Nεκροί σε πολέμους της γλώσσας!

H «Ακρόπολις» δημοσίευε τη μετάφραση του Ευαγγελίου από τον Αλέξανδρο Πάλλη. Τη διαφήμιζε ως συνέχιση του βασιλικού έργου, καθώς η ρωσικής καταγωγής Βασίλισσα Όλγα είχε εγκρίνει το 1898 μία ακόμη μετάφραση του Ευαγγελίου στη δημώδη γλώσσα. H ανάμειξή της στο θέμα θεωρήθηκε από τους γλωσσαμύντορες ως επέμβαση της Ρωσίας στα εσωτερικά πράγματα…

H γλώσσα κόκαλα δεν έχει και κόκαλα τσακίζει. Καμιά φορά στ’ αλήθεια! Εκατό
χρόνια συμπληρώνονται από τα «Ευαγγελικά» και τα «Ορεστειακά», δύο εκφάνσεις
του γλωσσικού ζητήματος που είχαν «παράπλευρες απώλειες»: οκτώ νεκροί στις
διαδηλώσεις του Νοεμβρίου 1901, κατά της μετάφρασης του Ευαγγελίου στη
δημοτική, ένας τουλάχιστον νεκρός στις διαδηλώσεις του Νοεμβρίου 1903, κατά
της μετάφρασης της Ορέστειας για τις ανάγκες μιας παράστασης του Εθνικού
(Βασιλικού) Θεάτρου. Τα ξεχασμένα – πλην βαρυσήμαντα – εκείνα γεγονότα,
ζωντανεύουν ξανά μέσα από ένα επιστημονικό συμπόσιο που οργανώνουν απόψε και
αύριο η Εταιρεία Σπουδών Μωραΐτη σε συνεργασία με το Κέντρο Έρευνας Αρχαίου
Δράματος και το Κέντρο Εκπαιδευτικής Έρευνας.

«Ούτε στιγμιαία ούτε συμπτωματικά ήταν τα γεγονότα αυτά», λέει στα
«NEA» ο φιλόλογος, συγγραφέας και θεατρικός κριτικός – και εκ των ομιλητών στο
συνέδριο – Κώστας Γεωργουσόπουλος. «Δεν επρόκειτο απλώς για μία διένεξη περί
το γλωσσικό, ήταν γεγονότα με ξεχωριστή κοινωνική και πολιτική σημασία, τα
οποία δεν έχουν μελετηθεί από τις κοινωνικές επιστήμες». Το οξύμωρο των
συλλαλητηρίων του 1903, εξηγεί ο κ. Γεωργουσόπουλος, ήταν ότι ενώ το ίδιο το
Βασιλικό Θέατρο, το χρηματοδοτούμενο από τον βασιλιά, κάνει ένα νεωτεριστικό
άνοιγμα αποφασίζοντας να χρηματοδοτήσει αρχαίο θέατρο σε μετάφραση, βρίσκει
απέναντί του το Πανεπιστήμιο και την προοδευτική – υποτίθεται – φοιτητική
πρωτοπορία να υπερασπίζονται συντηρητικές απόψεις!

Για «συγκρούσεις που σημαδεύουν την πρώτη σοβαρή αμφισβήτηση του
ελληνοχριστιανικού μύθου», μίλησε στα «NEA» ο ιστορικός Βασίλης Κρεμμυδάς,
υπεύθυνος του προγράμματος των εκδηλώσεων. «Ο μύθος αυτός δημιουργήθηκε στο
δεύτερο μισό του 19ου αιώνα. Αλλά η ελληνοπρεπής καθαρεύουσα δεν είναι η λόγια
γλώσσα ούτε του ’21 ούτε της Τουρκοκρατίας. H πρώτη δεκαετία του 20ού αιώνα
είναι πολύ σημαντική από κάθε άποψη και δεν την έχουμε μελετήσει καλά»,
εξηγεί. «H εθνική ήττα του 1897 έφερε οικονομικές καταστροφές. Την ίδια στιγμή
όμως που το κράτος αντιμετωπίζει ταμειακά προβλήματα – πληρώνει πολεμικές
αποζημιώσεις -, μία νέα γενιά αστικής τάξης αναδεικνύεται ζητώντας μεταξύ
άλλων και την αλλαγή πολιτικού συστήματος, οδηγώντας στο Γουδί. H δεκαετία
αυτή ήταν ένα καζάνι αμφισβητήσεων και αιτημάτων», καταλήγει ο κ. Κρεμμυδάς.
Τα γεγονότα αυτά, μας θυμίζει ο κ. Γεωργουσόπουλος, αποτέλεσαν και το υλικό
για τη συγγραφή του έργου «Οι φοιτητές», της πιο εμπορικής κωμωδίας του Ξενόπουλου.

Ζήτημα «χυδαιότητος»

Όπως εξηγεί στα «NEA» η ιστορικός A. Βερέβη, εκ των ομιλητών του συμποσίου,
από τον Οκτώβριο του 1901 είχε δημιουργηθεί κλίμα εναντίον της μετάφρασης του
Ευαγγελίου από τον ποιητή και δημοτικιστή Αλέξανδρο Πάλλη. H δημοσίευση της
μετάφρασης στην «Ακρόπολι» του Βλάση Γαβριηλίδη και στο «Άστυ» ξεσήκωσε θύελλα
αντιδράσεων. Στο διάστημα 5-9 Νοεμβρίου 1901 γλωσσαμύντορες φοιτητές Νομικής,
Ιατρικής και Θεολογικής συγκεντρώθηκαν στο αμφιθέατρο Ιατρικής και διαδήλωσαν
έξω από την «Ακρόπολι», αντιπαρατιθέμενοι με τη Χωροφυλακή με αποτέλεσμα οκτώ
νεκρούς (κατά άλλες πηγές έντεκα) και δεκάδες τραυματίες. Το 1903 το σκηνικό
επαναλήφθηκε με φοιτητές που διαδήλωναν εναντίον της μετάφρασης της Ορέστειας
από τον καθηγητή Γεώργιο Σωτηριάδη. Στις 3 Νοεμβρίου ξεκίνησαν οι παραστάσεις
στο Εθνικό Θέατρο. Για «χυδαίους» που εισήγαγαν «χυδαίαν γλώσσαν», μιλούσε ο
καθηγητής Γλωσσολογίας στο Πανεπιστήμιο Αθηνών, Γεώργιος Μιστριώτης. H
παράσταση της 8ης Νοεμβρίου ανακοινώθηκε ότι ήταν η τελευταία. Εντέλει όμως
δίνονται δύο ακόμη παραστάσεις, το Σαββατοκύριακο (15 και 16). Τη 16η τα
επεισόδια είναι ξανά αιματηρά. Ανακοινώνεται ένας τουλάχιστον νεκρός – κατ’
άλλες πηγές τρεις.

INFO

Στο Ίδρυμα Γουλανδρή-Χορν, Μάρκου Αυρηλίου 5, Πλάκα (Αέρηδες). Απόψε, ώρα
έναρξης: 19.00. Αύριο πρωί: 10.00. Αύριο βράδυ: 19.00. Στις τρεις συνεδρίες
προεδρεύουν οι Αλέξης Δημαράς, Γεράσιμος Βώκος και Ρένα Σταυρίδη-Πατρικίου.
Πληροφορίες: 210-7251.174.