Yπάρχουμε… Συνυπάρχουμε;

Πουθενά και σε καμία εποχή η μοίρα του μετανάστη δεν ήταν αξιοζήλευτη.
«Παρείσακτος», «βάρβαρος», «εισβολέας», «αν-αφομοίωτος»: είναι μόνο μερικές
από τις ετικέτες που τον «υποδέχονται» και τον «συνοδεύουν»… «Οι Ιταλοί, οι
Έλληνες, οι Εβραίοι, οι Πολωνοί δεν μπορούν να αφομοιωθούν στην αμερικανική
κοινωνία. Οι κουλτούρες τους είναι κατώτερες και ασύμβατες με την
αγγλοσαξονική» – έγραφαν στην Αμερική στις αρχές του 20ού αιώνα*. «Δεν μπορούν
να γίνουν Γάλλοι οι Ιταλοί μετανάστες διότι είναι αγροίκοι και μαφιόζοι…
Ούτε αυτοί οι χιλιάδες ξένοι που εισέβαλαν στην πατρίδα μας λαθραία σαν τα
ποντίκια» – έγραφαν στη Γαλλία επίσης στις αρχές του 20ού αιώνα**. Οι καιροί
άλλαξαν, οι ετικέτες παρέμειναν. Απλώς σήμερα, στις αρχές του 21ου αιώνα, τα
ίδια πράγματα γράφονται για άλλους «βαρβάρους», «εισβολείς» και «ποντίκια».
(Εάν έχει να μας διδάξει – επί του προκειμένου – κάτι η Ιστορία είναι το
γεγονός ότι σε καμία κοινωνία δεν υπήρξε αποδοχή της μετανάστευσης χωρίς
συγκρούσεις, ξενοφοβικά κινήματα, σκληρές αντιπαραθέσεις…).

***

Ήθελα κάποτε να γράψω ένα μικρό διήγημα το οποίο θα μιλούσε για έναν μετανάστη
που βρίσκεται εντελώς τυχαία σε ένα αποκριάτικο πάρτι. Για την ακρίβεια σε
έναν «χορό με μάσκες». Στο τέλος του πάρτι ο μετανάστης μαζεύει τις μάσκες που
του αρέσουν και τις βάζει σε έναν σάκο. Στην επιστροφή του προς το σπίτι – πιο
συγκεκριμένα προς το υπόγειό του – πέφτει πάνω σε μπλόκο αστυνομικών. Οι
αστυνομικοί τον σέρνουν στο Τμήμα για εξακρίβωση στοιχείων. Διότι επιπλέον ο
σάκος με τις μάσκες τούς κίνησε την υποψία ότι πιθανότατα έχουν να κάνουν με
έναν κλέφτη. Ένας μετανάστης που κυκλοφορεί με έναν σάκο καρναβαλικές μάσκες
πρέπει να είναι πάρα πολύ ύποπτο ον… Αφού όμως δεν βρίσκουν κανένα
ενοχοποιητικό δακτυλικό αποτύπωμα τον αφήνουν ελεύθερο… Του κάνουν τη χάρη
να του επιστρέψουν και τον σάκο με τις μάσκες. Αφού γυρίζει επιτέλους στο
σπίτι του, ο μετανάστης στήνεται μπροστά στον μοναδικό καθρέφτη που δεσπόζει
στο υπόγειο και αρχίζει να δοκιμάζει μερικές από τις μάσκες του. (Σε τελευταία
ανάλυση η ζωή του είναι μια απέραντη αλυσίδα μεταμφιέσεων). Πρώτη είναι η
μάσκα του νέγρου. «Τι αβάσταχτη μάσκα… H φάτσα μου είναι μια σελίδα που δεν
μπορεί να γυρίζει»… Μετά η μάσκα του μιγάδα. Αυτόν τον περιφρονούν σφόδρα
και κάθε τόσο του κάνουν την ερώτηση: «Με ποιον θα είσαι όταν γίνει πόλεμος
ανάμεσα στη φυλή X και τη φυλή Y;»… Έπειτα, η μάσκα της πόρνης. Ο μετανάστης
θυμάται πως επειδή τα ντόπια κορίτσια δεν τον θέλουν κατέληγε συχνά στο
μπορντέλο. Κυρίως τις Κυριακές. Μέχρι την ημέρα που έπεσε επάνω στην εξαδέλφη
του… Ήταν γυμνή και χλωμή σαν να της είχαν αφαιρέσει την ψυχή… Τώρα, η
μάσκα τού αστυνομικού: «Εξακρίβωση στοιχείων (για πάντα)…». H μάσκα του
αφεντικού: «Μετά τη δουλειά φρόντιζε να γίνεις αόρατος». Γιατί ο μετανάστης
είναι ο ορατός-αόρατος. Ο συνήθης χρήσιμος-ανεπιθύμητος. Και η μάσκα αυτού που
έχει στο χέρι την Άδεια Παραμονής του; Εκείνου που τον θέλει περισσότερο
παράνομο παρά νόμιμο. Και εκείνου που από απερισκεψία προετοιμάζει τους
πολίτες τρίτης κατηγορίας και τα αυριανά «γκέτο»; Πώς να είναι άραγε; Με τι να
μοιάζει;

* Pierre – Andre Taguieff, Face au racisme, σ. 261, La
Decouverte, Παρίσι 1992.

** Catherine Wihtol de Wenden, «L’autre au quotidien», στο
L’Autre, σ. 152, Παρίσι 1996.

Ο Γκαζμέντ Καπλάνι είναι συγγραφέας και δημοσιογράφος