Διαστάσεις H γλωσσική μας φυλακή

Το ερχόμενο Σάββατο ξεκινά τις εργασίες της η περίφημη Διακυβερνητική
Διάσκεψη, που θα επεξεργαστεί το ευρωπαϊκό Σύνταγμα. Μας ενδιαφέρει καθόλου
αυτή η ιστορία; Αισθανόμαστε, εν τέλει, «Ευρωπαίοι»;

Τρεις χιλιάδες απολύσεις. Μια συνδικαλίστρια, που κάθεται έξω από το εργοστάσιο της ΦΟΡΝΤ, στο Γκενκ του Βελγίου, γνωρίζει μια άλλη όψη της Ευρώπης

Πριν από λίγο καιρό ζήτησαν σε μια συνέντευξη από τον Ουμπέρτο Έκο να ορίσει
την ευρωπαϊκή ταυτότητα. Εκείνος το σκέφτηκε λίγο, και αποφάσισε να απαντήσει
με μια προσωπική εμπειρία. Είπε λοιπόν πως όποτε ταξιδεύει για επαγγελματικούς
λόγους σε μια άλλη ήπειρο, στην Αμερική, στην Ασία ή στην Αυστραλία,
ανακαλύπτει ότι στο τέλος της ημέρας, αφού έχει κάνει μια πολύ εγκάρδια
συζήτηση με τους ντόπιους συναδέλφους, αφού έχει ολοκληρώσει όλες τις
υποχρεώσεις του, έχει κάνει μπάνιο, έχει φάει κι έχει καθήσει να ξεκουραστεί
μπροστά σ’ ένα ποτήρι ουίσκυ, αυτό που του αρέσει περισσότερο να κάνει εκείνη
τη στιγμή είναι να συνομιλήσει με έναν Ευρωπαίο. Μπορεί να είναι Σουηδός ή
μπορεί να είναι Βούλγαρος, αλλά προτιμά να μιλήσει μαζί του παρά με έναν
Αμερικανό ή έναν Ασιάτη. Το βρίσκει πιο ξεκούραστο, ίσως επειδή έχει πολλά
κοινά σημεία μαζί του, μια ιστορία, έναν τρόπο σκέψης, έναν παγκόσμιο πόλεμο.

Κάτι τέτοιες στιγμές ανακαλύπτει ο Έκο την ευρωπαϊκή του ταυτότητα.
Αναγνωρίζει βέβαια ότι δεν πηγαίνουν όλοι οι Ευρωπαίοι σε συνέδρια. Πολλοί
απ’αυτούς, μάλιστα, δεν έχουν βγει ποτέ από τη χώρα τους και δεν μιλούν άλλη
γλώσσα από τη δική τους. Για να αντιμετωπιστεί αυτό το πρόβλημα, γράφει ο
Ιταλός σημειολόγος στο Εσπρέσσο, θα πρέπει πρώτα απ’ όλα να επεκταθεί
το πρόγραμμα «Έρασμος», ακόμη και να γίνει υποχρεωτικό. Κάθε φοιτητής πρέπει
να περνά τουλάχιστον ένα χρόνο από τη ζωή του σε πανεπιστήμια άλλων χωρών.
Έτσι θα διευρύνει και τις γνωριμίες του: δεν είναι λίγοι οι φοιτητές και οι
φοιτήτριες που επιστρέφουν από τέτοια ταξίδια παντρεμένοι με ντόπιους
συναδέλφους. Αν αυτή η τάση ενισχυθεί, κι αρχίσουν να γεννιούνται δίγλωσσα
παιδάκια, σε τριάντα χρόνια θα υπάρχει μια ευρωπαϊκή ηγετική τάξη που θα
μιλάει τουλάχιστον δύο γλώσσες. Δεν είναι λίγο.

Μπορεί η ιδέα αυτή να εφαρμοστεί και έξω από τους πανεπιστημιακούς κύκλους; H
ευθύνη εδώ ανήκει στις περιφέρειες της Ευρώπης, που πρέπει να οργανώσουν
οικονομικές και πολιτιστικές ανταλλαγές μεταξύ των κατοίκων τους. Όχι
τουριστικά ταξίδια, όπου κάποιος βλέπει μόνο τα μουσεία και τα μνημεία που
αναφέρουν οι τουριστικοί οδηγοί, αλλά επισκέψεις ουσιαστικές, ανταλλαγή
γνώσεων και εμπειριών, ανακαλύψεις, υβριδοποιήσεις, νέες σχέσεις που με τον
χρόνο θα αποκτούν μόνιμο χαρακτήρα. Ο Άγγλος θα αντιτάξει ίσως ότι αισθάνεται
καλύτερα στη Νότια Αφρική, όπου μιλούν τη γλώσσα του, παρά στη Γερμανία ή στην
Ισπανία. Μα αυτή ακριβώς είναι η πρόκληση: να βγούμε από τη γλωσσική μας
φυλακή.

Γιατί η Ευρώπη, καταλήγει ο Έκο, δεν μπορεί να είναι μόνο ένας χώρος
σύγκρουσης μεταξύ εθνικών κρατών ή ένα δίκτυο αδελφοποιημένων πόλεων. Πρέπει
να γίνει μια συνομοσπονδία των περιφερειών.