Tρεις τόμοι «μέτρου και αρμονίας»

Ο Μίκης Θεοδωράκης με τους υπουργούς Παιδείας Πέτρο Ευθυμίου και Πολιτισμού Ευάγγελο Βενιζέλο και τον ποιητή – δημοσιογράφο Λευτέρη Παπαδόπουλο, κατά τη χθεσινή παρουσίαση της τρίτομης έκδοσης με τις ιδέες του, στην οικία του, με φόντο την Ακρόπολη

«Είναι μέρα σημαντική για μένα γιατί στα βιβλία αυτά περιέχεται σχεδόν το
απάνθισμα της σκέψης μου», είπε ο Μίκης Θεοδωράκης κατά τη χθεσινή παρουσίαση
του τρίτομου «Πού να βρω την ψυχή μου…» (Εκδόσεις Λιβάνη, επιμέλεια Ιωάννα
Κολοβού). Στα βιβλία αυτά περιέχεται μια επιλογή κειμένων (άρθρων, ομιλιών)
και αποσπασμάτων συνεντεύξεων των τελευταίων δέκα χρόνων. Κειμένων για τη
μουσική, για τη σχέση της τέχνης με τον πολιτισμό, για τις ιδέες που καθόρισαν
τη στάση του ως ενεργού πολίτη.

Οι ομιλητές δεν εφείσθησαν εγκωμίων. «Ο Μίκης Θεοδωράκης είναι ένα φυσικό
φαινόμενο, ένας μεγάλος ποταμός, ένα μεγάλο βουνό», είπε ο υπουργός Πολιτισμού
Ευάγγελος Βενιζέλος. Ο υπουργός Παιδείας Πέτρος Ευθυμίου τον χαρακτήρισε
«κομμάτι της διαμόρφωσης του καθενός μας». Ο ποιητής και δημοσιογράφος
Λευτέρης Παπαδόπουλος μίλησε για «άγρυπνη συνείδηση», για «ένθερμο πατριώτη»,
ο πρόεδρος της Ένωσης Ελλήνων Ποινικολόγων Χριστόφορος Αργυρόπουλος για έναν
άνθρωπο που «δεν θα πάψει ποτέ να μας ορίζει», ενώ ο Αδαμάντιος Πεπελάσης τον
τοποθέτησε στην «πρωτοπορία της παγκόσμιας διανόησης».

Ο ίδιος ο Μίκης μίλησε για τη «σφαιρική πορεία» του στη ζωή. «Εμένα με
ενδιέφεραν τα πάντα», είπε. «Όχι γιατί είχα την ικανότητα να τα κάνω όλα αυτά,
αλλά γιατί έτσι έπρεπε να πράξω ως υπεύθυνος πολίτης». Και θυμήθηκε τα
προβλήματα που του έφερε στην Αριστερά η αντίθεσή του με την κυρίαρχη
μαρξιστική άποψη ότι ο πολιτισμός είναι εποικοδόμημα. «Ο πολιτισμός έχει να
κάνει με τις ρίζες», τόνισε, «είναι θεμέλιο και όχι εποικοδόμημα». Αλλά
ταυτόχρονα συμπλήρωσε ότι πάντα του άρεσαν οι αντιθέσεις: «Αν δεν έχεις
εχθρούς πρέπει να τους φτιάξεις. Αλλιώς η ζωή δεν έχει γεύση», παρατήρησε.

H παρουσίαση των βιβλίων έγινε στην οικία του συνθέτη, στου Φιλοπάππου,
με θέα την Ακρόπολη. Στον πρώτο τόμο, εξήγησε ο κ. Βενιζέλος, ο Μίκης εκθέτει
«με τρόπο επιστημονικά πειθαρχημένο και συστηματικό, τη δική του θεωρία για τη
μουσική πράξη». Εκθέτει «μια συγκροτημένη άποψη για την ιδεολογία και τη
θεωρία της ελληνικής μουσικής». Στον δεύτερο τόμο, «ο Μίκης μάς αναπτύσσει τις
απόψεις του για τις τέχνες και τον πολιτισμό. Έχει συγκροτήσει μια ολόκληρη
νεοελληνική ιδεολογία, ιδεολογία της αυτοσυνειδησίας και της αξιοπρέπειας του
τόπου αυτού. Και αυτό είναι μια συμβολή εφάμιλλη με τη συμβολή της μουσικής
του έμπνευσης».

«Ο Μίκης σε υποχρεώνει να αναμετράσαι με τον εαυτό σου», είπε από την πλευρά
του ο υπουργός Παιδείας Πέτρος Ευθυμίου. Ο στίχος του Ελύτη που προκρίθηκε ως
τίτλος των βιβλίων («Πού να βρω την ψυχή μου…») αποτελεί ένα ερώτημα του
οποίου η απάντηση τίθεται από τα ίδια τα κείμενα, υποστήριξε. «Ο Μίκης δίνει
απάντηση ενεργή για όλους μας. Να ξεπερνάς τον εαυτό σου». Σε σχέση με τις
εκπτώσεις του σημερινού πολιτιστικού προϊόντος, σημείωσε: «Είναι πιθανό ότι η
εγκαθίδρυση της μουσικής βιομηχανίας εκτρέπει το μουσικό γούστο. Υπάρχουν όμως
και χιλιάδες παιδιά στα μουσικά σχολεία, κάτι που δεν πρέπει να το υποτιμούμε.
Και ο Μίκης έχει πετύχει να γίνει κλασικός μέσα από τη διάρκεια του έργου του.
Πάντα θα βρίσκουμε στον Μίκη το μέτρο και την αρμονία», κατέληξε.

Ο Λευτέρης Παπαδόπουλος εξήρε την προσπάθεια της επιμελήτριας των
βιβλίων, δημοσιογράφου Ιωάννας Κολοβού. «Ηρωικό πρόσωπο» τη χαρακτήρισε (για
«άθλο» μίλησε και ο ίδιος ο Μίκης), καθώς «χώθηκε στα ατελείωτα κείμενα του
Μίκη και κατάφερε να βγάλει ένα καταπληκτικό απόσταγμα». Ο κ. Παπαδόπουλος
χαρακτήρισε τον Μίκη «εξαιρετικό συγγραφέα» και τις προφορικές του αφηγήσεις
«συνταρακτικές». Είπε δε πως ο Μίκης «πήρε τη λόγια ποίηση και την μπόλιασε με
το λαϊκό τραγούδι, πηγαίνοντας τα πράγματα πολύ πιο πέρα απ’ ό,τι μπορεί
κανονικά να τα πάει το τραγούδι. Ο Μίκης», κατέληξε, «δεν θα πρέπει να
εκφράζει πικρία επειδή έχει βγει προσωρινά από ραδιόφωνα και τηλεοράσεις. Αυτό
οφείλεται σε λόγους οικονομίστικους και πολιτικάντικους, όμως ο σπόρος έχει
ανθίσει. Και ο λαός τον έχει λατρέψει, τον έχει και θα τον έχει ως εικόνισμα».

Ο Χριστόφορος Αργυρόπουλος εξήρε την «αιμάσσουσα ειλικρίνεια» του Μίκη.
«Εκφράζει τον στοχασμό της στιγμής χωρίς προσπάθεια και χωρίς προφύλαξη. Όταν
μιλάει στον λαό μιλάει στη συνείδησή του, διακινδυνεύοντας, κάθε φορά,
καταστάσεις και σχέσεις. Αυτό είναι κάτι που έχει σημασία ως ηθική ιδιότητα»,
τόνισε. Επισήμανε δε το ότι ο συνθέτης μάς φέρνει «στο κέντρο ενός
προβληματισμού όπου η παιδεία και ο πολιτισμός είναι κορυφαία προτάγματα,
χωρίς τα οποία βαδίζει κανείς σε ναρκοπέδιο».

Ο Αδαμάντιος Πεπελάσης, μιλώντας κυρίως για το περιεχόμενο του τρίτου
τόμου (με υπότιτλο: «Ιδέες»), είπε ότι σύμφωνα με τον Μίκη, «η κατάρρευση του
πολιτιστικού ιστού συνδέεται με την αφθονία». Και ότι «τα τελευταία δέκα
χρόνια, η εμπροσθοφυλακή της διανόησης ψάχνει πώς θα ξεφύγουμε από τη λογική
τού “έχουμε λιγότερα απ’ όσα θέλουμε” που μας κληροδότησε ο 17ος και ο 18ος
αιώνας. Την ίδια στιγμή που ένα κομμάτι του κόσμου υποφέρει από την σπάνιν,
την αθλιότητα, ένα άλλο υποφέρει από την αφθονία».

Μία συναυλία κάθε τρεις ημέρες!

Επτακόσιες εβδομήντα μία εκτελέσεις έργων μεγάλης φόρμας του Μίκη έχουν
πραγματοποιηθεί στην Ελλάδα και – ιδίως – στο εξωτερικό, από το 1995 μέχρι
σήμερα! Τα στοιχεία αυτά του οίκου «Ρωμανός» δείχνουν ότι πρακτικά παίζεται
ένα έργο του Μίκη κάπου στον κόσμο κάθε 3-4 ημέρες. «Ως υπουργός Πολιτισμού
αισθάνομαι υπερήφανος γι’ αυτό», είπε ο κ. Βενιζέλος και επισήμανε ότι «αυτό
δείχνει με απλό, εμπειρικό τρόπο τι σημαίνει Μίκης Θεοδωράκης για την ελληνική
ταυτότητα, πώς λειτουργεί εκ των πραγμάτων και ερήμην του πλέον αυτή η
δυναμική που τον καθιστά πρεσβευτή της σύγχρονης πολιτιστικής Ελλάδας».

INFO

Μίκη Θεοδωράκη, «Πού να βρω την ψυχή μου…», επιμέλεια Ιωάννα Κολοβού.
Υπότιτλοι τόμων: «Μουσική», «Τέχνη και Πολιτισμός», «Ιδέες». Τιμή A’ και B’
τόμου: 17,5 ευρώ, Γ’ Τόμου: 18,5 ευρώ.