Yπόγεια – πολιτιστικά – ρεύματα

H Εκάβη Ντούμα σε σκηνή από την αντεργκράουντ ταινία του Γιάννη Φάγκρα «Πες στη Μορφίνη ακόμη την ψάχνω». Αριστερά: Μάνος Γαληνάκης και Πιτ Σαραγκανίδας, δύο από τα βασικά μέλη της ομάδας Smooth Playaz

Ένα φανατικό εναλλακτικό κοινό και ένας δικός τους κώδικα. Είναι, όπως και
άλλα πολλά, κομμάτια μιας κουλτούρας με τους πιστούς της, που λειτουργεί
αυτόνομα και σε απόσταση από την επιφάνεια. Όπου, συχνά, τίποτε δεν ταράζει
την ηρεμία.

Σκηνές που γεμίζουν, πάρτι που φτιάχνουν μουσικές τάσεις και παραγωγές με
υπερβολικά χαμηλό «budget» γίνονται τα φαινόμενα της ελληνικής «υπόγειας»
σκηνής, την αίγλη της οποίας θα ζήλευαν οι οργανωμένες της τέχνης
υπερπαραγωγές. «Αόρατες» δυνάμεις ή απλώς το πάθος και η πίστη των ανθρώπων
τους κάνουν τις «αντεργκράουντ» ιστορίες της περιζήτητα σενάρια επιτυχίας.

«Αν ξέραμε τι είναι αυτό που λειτουργεί, θα είχαμε όλοι ακολουθήσει συνταγές»,
λέει γνωστός παραγωγός μουσικών σουξέ της εποχής. «Τι είναι αυτό που κάνει το
κοινό να εμφανίζεται και τι το αποτρέπει»; Ο κόσμος της διαφήμισης έχει
απλώσει τα πλοκάμια του για να αποκρυπτογραφήσει τους κώδικες που φέρνουν την
επιτυχία έξω από τις γνωστές τακτικές προώθησης του προϊόντος.

«Εμείς μάλλον ακολουθήσαμε την τακτική του αντάρτικου», λέει ο σκηνοθέτης της
ταινίας «Πες στη Μορφίνη ακόμη την ψάχνω», που έκανε την έκπληξη στα
κινηματογραφικά, Γιάννης Φάγκρας. H ψιψίνα – που τη λέγανε Μορφίνη στο έργο –
βρήκε εκείνα τα μονοπάτια που χρειάστηκαν για να κάνει τη διαφορά και να
μιλήσει στο κοινό με έναν διαφορετικό τρόπο. «Ουσιαστικά ήταν δουλειά δύο
ανθρώπων όλη η παραγωγή… έγινε με ελάχιστα χρήματα, οι συντελεστές έμειναν
απλήρωτοι… αλλά το ότι κατάφερε όσα κατάφερε δεν μπορεί παρά να μας
ενθαρρύνει».

H ταινία είχε αρχίσει να συζητιέται από πολύ νωρίς, από τη Θεσσαλονίκη και το
Φεστιβάλ, πριν βγει στις αίθουσες. Λίγο ροκ, κάπως αλλιώτικη, με το ρίσκο της.
«Αυτό που κεντρίζει το ενδιαφέρον μου», λέει ο 37χρονος Γιάννης Φάγκρας «είναι
ό,τι κρύβει μέσα του ένα ρίσκο. Έχω κουραστεί από τις επαναλήψεις». Στη φάση
της ολοκλήρωσης, αυτόν τον καιρό, του σεναρίου για την επόμενη ταινία, ο
σκηνοθέτης νιώθει σχεδόν την ανάσα του κοινού. Εν τω μεταξύ, η καλτ (όσο και
αν ο όρος έχει ξεπεραστεί) «Μορφίνη» του συνέχισε την καριέρα της σε φεστιβάλ
όπως της Νέας Υόρκης, του Σάο Πάολο και δίνει το δικαίωμα στον Γιάννη Φάγκρα
να ελπίζει με χιούμορ… «τουλάχιστον την επόμενη φορά να πληρωθούν οι
συντελεστές».

Χιπ χοπ πάρτι

Ξεκίνησε σαν μυστικό που ο ένας έλεγε στον άλλον. Ο άλλος στον φίλο του, ώσπου
έγιναν πολλοί. Και οι hip hop και r ‘n’ b εκδηλώσεις των Smooth Playaz
απέκτησαν φήμη και ένα συμπαγές και πιστό κοινό που ελάχιστοι μπορούν να
περηφανεύονται πως διαθέτουν. Οι ανακοινώσεις για τα πάρτι τους ή για τις
μουσικές παραγωγές τους δεν γίνονται πουθενά επίσημα, σπανίως τους συναντάς
στις λίστες με το τι τρέχει στην πόλη. Και όμως, ο κόσμος τους (και οι φίλοι
τους) είναι πάντα εκεί. «Θέλαμε να αναβιώσουμε το party feeling που είχαμε
παλιά, σε πάρτι που μπορεί να μην είχαν την κατάλληλη προετοιμασία και
διοργάνωση αλλά περνούσαμε καλά. Είχαμε βαρεθεί την τυποποιημένη διασκέδαση
στα κλαμπ», λέει ο Μάνος Γαληνάκης, ψυχή αυτών των πάρτι.

Ξεκίνησαν πριν από δύο χρόνια με 100-150 άτομα, στα οποία ο Πιτ, το άλλο
κεντρικό πρόσωπο της ομάδας, τηλεφωνούσε προσωπικά για να τους ειδοποιήσει για
το επόμενο πάρτι. Ο Πιτ συνεχίζει – ακόμη και τώρα που οι φαν είναι πολλοί –
να τηλεφωνεί και να στέλνει μηνύματα σε όσους περισσότερους μπορεί. «Εμείς
όταν θέλουμε να βγούμε έξω και να ακούσουμε τη μουσική που μας αρέσει θέλουμε
να περάσουμε καλά και να ξεχάσουμε οτιδήποτε άλλο, να ζήσουμε τη στιγμή. Δεν
παίζει ρόλο ποιον ξέρεις και τι είσαι, αρκεί να είσαι μαζί μας και να έχεις
διάθεση». Σχετικά με αυτό υπάρχει ένας κώδικας επικοινωνίας, ένας κώδικας
ντυσίματος, στυλ και συμπεριφοράς, που λειτουργεί πάντα σε αυτές τις ομάδες.
Οι «Magna», για παράδειγμα, που έχουν συμπληρώσει δεκαετία στην αθηναϊκή ποπ
κουλτούρα και «ντανς» σκηνή συνεχίζουν να ταράζουν τα νερά. Το «νόου χάου»;
Απλώς δεν διδάσκεται. Λειτουργεί από στόμα σε στόμα.

«Πολλές φορές είναι μια παραίσθηση ότι οι στρατηγικές του μάρκετινγκ πουλάνε
το προϊόν. H πραγματικότητα είναι πως οι άνθρωποι αγοράζουν όχι
ανταποκρινόμενοι σε αυτές αλλά σε αυτά που ακούν από άλλες ανεξάρτητες πηγές»,
αναλύει ο Τζορτζ Σίλβερμαν, συγγραφέας του βιβλίου «Τα μυστικά τού “Από στόμα
σε στόμα”». «H έρευνα έχει δείξει πως ο κόσμος συλλέγει πληροφορίες από τα
στοιχεία που του δίνουμε και κατόπιν τα συζητάει με τους φίλους και τον
περίγυρό του. Και ανταποκρίνεται μετά σε σχέση με αυτά που ακούει από τους
άλλους».

Πώς να κάνεις τους άλλους, όμως, να μιλάνε για σένα; «Δεν υπάρχει σίγουρος και
σταθερός τρόπος. Ωστόσο, είναι μια καλή αρχή να συνειδητοποιήσεις πως το να
κάνεις τους ανθρώπους να μιλάνε με καλό τρόπο για σένα στους σωστούς ανθρώπους
είναι το πιο σημαντικό πράγμα που μπορεί κάποιος να πετύχει. Το… από στόμα
σε στόμα βρίσκεται ακριβώς στο κέντρο, στο σύμπαν της διαφήμισης».

ΕΙΚΑΣΤΙΚΑ

Από την Αγορά έως το Θησείο

Αν υπήρχε διαβάθμιση του εναλλακτικού, οι εικαστικοί θα ήταν πολύ ψηλά στην
κλίμακα. Από τις γκαλερί στην Αγορά και στου Ψυρή, τις πολυσυζητημένες
παρουσιάσεις της Ρεβέκας Καμχή, από τα τολμηρά πρότζεκτ των Breeders στο
Θησείο (και τις Flying Spy Potatoes, της Τζένης Μαρκέτου αυτόν τον καιρό)
μέχρι τις εγκαταστάσεις του «Gazon Rouge», στην Κoλοκοτρώνη και τον 5ο όροφο
της οδού Βουλής, στο «The Apartment», που φιλοξενεί τώρα την έκθεση «Handful
Of Air» του Nike Savvas. Στον πυρήνα των «φαν» τους, το ίδιο κοινό που θα
είναι στο κάλεσμα των σινεφίλ, στις συναυλίες των Sigmatropic, στους Residents
της πρωτοπορίας της σκηνής του Σαν Φρανσίσκο. Υπόγειος ιστός μιας κουλτούρας
που κάνει επιθέσεις-αστραπή στην επιφάνεια.

ΘΕΑΤΡΟ

Ομάδες «δράσης» με φανατικό κοινό

H Άννα Μάσχα σε σκηνή από την παράσταση «Mainstream», που παρουσιάστηκε στο θέατρο «Αμόρε»

Χωρίς διαφήμιση (τουλάχιστον τη διαφήμιση που νοείται επαρκής με τα
σημερινά δεδομένα) και με «υπόγεια» δυναμική λειτούργησαν με θεαματικό τρόπο
και συνέπεια η Ομάδα Θέαμα του Γιάννη Κακλέα, ο «Εξώστης» του «Αμόρε», ο
Μιχαήλ Μαρμαρινός και η ομάδα του Διπλούς Έρως (το «Theseum Ensemble» από ‘δώ
και στο εξής), ο «Φούρνος» με το δικό του εναλλακτικό κοινό. Το χαρακτηριστικό
είναι πως οι πιστοί θεατές τους μπορεί να μην πηγαίνουν καν θέατρο, να απέχουν
πολύ από το θεατρικό κοινό της πόλης. Και η επαφή με το «μέινστριμ» – αυτό που
αφορά τους πολλούς – μπορεί να συμβεί πάλι απροσδόκητα. Όπως συνέβη με το
«Μόλις χώρισα» της Ομάδας Δράσης, που γράφτηκε ήδη στα θεατρικά παράδοξα της επιτυχίας.