Διαστάσεις Ο πολιτισμός του θεάματος

«Ήξερα ότι είμαι γεννημένος για να νικώ. Ήξερα ότι είμαι προορισμένος για
μεγάλα πράγματα. Πολλοί θα πουν ότι δεν είναι σεμνό να σκέπτεται κανείς έτσι.
Συμφωνώ. H σεμνότητα δεν είναι μια λέξη που έχει εφαρμογή σε μένα».

Άρνολντ Σβαρτσενέγκερ: ο εξολοθρευτής της κάλπης (του Πλαντύ, από τη «Μοντ»)

Αυτά έγραφε το 1977 ο Άρνολντ Σβαρτσενέγκερ στην αυτοβιογραφία του. Είκοσι έξι
χρόνια αργότερα, θα εκλεγεί κυβερνήτης της Καλιφόρνια. Κι ας είναι ξένος. Κι
ας έχει δύσκολο όνομα. Κι ας έχει σε πολλά θέματα απόψεις διαφορετικές από το
κόμμα που τον υποστήριξε. Κι ας μην έχει ιδέα από πολιτική. Έχει βέβαια την
τύχη να περιβάλλεται από ανθρώπους – σύμβολα. H σύζυγός του, για παράδειγμα,
είναι ανιψιά του Τζων Κέννεντυ. Ο σύμβουλός του σε οικονομικά θέματα δεν είναι
άλλος από τον Μίλτον Φρίντμαν. Παρά ταύτα: μια Πολιτεία που είναι πιο μεγάλη
και πιο ανθηρή από τα δύο τρίτα των κρατών του κόσμου είναι δυνατόν να ψηφίζει
για κυβερνήτη της τον Εξολοθρευτή; Μπορεί να δούμε δηλαδή μεθαύριο τον
«Βάρβαρο» και πλανητάρχη;

«Ψυχραιμία!» αναφωνεί ο Μάριο Βάργκας Γιόσα με άρθρο του στην Ελ Παΐς.
Όπως συνέβαινε πριν από μερικές δεκαετίες με τους διανοούμενους, που η
παρουσία τους ήταν απαραίτητη για να προσδώσει κύρος σε μια εκδήλωση, ένα
μανιφέστο ή μια διαμαρτυρία· με τον ίδιο τρόπο που, ακόμα νωρίτερα, κάθε
κοινωνική κινητοποίηση χρειαζόταν τη στήριξη των εκπροσώπων των «κυρίαρχων
τάξεων», δηλαδή των επιχειρηματιών, των δικαστικών, των στρατιωτικών· έτσι και
σήμερα δεν υπάρχει πρωτοβουλία ή πολιτικό κίνημα άξιο λόγου που να μη μετρά
στις τάξεις του, και μάλιστα σε περίοπτες θέσεις, έναν ικανό αριθμό
προσωπικοτήτων από τον χώρο του θεάματος. Οι ηθοποιοί έχουν πάρει τη θέση των
συγγραφέων και των διανοητών, όπως οι τελευταίοι είχαν αντικαταστήσει τους
«αξιοσέβαστους πολίτες». Ο λόγος είναι απλός: ζούμε σε έναν πολιτισμό του
θεάματος, οι εικόνες έχουν αποκτήσει μεγαλύτερη σημασία από τις ιδέες. Αυτό
που συμβαίνει σήμερα στις Ηνωμένες Πολιτείες προαναγγέλλει όσα θα συμβούν αργά
ή γρήγορα και στον υπόλοιπο κόσμο. Κατά μία έννοια, συμβαίνουν ήδη: οι
εκλογικές μάχες κρίνονται όλο και συχνότερα από τη διαφήμιση, όλο και
σπανιότερα από το πρόγραμμα. Το ουσιώδες δεν είναι οι προτάσεις των υποψηφίων,
αλλά ο τρόπος με τον οποίο αυτές οι προτάσεις φτάνουν στους ψηφοφόρους,
μεταμφιεσμένες σε συνθήματα, αφίσες ή τηλεοπτικά σποτάκια.

Το αναπόφευκτο ερώτημα, σημειώνει ο Περουβιανός συγγραφέας, είναι το εξής:
συμβιβάζεται ο πολιτισμός του θεάματος με τη δημοκρατία; Σε έναν κόσμο χωρίς
ιδέες, όπου θα φτάνει κανείς στην εξουσία χάρις σε σύγχρονες τεχνικές
χειραγώγησης των ανθρωπίνων συναισθημάτων που γνωρίζουμε από τον
κινηματογράφο, το θέατρο και την τηλεόραση, η δημοκρατία είναι καταδικασμένη
να εξαφανιστεί; Το θέαμα είναι απαραίτητο για να καταπολεμάμε τη ρουτίνα και
την ανία. Μπορεί όμως να υποκαταστήσει την πολιτική;