμαστε ιδιαιτέρως την πολιτική και τη
Βουλή ή τουλάχιστον λιγότερο από άλλους Ευρωπαίους, λένε οι έρευνες. Μην
ξεχνάμε ότι πρόκειται για έρευνες που αποτελούν μέρος του συστήματος
κατασκευής «εικόνων», οι οποίες μπορούν να αναπαραχθούν από το μιντιακό
σύστημα. Στην πραγματικότητα, πρόκειται για ενδείξεις τάσεων και όχι για
απόδειξη ενός αληθινού και παγιωμένου γεγονότος.

Όπως και να έχει, μας ανησυχεί το φαινόμενο της υπερβολικής τηλεθέασης σε
συνδυασμό με την απαξία της πολιτικής. Ωστόσο αυτό δεν είναι παράδοξο, ούτε
μόνο ελληνικό – η γειτονική Ιταλία έχει πιο πικρή εμπειρία.

H τηλεόραση της γκρίνιας και της μιζέριας, των σκανδάλων και των καταγγελιών
αφενός είναι γοητευτική, γιατί υπνωτίζει με τη διαρκή προβολή προβλημάτων,
αφετέρου καλλιεργεί αίσθημα δυσφορίας απέναντι σε μια πολιτική εξουσία, που
δεν φαίνεται ικανή να μειώσει τα προβλήματα.

Την ίδια στιγμή, οι πολιτικοί υπερπροβάλλονται – ορισμένοι τουλάχιστον – από
το τηλεοπτικό θέαμα, μέσω του οποίου καλλιεργούν μια γοητευτική εικόνα, εικόνα
αυθεντίας, στην οποία είναι επόμενο να μην μπορούν να ανταποκριθούν όταν
έρθουν αντιμέτωποι με τις πραγματικές ανάγκες.

Με άλλα λόγια, δημιουργείται μια «μαγική εικόνα», κατά την οποία
μεγεθύνονται τα προσωπικά, τα ιδιαίτερα χαρακτηριστικά των πολιτικών και
σμικρύνονται οι πραγματικές τους ικανότητες, ιδίως όταν στο πλαίσιο της
δημοκρατίας χρειαστεί να τις θέσουν στην υπηρεσία της συνεργασίας, να τις
αξιοποιήσουν για ενέργειες που δεν φωτίζονται από τους τηλεοπτικούς προβολείς,
σε προσπάθειες που χρειάζονται χρόνο για να αποδώσουν έργο.

Παγιδευμένοι σε αυτούς του όρους του θεάματος κατόπιν και οι ίδιοι οι
πολιτικοί υιοθετούν ενέργειες που θα τους φέρουν άμεσα στο προσκήνιο, έστω και
χωρίς διάρκεια, με γρήγορες επεμβάσεις όπου αποκαλυφθεί το ελάττωμα,
συντηρώντας το εντέλει, με την προχειρότητα της παρέμβασής τους. Υπάρχουν
πολιτικοί, για παράδειγμα, που τους έχει απορροφήσει έργο διακριτικό αλλά
αναγκαίο, έργο που δεν ενδιαφέρει το τηλεοπτικό θέαμα και την αξιολόγηση της
πολιτικής επικαιρότητας που έχει επιβάλει, οι οποίοι ανησυχούν για την
επανεκλογή τους, ακριβώς γιατί δεν «φαίνονται».

Υπάρχουν και πολιτικοί, κυρίως του αντιπολιτευόμενου χώρου, που έχουν
πιάσει στασίδι σε εκπομπές καταγγελίας, εκχωρώντας στην τηλεόραση ρόλο της
Βουλής, νομίζοντας πως έχουν την ευκαιρία τους να ασκήσουν κριτική στις
κυβερνητικές πρακτικές και να «φανούν» πόσο αδέκαστοι και ακέραιοι είναι,
χωρίς να έχουν υπολογίσει ότι οι απαιτήσεις, που δημιουργούν στους ψηφοφόρους
– τηλεοπτικό κοινό, είναι δυσανάλογες με τις δυνατότητες που έχουν ή
ενδεχομένως να έχουν στο μέλλον ως μέλη κυβέρνησης και ως άνθρωποι. Κορυφαίο
παράδειγμα του επικίνδυνου παιχνιδιού με τις «εικόνες» των μίντια είναι αυτό
του Μπιλ Κλίντον. Προβλήθηκε ως ο πολιτικός της λύσης, για να βρεθεί
αντιμέτωπος με μια ευάλωτη ανθρώπινη πλευρά του, που έγινε βορρά του ίδιου
μιντιακού συστήματος.

Είναι γεγονός ότι στην εποχή μας αντιμετωπίζονται με εντεινόμενο κυνισμό οι
πολιτικοί. Παρα-εκτέθηκαν στα μίντια, ενώ η καθημερινότητα των πολιτών μοιάζει
να βρίσκεται εκτός των ενδιαφερόντων τους, ιδίως όταν το θέαμα της γκρίνιας
απαιτεί λύσεις εδώ και τώρα που δεν είναι δυνατόν να δοθούν.

Ο συνδυασμός κυνικής αντιμετώπισης της πολιτικής και φανταχτερού
τηλεοπτικού θεάματος είναι που τρομάζει, καθώς αναδεικνύει μάλιστα και
πρωταγωνιστές δημοσιογράφους-σκανδαλοθήρες, οι οποίοι εμφανίζονται ως
αδιάφθοροι, εισαγγελείς που μπορούν να βάλουν τάξη ή να τιμωρήσουν τους κακούς
πολιτικούς.

Κάτι τέτοιο όμως, πόρρω απέχει από την πολιτική συνείδηση, από τη γνώση και
την άσκηση πολιτικής, από την ευθύνη πολιτικών αποφάσεων.

Το γεγονός ότι οι Έλληνες βλέπουν λίγο παραπάνω τηλεόραση και είναι λίγο πιο
δύσπιστοι προς τη Βουλή και τους πολιτικούς τους δεν έχει μόνο έναν τρόπο
ανάγνωσης. Αυτός αφορά μόνο τις εντυπώσεις, την καλλιέργεια κλίματος ανησυχίας
που «πουλάει».

Υπάρχει όμως και ο τρόπος που αναζητά διαφορετικές εκδηλώσεις του πολιτικού
αισθήματος. Το σύννεφο της φωτογενούς γκρίνιας είναι βολικό για τις
σκηνοθεσίες των εντυπώσεων, για εθνοσωτήρες που θα φέρουν την «κάθαρση» και θα
ξαναχτίσουν κλίμα εμπιστοσύνης πολιτών – πολιτικών. Το αίτημα των καιρών δεν
είναι αυτό. Αφορά την κουλτούρα, την κοινωνία των πολιτών, τη δημοκρατία των
συναισθημάτων, όλα αυτά που βρίσκονται στο ενδιάμεσο κράτους και αγοράς,
τηλεόρασης και πολιτικής, δημόσιου και ιδιωτικού, που δεν χωρούν στα ποσοστά
των ερευνών και κυρίως δεν αφορούν τις ανάγκες του «ασπρόμαυρου» μιντιακού θεάματος.