«Στο Mπρούκλιν, στο Mπρούκλιν αδελφές μου…»

Οι καιροί άλλαξαν. Έναν αιώνα μετά την εμβληματική φράση του Τσέχωφ «Στη Μόσχα, στη Μόσχα», η επιθυμία φυγής αλλάζει έκφραση για τις σύγχρονες τρεις αδελφές που ζουν στη Μόσχα και ονειρεύονται το Μπρούκλιν. Τις ερμηνεύουν οι: Μαριλίτα Λαμπροπούλου, Αμαλία Μουτούση και Μαρία Ναυπλιώτου. Τον αδελφό τους, που δίνει και τον τίτλο στο έργο, παίζει ο Θάνος Σαμαράς

Ένας θεατρικός σκηνοθέτης κύρους, διεθνώς αναγνωρισμένος, ο Σλόμπονταν
Ουνκόφσκι, ένα σύγχρονο έργο κινηματογραφικών ρυθμών, με αναφορές στον Τσέχωφ
αλλά και στη Σταχτοπούτα, η «Τέταρτη αδελφή» του Πολωνού Γιάνους Γκλοβάτσκι –
σε μετάφραση Γκάγκας Ρόσιτς – κι ένας «φρέσκος» θίασος, ο ανθός του ελληνικού
θεάτρου, μας προετοιμάζουν για το θεατρικό γεγονός του χειμώνα. Μέλλει να
αποδειχθεί, καθώς η πρεμιέρα προγραμματίζεται για τις 31 Οκτωβρίου στη σκηνή
του Εθνικού Θεάτρου (Κάππα).

«Πιστεύω πως αυτό το σπαρακτικό τραγι-κωμικό έργο θα ενδιαφέρει το ελληνικό
κοινό επειδή, εκτός από το πρώτο επίπεδο, το κοινωνικο-πολιτικό, κατά βάθος
είναι ένα δράμα για την αγάπη και την ελπίδα», λέει ο σκηνοθέτης, ο οποίος και
το πρότεινε στον Νίκο Κούρκουλο.

Οι σφοδρές επιθυμίες και οι στόχοι, για να ξεφύγει κανείς από το τέλμα,
κατέχουν σημαίνουσα θέση στο θέατρο του 20ού αιώνα. Και δεν είναι μόνο ο
Τσέχωφ με τις «Τρεις αδελφές» και την εμβληματική φράση «Στη Μόσχα, στη Μόσχα
αδελφές μου», άλλα και οι μοντέρνες δραματουργίες που έχουν επιφυλάξει
ξεχωριστή μεταχείριση στους «ιδανικούς», ματαιωμένους προορισμούς,
αναδεικνύοντας το θέμα σε μείζον δραματικό ζήτημα. Συγχρόνως όμως, καθώς η
ιστορία ξεδιπλώνεται στη Ρωσία και εν μέρει στην Αμερική, εμφιλοχωρούν
ζητήματα πολιτικά, οικονομικά, ταξικά, ηθικά, κοινωνικά.

«Ένας κόσμος μαφίας, νταβατζήδων, λαθρεμπόρων, ναρκωτικών και όπλων,
από τη μια, στη Μόσχα την εποχή μετά την περεστρόικα. Κι από την άλλη η
απατηλή γοητεία του Χόλιγουντ που βραβεύει το ψέμα, την υποκρισία, μια
καπιταλιστική δίψα που καταπίνει όνειρα και διαψεύδει αισθήματα. Δύο
πραγματικότητες σε τροχιά ιλίγγου, που “αλέθουν” τους ήρωες».

H δράση ξετυλίγεται με κινηματογραφικούς ρυθμούς και με χαρακτήρες που δεν
εξελίσσονται αλλά αντιμετωπίζουν τα συμβάντα της ζωής τους.

«H καθεμιά ηρωίδα έχει το δικό της προσωπικό ερωτικό δράμα, αναγνωρίσιμο σε
κάθε γωνιά του πλανήτη. H μία περιμένει παιδί από τον εραστή της, που είναι
βουλευτής και παντρεμένος. H δεύτερη σκοτώνει τον αγαπημένο της πριν τον
παντρευτεί και η τρίτη ερωτεύεται τον Αμερικανό σκηνοθέτη, ο οποίος όταν
κερδίζει το Όσκαρ, το αφιερώνει στη γυναίκα του. H τέταρτη αδελφή οδηγεί –
ερήμην του – το δράμα σε μια κωμικοτραγική φαντασμαγορία. Στο τέλος δεν μένει
τίποτα όρθιο και ο συγγραφέας καταφεύγει σε ένα χολιγουντιανό, παραμυθένιο
φινάλε, όπου εμφανίζονται όλοι, νεκροί και ζωντανοί».

Πώς ισορροπεί μια παράσταση ενός έργου που κινείται στην κόψη του ξυραφιού;

«Ο συγγραφέας γράφει σαν να βγάζει τις σανίδες από το δάπεδο, αποκαλύπτοντας
από κάτω μιαν άλλη πραγματικότητα. H γραμμή που δίνω είναι να ανεβάσουμε μια
συγκινητικά θλιβερή κωμωδία. Έχω για μπούσουλα τα λόγια του Μπέκετ “Τίποτα πιο
κωμικό από την ίδια τη δυστυχία. Ωστόσο, ποτέ δεν ξέρεις μέχρι το τέλος πώς θα
είναι η παράσταση, όπου υπάρχει μια λογική και έχει τη δική της ζωή”».

Έχοντας σκηνοθετήσει περισσότερες από 100 παραστάσεις σε θέατρα της Ευρώπης
και της Αμερικής, πώς δούλεψε με τους Έλληνες ηθοποιούς και σε μια γλώσσα
άγνωστή του;

«Όλα είναι πολύ κοινά και ταυτόχρονα πολύ διαφορετικά. Αν μάλιστα τα συγκρίνω
με τον καταγωγικό μου τόπο, βλέπω ότι είναι εμφανής η ευρωπαϊκή προσέγγιση,
αλλά βλέπω “ζωντανό” και το βαλκανικό στοιχείο. Έναν αυθορμητισμό των ανθρώπων
που μπορεί να φτάσουν και σε χαοτικές καταστάσεις. Και παράλληλα, μια
συμμετοχή απολύτως συναισθηματική. Από τις ακροάσεις που έγιναν και από τις
πρόβες καταλαβαίνω ότι υπάρχει γερό υλικό. Αλλά περιμένω την πρεμιέρα για να
δω όλες τις δυνατότητές τους. H γλώσσα δεν υπήρξε ποτέ εμπόδιο – ούτε κι όταν
σκηνοθέτησα στα φλαμανδικά που δεν αναγνώριζα ούτε μια λέξη – γιατί μέσα σε
λίγο διάστημα, κατέχοντας το έργο μέσα μου, η “μουσική” της γλώσσας γίνεται
αναγνωρίσιμη».

Ο Σλόμπονταν Ουνκόφσκι πρωτοσκηνοθέτησε στα 22 του χρόνια, στο Βελιγράδι,
αποσπώντας το πρώτο του βραβείο και έγινε αμέσως γνωστός στο εξωτερικό, με
προκλήσεις για ανεβάσματα κυρίως κλασικών έργων. Πώς τα προσεγγίζει;

«Ένα σύγχρονο έργο είναι κάτι χειροπιαστό και συναρπαστικό. Αλλά είναι πιο
εύκολη δουλειά. Στα κλασικά η πρόκληση είναι μεγαλύτερη, για να τα κάνεις να
“ανασάνουν” αυθεντικά και να θεωρήσουμε πως έχουν κάτι να πουν. Ένα κλασικό
έργο υπάρχει επειδή είναι πολύπλευρο, πολυεπίπεδο και χρειάζεται μεγάλη
δουλειά για να ανοίξεις όλα τα επίπεδα και μετά να τα γεφυρώσεις στη σύγχρονη
εποχή. Δεν πιστεύω στην έκφραση της σύγχρονης όψης. Ο μπούσουλας πάντα πρέπει
να είναι η ουσία. H φόρμα, το πακετάρισμα είναι δευτερεύοντα στοιχεία».

Το μυστικό της «Τέταρτης αδελφής»

Ο Σλόμπονταν Ουνκόφσκι, σκηνοθέτης κύρους, καθηγητής στα μεγαλύτερα Πανεπιστήμια – ανάμεσά τους και το Χάρβαρντ – και υπουργός Πολιτισμού για μία τριετία στα Σκόπια, σκηνοθετεί για πρώτη φορά στην Ελλάδα την «Τέταρτη αδελφή»

«Του συγγραφέα τού αρέσει να γράφει στο οπισθόφυλλο των ήδη γραμμένων
υποθέσεων», λέει ο σκηνοθέτης Σλόμπονταν Ουνκόφσκι. «H “Τέταρτη αδελφή” είναι
γραμμένη στο οπισθόφυλλο των “Τριών αδελφών”, αλλά και στο οπισθόφυλλο της
Σταχτοπούτας και του “Πρίτι Γούμαν”. Όσο ακουμπάει στις “Τρεις αδελφές” είναι
αισθητή μια ευρωπαϊκή χροιά. Στον Τσέχωφ, στην αρχή του 20ού αιώνα, είναι η
επιθυμία των ηρωίδων να πάνε στη Μόσχα. Έναν αιώνα αργότερα το όνειρο είναι να
φτάσουν στο Μπρούκλιν. Στον Τσέχωφ οι τρεις αδελφές έχουν έναν αδελφό. Εδώ
κατά κάποιον τρόπο έχουμε τέσσερις αδελφές. H τέταρτη αδελφή είναι ένα μικρό
μυστικό – ώς την πρεμιέρα. Στον Τσέχωφ έχουμε έναν στρατηγό που έχει πεθάνει
έναν χρόνο πριν. Εδώ έχουμε έναν συνταξιούχο στρατηγό κι ένα στράτευμα που
αποχωρεί, ενώ η Μαφία έρχεται. Τα πρόσωπα είναι άνθρωποι που έχουν μείνει στο
βάθος της Σοβιετικής Ένωσης, ένας κόσμος μετέωρος, ενώ η χώρα αυτή δεν υπάρχει πια..».