H ζωή δεν είναι μυθιστόρημα

Ένας τείχος-σύμβολο προηγήθηκε στο μιντιακό θέαμα μιας αυτοκτονίας-συμβόλου σαν δύο πράξεις ενός διεστραμμένου δράματος με εθνικές διαστάσεις

Μια προσωπική τραγωδία που έχει όλα τα συμβολικά στοιχεία για να ταυτιστεί με
μια εθνική τραγωδία. Μία υπάλληλος με αρμοδιότητες στον τομέα των αδειών και
των αυθαιρέτων αυτοκτονεί, αφήνοντας επιστολές που συνδέουν απ’ ευθείας την
ακραία δραματική ενέργειά της με την υπόθεση που πληγώνει το έθνος επί
δεκαετίες.

Μια αυτοκτονία-σύμβολο, ένας τείχος-σύμβολο (θα τον ρίξουν δεν θα τον ρίξουν
οι μπουλντόζες σε εκείνη τη θεατρική πράξη εφαρμογής του νόμου περί αυθαιρέτων
μπροστά στις κάμερες προ ημερών), μια σειρά συγκινητικών επιστολών που
αποκτούν το ασήκωτο συναισθηματικό βάρος της απόλυτης πράξης της αυτοκτονίας,
μια τραγωδία που προσφέρεται για εύκολες αναγνώσεις, αφήνοντας τις δύσκολες
και πονεμένες σε εκείνους που τη ζουν. H ιστορία δεν είναι πρώτη φορά που
συμβαίνει σε αυτόν τον τόπο. Μια ακραία περίπτωση κατά την οποία η χώρα
αντιμετώπισε τον εκρηκτικό συνδυασμό του τηλεοπτικού κυνηγιού των εντυπώσεων
με τις πολιτικές ολιγωρίες και τον εθνικό πανικό ήταν η περίπτωση του Σορίν
Ματέι. H υπόθεση εκείνη αποκάλυψε το πώς οι χρόνιες στρεβλώσεις του συστήματος
διαμορφώνουν μιντιακές νοοτροπίες, οι οποίες πυροδοτούν σε κρίσιμες στιγμές
τούς μηχανισμούς του πανικού που οδηγούν σε τραγωδίες. Συμπέρασμα τότε η
σκανδαλώδης, ανεπίτρεπτη έλλειψη ψυχραιμίας και η ευκολία με την οποία ένας
συγκινησιολαγνικός μιντιακός λόγος, μια επική σκηνοθεσία δράματος, αναδεικνύει
ήρωες και θύματα μπερδεύοντας τους όρους με τους οποίους χαρακτηρίζονται οι
μεν και τα δε.

Αυτήν τη φορά η αυτοκτονία είναι μία άμεση, απόλυτη πράξη που μας φέρνει όλους
σε αμηχανία. Ένα γεγονός το οποίο προκαλεί πόνο και έκπληξη, που μουδιάζει και
εκτός από τις προεκτάσεις τις οποίες η ίδια η αυτόχειρας έδωσε με επιστολές,
υπάρχουν και άλλες ανθρώπινες που αφορούν τα συναισθήματα των οικείων της,
εκείνων που θα μείνουν με τον αληθινό πόνο και την απουσία να πορευθούν υπό το
βάρος της μιντιακά φορτισμένης πράξης της αγαπημένης τους. Εκείνοι για όλη
τους τη ζωή. Οι υπόλοιποι όσο το θέαμα κρατήσει.

Και το θέαμα βασίζεται σε εύκολους συμβολισμούς που η αυτοκτονία της Ρουμπίνης
Σταθέα τούς προσφέρει πεντακάθαρους, έτοιμους, δεν χρειάζεται σκηνοθεσία,
γιατί μέσα στην ίδια την σκηνοθεσία συνέβη και η πράξη, μέσα σε αυτήν την ίδια
σκηνοθεσία αποκτά και το νόημά της. Τη σκηνοθεσία που προβάλλει το μέρος από
ένα ολόκληρο στρεβλό οικοδόμημα, τη σκηνοθεσία των αποκαλύψεων που δεν είναι
παρά το βιαστικό σκάλισμα του βούρκου με τη μέθοδο που έχει καθιερώσει μια
αριστερίζουσα – μεταπολιτευτικό ενοχικό απομεινάρι – σκανδαλοθηρία, ταιριαστή
με το λαϊκίστικο τηλεοπτικό θέαμα με τους κώδικες της σαπουνόπερας: οι
πλούσιοι, ισχυροί και κακοί, οι φτωχοί μόνον καταδικασμένοι, στο πλευρό των
τελευταίων μια ηρωική δημοσιογραφία, βουρκώνει με τα πάθη τους και
καταγγέλλει. Πρόκειται για ένα σύστημα κωδίκων που κατευθύνει τους τρόπους με
τους οποίους οι καταναλωτές των ενημερωτικών δραμάτων διαπραγματεύονται τον
κόσμο.

Στο ίδιο αυτό σύστημα των κωδίκων είναι ενταγμένη και η πράξη της
συγκεκριμένης αυτοκτονίας. Με αυτούς τους κώδικες φαίνεται να οδηγήθηκε σε μια
τέτοια απόλυτη απόφαση, όπως δείχνουν τα ευανάγνωστα μηνύματα των επιστολών
της. Μια τέτοια ακραία ανθρώπινη αντίδραση, θα πουν οι ειδικοί, είναι
αποτέλεσμα πολλών παραγόντων, όχι μόνο εξωτερικών, αλλά που αφορούν και τον
ψυχισμό του αυτόχειρα. Ωστόσο, μια πράξη τόσο ακραία θεατρική είναι εύκολο να
αποπροσανατολίσει, να οδηγήσει σε συναισθηματολαγνικά ξεσπάσματα μιας
κοινωνίας πεπεισμένης για το έλλειμμα εντιμότητάς της και είναι έτοιμη να
λυτρωθεί συστοιχιζόμενη πίσω από πράξεις, οι οποίες έχουν όλα τα στοιχεία του
ηρωικού κώδικα. Σαν να ζούμε σε μυθιστόρημα και όχι σε κανονική ζωή.

Ηθικό αντίβαρο

Αυτό που μας λείπει δεν είναι η εντιμότητα. Υπερβάλλουμε σε χαλαρότητα, καθώς
έχουμε συνηθίσει σε αυτήν τη μυθιστορηματική ατμόσφαιρα να αναδεικνύουμε
σύμβολα, απαλλαγμένα από τις μουντζούρες της αληθινής ζωής, από τα διόλου
ηρωικά στοιχεία της, από τις ευθύνες της. Μπορούν όλα να είναι επικά, αλλά
διόλου σοβαρά, αρκετά χαλαρά, ναι σαν σε μυθιστόρημα. Θυμόμαστε τους θεσμούς
όταν η δυσλειτουργία τους οδηγεί σε εκρηκτικές ακρότητες, σε δυστυχήματα,
ξεχνώντας ότι η λειτουργία τους είναι ευθύνη όλων, διόλου χαλαρή υπόθεση,
αντιθέτως πολύ κοπιαστική, μια υπόθεση ενηλίκων και όχι παραμυθιασμένων από
μιντιακά έπη βρεφών. Κάποτε το σύστημα οδηγείται στα όριά του, η
πραγματικότητα απαιτεί ενήλικη συμπεριφορά, ζητάει το κόστος της και το
επικίνδυνο είναι να το συγκαλύπτουμε, ερμηνεύοντας τις ακρότητες με βάση
κώδικες που ταιριάζουν στη μυθιστορηματική μας έξη (λαός βασανισμένος πλην
περιούσιος κ.λπ.).

Το πραγματικό δυστύχημα είναι ότι μια αυτοκτονία, που φαίνεται να καταδικάζει
ένα σύστημα εκμετάλλευσης της ανθρώπινης ανάγκης, προσφέρεται ως ιδανικό
προϊόν εκμετάλλευσης από ένα παράπλευρο σύστημα, το οποίο σπεύδει να την
αξιοποιήσει ως αντίβαρο των ηθικών αναγκών που οι προηγούμενες γήινες
παρέβλεψαν. Το πιο δύσκολο είναι η ανάληψη ευθυνών, και όχι η αναζήτηση και η
υπόδειξη ενόχων, και η προσωποποίηση της τιμωρίας που διευκολύνει τη μιντιακή μυθιστορία.